De Fryske Nasjonale Partij (FNP) is in Fryske regionalistyske en federalistyske politike partij dy't benammen aktyf is yn de provinsje Fryslân.Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, Ryksuniversiteit Grins, Fryske Nasjonale Partij (FNP), rieplachte 22 septimber 2026.Piet Hemminga, The Fryske Nasjonale Partij: Frisian and Federal in the Netherlands, yn: Lieven De Winter, Margarita Gómez-Reino en Peter Lynch (red.), Autonomist Parties in Europe: Identity Politics and the Revival of the Territorial Cleavage, ICPS, Barcelona, 2006, s. 141–160. De partij komt op foar mear bestjoerlik foech op regionaal en lokaal nivo en foar de posysje fan de Fryske taal en kultuer. Federalisme, desintralisaasje en it útgongspunt dat besluten sa ticht mooglik by de boarger nommen wurde moatte, foarmje sûnt de oprjochting wichtige eleminten fan de politike opfettings fan de FNP.
De FNP is sûnt 1966 fertsjintwurdige yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân. De partij behelle har grutste provinsjale ferkiezingsresultaat yn 2003, doe't se 13,2 persint fan de stimmen en sân fan de 55 Steatesitten krige. Sûnt 2011 makket de FNP diel út fan it kolleezje fan Deputearre Steaten fan Fryslân.NOS, Spannende partijhuwelijken in de provincie, 21 maart 2015. By de Steateferkiezings fan 2023 krige de partij 27.298 stimmen, 8,05 persint fan it totaal, en fjouwer sitten.Kiesraad, Provinciale Staten 15 maart 2023 – Fryslân, rieplachte 22 septimber 2026.
Op lanlik nivo wurket de FNP mei oare regionale en provinsjale partijen gear yn Onafhankelijke Politiek Nederland (OPNL), de opfolger fan de Onafhankelijke Senaatsfractie (OSF).Onafhankelijke Politiek Nederland, Politiek, rieplachte 22 septimber 2026. Sûnt 2023 wurdt de OPNL-sit yn de Earste Keamer beset troch FNP-lid Auke van der Goot. Op Europeesk nivo is de FNP lid fan de Jeropeeske Frije Alliânsje (EFA), dêr't de partij yn 1981 ien fan de oprjochters fan wie.European Free Alliance, EFA founding member FNP celebrates 60th anniversary in series of events in Fryslân, rieplachte 22 septimber 2026.
Yn 2025 die de FNP foar it earst mei oan de ferkiezings foar de Twadde Keamer.Parlement.com, FNP en Tweede Kamerverkiezingen 2025, rieplachte 22 septimber 2026. Under lieding fan listlûker Aant Jelle Soepboer krige de partij 9.331 stimmen, net genôch foar in sit.Kiesraad, Proces-verbaal van de uitslag van de verkiezing van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 2025, 7 novimber 2025, s. 164.
Skiednis Oarsprong en oprjochting (1961–1966) De FNP ûntstie út de bredere Fryske Beweging, dy't har sûnt de njoggentjinde iuw ûnder mear dwaande hold mei de posysje fan de Fryske taal en kultuer en mei de bestjoerlike posysje fan Fryslân. Nei de Twadde Wrâldoarloch waard binnen in part fan de Fryske Beweging ek mear omtinken jûn oan federalisme en desintralisaasje.
In wichtige foarrinner wie it Striidboun Fryslân Frij, dat kulturele en ekonomyske autonomy foar Fryslân neistribbe. Neffens Hemminga bestiene der sawol ynhâldlike as persoanlike ferbiningen tusken Fryslân Frij en de lettere FNP. Underwerpen dy't letter ek yn de FNP weromkamen wiene ûnder mear de ferhâlding tusken sintraal en regionaal bestjoer, de finansjele posysje fan Fryslân en de beskerming fan de eigen taal en kultuer.
De boarnen jouwe net allegear deselde datearring foar de oprjochting. De FNP sels stelt dat Pyt Kramer en syn neef Folkert Binnema op 16 desimber 1961 besleaten in Fryske politike partij op te rjochtsjen.Fryske Nasjonale Partij, Ons verhaal, rieplachte 22 septimber 2026. It DNPP datearret de oprjochting yn 1962, en ek Hemminga beskriuwt 1962 as it jier dat Binnema en Kramer it inisjatyf ta de partij namen en mei in begjinselferklearring nei bûten ta kamen. De Nieuwe encyclopedie van Fryslân pleatst de oprjochting oan 'e ein fan 1962.Meindert Schroor, Fryske Nasjonale Partij (FNP), Nieuwe encyclopedie van Fryslân, 2016.
Neffens de eigen partijskiednis hiene Kramer en Binnema krityk op de sterke oriïntaasje fan de Nederlânske polityk op de Rânestêd en woene se in politike organisaasje dy't Fryske belangen selsstannich fertsjintwurdigje koe. It DNPP beskriuwt de FNP as in partij dy't troch aktivisten út de Fryske Beweging oprjochte waard en dy't him fan it begjin ôf rjochte op de Fryske taal, kultuer en sporten.
De oprjochting fan in aparte Fryske partij wie binnen de Fryske Beweging net ûnomstriden. Skriuwer en politikus Fedde Schurer, doe haadredakteur fan de Friese Koerier, wie tsjin de foarming fan in Fryske nasjonale partij. Ek Jelle Hindriks Brouwer, direkteur fan de Fryske Akademy, stipe it inisjatyf net, hoewol't er neffens Hemminga tagelyk konstatearre dat it ûntstean fan sa'n partij wat sei oer de manier wêrop Fryslân en it Frysk troch it sintrale regear behannele waarden.
Foar dielname oan de Steateferkiezings fan 1962 wie de nije organisaasje neffens Hemminga noch net genôch taret. De partij rjochte har dêrom op de folgjende ferkiezings yn 1966. Der waard in útfierend komitee foarme mei Tsjerk Jehannes de Jong as foarsitter, wêrnei't in partijbestjoer in programma en in kandidatelist opstelde.
Yn de earste programmatyske stikken stiene federalisme en selsbestjoer sintraal. It útgongspunt wie dat foech sa folle mooglik by legere bestjoerslagen lizze moast en dat hegere oerheden foaral taken útfiere moasten dy't net op in leger nivo útfierd wurde koene. Dêrneist pleite de partij ûnder mear foar in lykweardige posysje fan it Frysk, mear finansjeel foech foar Fryslân, in eigen Fryske omrop en beskerming fan it Fryske lânskip.
Earste ferkiezings en groei (1966–1978) Op 23 maart 1966 die de FNP foar it earst mei oan de ferkiezings foar de Provinsjale Steaten fan Fryslân. De partij krige 6.645 stimmen, 2,4 persint fan it totaal, en dêrmei ien Steatesit. Jan Bearn Singelsma naam op 1 juny 1966 foar de FNP plak yn de Provinsjale Steaten en bleau dêr oant 1980 lid fan.
Ek by de gemeenteriedsferkiezings fan 1966 die de partij foar it earst mei. De FNP stie yn sân fan de doe 44 Fryske gemeenten op it stimbiljet en krige yn fiif gemeenterieden in sit.
By de Steateferkiezings fan 1970 groeide de FNP nei 11.014 stimmen, 4,5 persint fan it totaal, en twa sitten. Hemminga bringt dy groei ûnder oare yn ferbân mei regionale kwestjes dy't yn dy jierren yn Fryslân spilen, lykas plannen om de spoarferbining tusken Snits en Starum op te heffen en diskusjes oer romtlike en rekreative ûntwikkeling. Neffens him spile ek it politike optreden fan Singelsma in rol yn de ferkiezingsresultaten fan de partij yn de perioade 1966–1974.
De groei sette yn 1974 troch. De FNP krige doe 21.738 stimmen, 7,4 persint fan it totaal, en fjouwer Steatesitten. Neffens de Nieuwe encyclopedie van Fryslân hie de partij dat jier ek 32 gemeenteriedssitten, ferdield oer 22 gemeenten.
By de Steateferkiezings fan 1978 foel it stimmenoandiel werom nei 4,8 persint en sakke de partij fan fjouwer nei twa sitten. De FNP hold him yn dy perioade ûnder mear dwaande mei romtlike oardering; Hemminga beskriuwt hoe't de partij him ferbûn mei de beswieren fan sa'n twahûndert Fryske doarpen tsjin provinsjale plannen op dat mêd.
Delgong en weropbou (1978–1999) By de Steateferkiezings fan 1982 herstelde de FNP in part fan it ferlies fan 1978. De partij krige 17.333 stimmen, 5,4 persint fan it totaal, en trije Steatesitten.
De twadde helte fan de jierren tachtich wie wer in perioade fan ferlies. By de gemeenteriedsferkiezings fan 1986 ferlear de FNP neffens de Nieuwe encyclopedie van Fryslân fyftjin riedssitten. By de Steateferkiezings fan 1987 foel de partij werom fan trije nei twa sitten en krige se 4,5 persint fan de stimmen.Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, Ryksuniversiteit Grins, Campagnes en uitslagen Provinciale Statenverkiezingen, ûnderdiel Provinciale Statenverkiezingen 18 maart 1987, rieplachte 22 septimber 2026. Nei de ferkiezingsnederlagen stapte neffens de Nieuwe encyclopedie van Fryslân hast de hiele partijtop op.
Yn de jierren dêrnei sette in elektoraal herstel útein. Yn 1991 krige de FNP 17.321 stimmen, 6,1 persint fan it totaal, en trije Steatesitten. By de gemeenteriedsferkiezings fan 1990 waarden 27 FNP-riedslju keazen, tsjin 21 by de foarige ferkiezings.Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, Ryksuniversiteit Grins, Campagnes en uitslagen Gemeenteraadsverkiezingen, ûnderdiel Gemeenteraadsverkiezingen 1990, rieplachte 22 septimber 2026.
Yn 1995 krige de FNP 17.046 stimmen, 6,4 persint fan it totaal, en bleau de partij op trije Steatesitten. Yn 1999 groeide de partij nei 21.333 stimmen, 8,4 persint, en fjouwer sitten.
Europeeske en lanlike gearwurking (1981–2003) Njonken de Fryske polityk socht de FNP ek gearwurking mei oare regionalistyske partijen yn Europa. Yn 1981 wie de partij ien fan de oprjochters fan de Jeropeeske Frije Alliânsje (EFA). FNP'er Roel Falkena wie neffens de EFA ien fan de persoanen dy't by de oprjochting fan it Europeeske gearwurkingsferbân belutsen wiene.
Ek lanlike politike fertsjintwurdiging waard yn de partij besprutsen. It sintraal bestjoer besleat yn 1997 ta te wurkjen nei dielname oan de Twadde Keamerferkiezings fan 1998. It plan waard net útfierd, neffens Hemminga fanwegen in tekoart oan tariedingstiid en finansjele middels. In partijkommisje ûndersocht dêrnei ûnder hokker betingsten de FNP yn de takomst wol oan lanlike ferkiezings meidwaan kinne soe.
Foar fertsjintwurdiging yn de Earste Keamer socht de partij gearwurking mei oare provinsjale partijen.Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, Ryksuniversiteit Grins, Verkiezingen Eerste Kamer, rieplachte 22 septimber 2026. Yn 1995 wie de FNP noch net belutsen by it gearwurkingsferbân dat doe in mienskiplike kandidaat foar de Earste Keamer stipe. Yn 1999 die de FNP wol mei oan de Onafhankelijke Senaats-Fractie (OSF), tegearre mei ferskate oare regionale en provinsjale partijen.Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, De Groenen jaaroverzicht 1999, rieplachte 22 septimber 2026.
By de Earste Keamerferkiezings fan 2003 krige de OSF ien sit.Parlement.com, OSF en Eerste Kamerverkiezingen 2003, rieplachte 22 septimber 2026. FNP'er Hindrik ten Hoeve waard mei foarkarstimmen keazen, hoewol't er as twadde op de kandidatenlist stie. Hy wie fan 2003 oant 2011 lid fan de Earste Keamer en letter nochris fan 2015 oant 2019.
Nije groei en trochbraak (1999–2003) Nei de fjouwer Steatesitten fan 1999 folge yn 2003 it grutste provinsjale ferkiezingsresultaat yn de skiednis fan de partij oant dat stuit. De FNP krige by de Steateferkiezings fan 2003 36.871 stimmen, 13,2 persint fan it totaal, en sân fan de 55 Steatesitten.
Hemminga neamt ferskate faktoaren dy't neffens him bydroegen oan dat resultaat, ûnder oare it ferset fan de FNP tsjin plannen foar in hegesnelheidsspoarferbining en it optreden fan in nije, jonge politike lieder. Ek it DNPP neamt de FNP yn syn beskriuwing fan de Steateferkiezings fan 2003 as ien fan de regionale partijen dy't kampanje fierden tsjin plannen foar in sweeftrein.Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, Ryksuniversiteit Grins, Campagnes en uitslagen Provinciale Statenverkiezingen, ûnderdiel oer de Steateferkiezings fan 2003, rieplachte 22 septimber 2026.
De partij bleau nei de ferkiezings fan 2003 bûten it kolleezje fan Deputearre Steaten. Op lanlik nivo waard yn itselde jier Hindrik ten Hoeve fia de OSF keazen yn de Earste Keamer.
Fan trochbraak nei bestjoerspartij (2003–2011) By de Steateferkiezings fan 2007 waard it tal sitten yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân werombrocht fan 55 nei 43.Kiesraad, Statistische gegevens Provinciale Statenverkiezing 2007, 2007. De FNP krige 28.225 stimmen, 10,7 persint fan it totaal, en fiif fan de 43 sitten.