Poznań (útspr.: ['pɔznaɲ], likernôch: "poz-nanj"; foarhinne, Dútsk: Posen) is in stêd yn it westen fan Poalen. Der wenje likernôch 538.000 minsken (2023). De stêd leit oan 'e rivier de Warta. Poznań hat stedsrjochten sûnt 1253. Fan 1793 oant 1918 hearde de stêd by Prusen, tusken 1939-1945 by it Tredde Ryk; yn dy tiid hie it de Dútske namme Posen.
Skiednis thumb|left|Katedraaleilân op in kaart fan 1562. Poznań is ien fan 'e âldste stêden fan Poalen. Op it Katedraaleilân (Ostrów Tumski) waard yn 'e 10e iuw ien fan 'e wichtichste burchten fan 'e earste Poalske foarsten boud. Yn it jier 966 liet hartoch Mieszko I him hjir dope, wat as it begjin fan 'e Poalske steat en it kristendom yn it lân beskôge wurdt. De katedraal fan Poznań, boud yn 968, is de âldste fan Poalen en de earste keningen lizze hjir begroeven. Yn 1253 krige de stêd offisjeel stedsrjochten op 'e lofterigge fan 'e Warta, dêr't de hjoeddeiske Alde Merk leit.
Yn 'e 18e iuw rekke de stêd troch de Sweedske oarloggen ("De Sûndfloed") en pestepidemyen slim yn it neigean. De stêd ferlear yn dy tiid in grut part fan 'e befolking.
De Prusyske tiid en de Earste Wrâldkriich Nei de Twadde Poalske Dieling yn 1793 kaam Poznań ûnder bestjoer fan Prusen. De Dútsers makken fan 'e stêd in wichtige militêre fêsting (Festung Posen). Om it Poalske karakter te ûnderdrukken, liet de Dútske keizer Wilhelm II oan 'e begjin fan 'e 20e iuw it Keizerlik Slot bouwe. Yn 'e Earste Wrâldkriich bleau de stêd foar it grutste part bûten it direkte geweld, mar nei de Dútske kapitulaasje yn 1918 briek de Grut-Poalske Opstân út. De ynwenners fan Poznań ferdreaune de Dútske troepen, wêrtroch't de stêd yn 1919 wer ûnderdiel waard fan it nije ûnôfhinklike Poalen.
De Twadde Wrâldkriich thumb|left|Sovjettanks yn Poznań. Yn 1939 waard Poznań op 'e nij beset troch Nazy-Dútslân en anneksearre as haadstêd fan 'e saneamde Reichsgau Wartheland. De Dútsers woene de stêd folslein germanisearje; tûzenen Poalen waarden ferballe of fermoarde yn it beruchte Fort VII, it earste konsintraasjekamp op Poalske grûn. Oan it ein fan 'e oarloch, yn febrewaris 1945, waard der fûleindich fochten om 'e stêd tusken it Reade Leger en de Dútsers. Benammen de Sitadel en de Alde Merk waarden dêrby swier skansearre.
De Opstân fan 1956 Under it kommunistyske regime wie Poznań yn juni 1956 it toaniel fan 'e earste massale opstân tsjin it bewâld yn Poalen. Wat begon as in staking fan arbeiders út de Cegielski-fabriken foar "Brea en Frijheid", rûn út op bloedige strjitgefjochten. De opstân waard mei tanks ûnderdrukt, wêrby't tsientallen minsken om it libben kamen. Dochs wie dit in krúsjaal kearpunt dat it paad foar lettere herfoarmingen en de oprjochting fan 'e fakbûn Solidarność yn 'e jierren 1980 frijmakke.
Ynwennertal + Befolkingsûntwikkeling fan Poznań (1600–2023) Jier 1600 1733 1816 1848 1871 1900 1910 1939 Ynwennertal 20.000 4.000 23.900 42.800 56.331 117.014 156.691 274.155 Groei — -80,0% +497,5% +79,1% +31,6% +107,7% +33,9% +75,0% Jier 1946 1960 1980 1990 2000 2010 2023 Ynwennertal 267.978 408.100 552.900 590.101 574.896 551.627 538.433 Groei -2,3% +52,3% +35,5% +6,7% -2,6% -4,1% -2,4%
It besjen wurdich De Alde Merk en it Riedshûs thumb|left|De klok fan it riedshûs. De Alde Merk (Stary Rynek) is ien fan 'e moaiste pleinen yn Jeropa. It plein wurdt dominearre troch it riedshûs (Ratusz), in masterwurk fan 'e renêssânse-arsjitektuer. Alle dagen om 12.00 oere middeis lûkt in grutte kloft minsken nei de toer om de ferneamde Geitsjes fan Poznań te sjen; twa metalen geitebokjes dy't boppe de klok tefoaren komme en de koppen tolve kear tsjininoar oan stjitte. Om it riedshûs hinne steane de kleurige keaplju-huzen mei bôge-gongen, dy't nei de Twadde Wrâldkriich sekuer yn harren âlde gloarje weropboud binne.
Katedraaleilân (Ostrów Tumski) thumb|De katedraal fan Poznań. Op it Katedraaleilân tusken de rivier de Warta en de Cybina, leit de oarsprong fan 'e Poalske steat. De Sint-Petrus-en-Pauluskatedraal is de âldste katedraal fan it lân. In hichtepunt yn 'e katedraal is de "Gouden Kapel", dêr't de earste Poalske foarsten, Mieszko I en kening Bolesław de Moedige, begroeven lizze. Flakby de katedraal stiet Brama Poznania, in modern en ynteraktyf museum dat de besiker oer glêzen brêgen en multymedia troch de iere skiednis fan Poalen liedt.
Keizerlik Slot en Prusysk Erfskip In opfallend monumint yn 'e stêd is it Keizerlik Slot (Zamek Cesarski). Hoewol't it der útsjocht as in midsiuwske fêsting, waard it tusken 1905 en 1910 boud foar de Dútske keizer Wilhelm II. It is ien fan 'e lêste grutte paleisbouprojekten yn Jeropa. Hjoed-de-dei tsjinnet it as in kultureel sintrum, mar de spoaren fan 'e Dútske en letter de nazy-skiednis binne yn it gebou noch altyd sichtber.
Ferkear thumb|left|Haadstasjon Poznań De stêd beskikt oer it ynternasjonale fleanfjild Poznań-Ławica, dat mar sân kilometer fan it sintrum leit. It iepenbier ferfier yn 'e stêd wurdt regele troch in modern tram- en busnetwurk, mei de PST (Poznański Szybki Tramwaj), in flugge tramferbining dy't it noarden fan 'e stêd oer in aparte baan mei it sintrum ferbynt. It haadstasjon Poznań Główny is ien fan 'e wichtichste spoarknooppunten op 'e rûte tusken Berlyn en Warsjau.
Sport thumb|Enea Stadion Op it mêd fan sport is Poznań de stêd fan Lech Poznań, ien fan 'e meast súksesfolle fuotbalklups fan Poalen. De fans fan 'e klup binne ynternasjonaal bekend om harren unike manier fan jûchhei roppen. De wedstriden wurde yn it moderne Enea Stadion spile. Njonken it fuotbal is de stêd in sintrum foar de wettersport; de Maltamar jildt as ien fan 'e bêste lokaasjes foar ynternasjonale roei- en kanowedstriden
Stêdebannen Assen (Nederlân), sûnt 1992 Berlyn (Dútslân), sûnt 2000 Belo Horizonte (Brazylje), sûnt 2003 Brno (Tsjechje), sûnt 1966 Győr (Hongarije), sûnt 2008 Hannover (Dútslân), sûnt 1979 Charkov (Oekraïne), sûnt 1998 Koetaisi (Georgje), sûnt 2009 Ra'anana (Israel), sûnt 2010 Rennes (Frankryk), sûnt 1998 Shenzhen (Sina), sûnt 1993 Toledo (Spanje), sûnt 1991
Berne yn Poznań/Posen Robert Remak (1815-1865), Dútsk arts, soölooch en biolooch Paul von Hindenburg (1847-1934), Dútsk fjildmaarskalk en rykspresidint Richard Kandt (1867-1918), dokter en ûntdekkingsreizger Günther von Kluge (1882-1944), Dútsk fjildmaarskalk Arthur Liebehenschel (1901-1948), SS-kommandant Auschwitz Lilli Palmer (1914-1986), Dútsk aktrise Zygmunt Bauman (1925-2017), sosjolooch Alexander Münninghoff (1944-2020), Nederlânsk sjoernalist-skriuwer
Kategory:Poznań Kategory:Plak yn woiwodskip Grut-Poalen Kategory:Plak yn Poalen Kategory:Plak stifte yn de 10e iuw