Manipoer (Ingelsk: Manipur) is in dielsteat yn it uterste noardeasten fan Yndia. De steat hat as brêge nei Súdeast-Aazje foar Yndia in strategyske lizzing en wurdt karakterisearre troch in sintrale delling dy't omfieme wurdt troch rûch heuvellân. De haadstêd is Imphal.
Geografy thumb|left|Impal. Manipoer wurdt omsletten troch de Yndiaaske dielsteaten Nagalân yn it noarden, Assam yn it westen en Mizoram yn it súdwesten. Yn it easten en suden dielt de steat in ynternasjonale grins mei Birma.
It lânskip bestiet út de sintrale Manipoer-delling, dêr't it meastepart fan 'e befolking wennet, en de omlizzende heuvels dy't hast 90% fan it oerflak fan 'e steat ynnimme. In wichtich geografysk skaaimerk is de Loktak-mar, de grutste swietwettermar fan it noardeasten, ferneamd om syn driuwende eilannen fan fean en planten (phumdis).
Skiednis De skiednis fan Manipoer giet fier werom. Neffens de kronyk Cheitharol Kumbaba waard de regio al sûnt it jier 33 feriene en regearre troch de Meitei-keningen. Yn 1723 waard it Hindoeïsme de offisjele religy fan it keninkryk.
Yn 'e 19e iuw hie Manipoer te lijen fan ynfallen út Birma wei. Dat late ta de Ingelsk-Birmeeske Oarloch en it Ferdrach fan Yandavo yn 1826, wêrnei't maharadja Gambhir Singh it lân wer opbouwe moast. Yn 1891 ferlearen de Manipoery in koarte oarloch tsjin 'e Britten (de Ingelsk-Manipoeryske Oarloch), wêrnei't it lân in Britsk protektoraat waard. Yn 'e Twadde Wrâldkriich wie Imphal it toaniel fan swiere slaggen tusken de Japanners en de Alliearden. Yn 1949 sleat Manipoer him oan by de Uny fan Yndia.
Befolking en etnisiteit thumb|Depiction of a Meitei man (middle) embracing a tribal man (left) and a Meitei Pangal man (right), symbolising the communal harmony created by the Meiteis, displayed in MMRC & Unity Park, Khangabok, Thoubal district, Kangleipak (Manipur)|left|Byldegroep dat de befolking fan Manipoer moat foarstelle: lofts in fertsjintwurdiger fan 'e stammen, sintraal in Meiteiman en rjochts in Pangal. De befolking is ferdield yn trije grutte groepen: De Meitei: Hja wenje benammen yn 'e delling. De Naga's: In samling stammen dy't yn 'e noardlike heuvels wenje. De Kuki-Zo stammen: Hja wenje benammen yn 'e súdlike heuvels.
Wylst de Meitei harren sûnt de 18e iuw ta it hindoeïsme bekearden, binne de twa grutte groepen yn it heuvellân, de Naga's en de Kuki-Zo, hast folslein kristlik. Der is ek in lytse groep Meitei-sprekkende moslims, de saneamde Pangals. De ferdieling tusken de delling-bewenners en de heuvelstammen is de basis fan in soad politike en sosjale ûnrêst.
Hoewol't de folkstelling fan 2021 útsteld is (earst troch de COVID-pandemy en letter troch de etnyske ûnrêst), wurdt rûsd dat de befolking yn 2026 de 3,2 oant 3,4 miljoen foarby gien is.
+ Befolkingsûntwikkeling (Sûnt 1901) Jier 1901 1911 1921 1931 1941 1951 1961 Ynwennertal 284.465 346.222 384.016 445.606 512.069 577.635 780.037 Groei — +21,7% +10,9% +16,0% +14,9% +12,8% +35,0% Jier 1971 1981 1991 2001 2011 Ynwennertal 1.072.753 1.420.953 1.837.149 2.293.896 2.855.794 Groei +37,5% +32,5% +29,3% +24,9% +24,5%
Religy en konflikt De religieuze ferdieling is hast lyk: neffens resinte sifers binne hindoes (41,4%) en kristenen (41,3%) de grutste groepen, folge troch moslims (8,4%). Sekuer, de religieuze situaasje yn Manipoer is hiel oars as dy yn Arunachal Pradesh. Yn Manipoer is der in dúdlike geografyske skieding: de Meitei yn de delling binne foar it grutste part Hindoes, wylst de stammen yn de heuvels (Naga en Kuki-Zo) hast folslein kristlik binne.
+ Religy yn Manipoer Religy % (2001) % (2011) Ferskil (%) Hindoeïsme 46,0% 41,4% -4,6% Kristendom 34,0% 41,3% +7,3% Islam 8,8% 8,4% -0,4% Sanamahisme (lânseigen) 10,8% 8,2% -2,6% Boedisme, Sikhisme ensfh. 0,4% 0,7% +0,3% Sûnt de jierren 1970 en 1980 binne der ferskate guerrillabewegings aktyf dy't stride foar autonomy of ûnôfhinklikens. Yn 'e 21e iuw binne de etnyske spanningen slimmer woarn. Yn maaie 2023 brutsen der swiere etnyske konfrontaasjes út tusken de Meitei en de Kuki-stammen. Dat geweld koste oan hûnderten minsken it libben en tsientûzenen rekken hûs en hiem kwyt. It konflikt draait om lânrjochten, de status fan erkende stamme foar de Meitei en de politike machtsferhâldings.
Bestjoer Manipoer wurdt bestjoerd as in parlemintêre demokrasy mei in eigen parlemint yn 'e haadstêd Imphal. De steat is opdield yn 16 distrikten. De dellingdistrikten binne relatyf lyts mar tichtbefolke, wylst de heuvellândistrikten folle grutter binne.
thumb|right|300px|Bestjoerlike kaart fan Manipoer mei de 16 distrikten. + De distrikten fan Manipoer Distrikt Haadplak Regio Etnyske mearderheid Bishnupur Bishnupur Delling Meitei Chandel Chandel Heuvellân Naga / Kuki Churachandpur Churachandpur Heuvellân Kuki-Zo Imphal-East Porompat Delling Meitei Imphal-West Lamphelpat Delling Meitei Jiribam Jiribam Delling (west) (Mingd) Kakching Kakching Delling Meitei Kamjong Kamjong Heuvellân Naga Kangpokpi Kangpokpi Heuvellân Kuki-Zo Noney Noney Heuvellân Naga Pherzawl Pherzawl Heuvellân Kuki-Zo Senapati Senapati Heuvellân Naga Tamenglong Tamenglong Heuvellân Naga Tengnoupal Tengnoupal Heuvellân Naga / Kuki Thoubal Thoubal Delling Meitei Ukhrul Ukhrul Heuvellân Naga
Natoer thumb|left|Dzuko-delling. Manipoer hat in grutte biodiversiteit mei ferskate nasjonale parken: Nasjonaal Park Keibul Lamjao: Dit is it iennichste driuwende nasjonale park op 'e wrâld. It leit yn 'e Loktak-mar en it is it lêste plak dêr't it Manipoerlierhart foarkomt, in seldsume en bedrige hartesoarte. It Manipoerlierhart wurdt ek wol it "dûnsjende hart" neamd. It Nasjonaal Park Shirui is bekend fanwegen de Shirui-leelje, dy't allinnich hjir yn it wyld groeit.
Dêrnjonken binne der ferskate natoerreservaten, lykas Yangoupokpi-Lokchao en Jiri-Makru, dy't krúsjaal binne foar de beskerming fan seldsume bisten. Op 'e grins mei Nagalân leit de Dzuko-delling, dat ferneamd is om syn "rôljende" heuvels, leeljes en seldsume fûgels.
Kategory:Steat yn Yndia
Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1972