thumb|left|Dolly Parton yn 1977 thumb|Dolly Parton april 2005
Dolly Rebecca Parton (Sevierville (Tennessee), 19 jannewaris 1946 - 25 augustus 2026) wie in Amerikaanske countrysjongster, tekstskriuwster, aktrise en filantroop. Yn de 45 jier sûnt har hitparadedebút is hja altyd ien fan de meast súksesfolle froulike artysten yn de skiednis fan de country bleaun. Dat smiet har de titel fan De keninginne fan de Country Music op.
As ien fan de meast bekroande country-artysten wûn se alve Grammy Awards en trije Emmy Awards, en krige se nominaasjes foar twa Academy Awards, seis Golden Globes en in Tony Award. Se stie ek bekend om har kulturele ynfloed en har woldiedichheidswurk fia Dollywood en de Dollywood Foundation. Mei mear as 100 miljoen ferkochte platen hearde se ta de muzykartysten dy't it measte ferkocht hawwe yn 'e skiednis.
Biografy Parton skreau har earste liet doe't se seis jier âld wie, trede fan har tsiende ôf regelmjittich op op telefyzje, makke har earste opname doe't se alve wie, en waard op har sechstjinde profesjoneel lieteskriuwster. Nei't se hits foar oaren skreaun hie, brocht se har debútalbum Hello, I'm Dolly (1967) út, wêrmei't in karriêre fan hast sechstich jier útein sette. Se brocht 49 studio-albums út en skreau mear as 3.000 lieten, wêrûnder I Will Always Love You (dat twa kear op nûmer ien stie yn de Amerikaanske country-hitlisten en in ynternasjonale hit waard foar Whitney Houston, mei wrâldwiid 40 miljoen ferkochte eksimplaren), Jolene, Coat of Many Colors en 9 to 5.
Op it wite doek spile se haadrollen yn 9 to 5 (1980) en The Best Little Whorehouse in Texas (1982) – dy't beide soargen foar nominaasjes foar in Golden Globe – en fierders yn Rhinestone (1984), Steel Magnolias (1989), Straight Talk (1992) en Joyful Noise (2012). Op telefyzje fertolke se de rol fan muoike Dolly yn Hannah Montana (2006–2010), presintearre se Saturday Night Live (1989) en hie se gastrollen yn Reba (2005) en Grace and Frankie (2022). Se produsearre en spile yn de musicalfilm Christmas on the Square (2021), wêrmei't se in Primetime Emmy wûn. Op Broadway skreau se de muzyk foar de musical 9 to 5 (2009), en har libbensferhaal sil ferteld wurde yn Dolly: A True Original Musical (2026).
Parton har muzyk krige sertifisearrings foar goud, platina en meardere kearen platina fan de Recording Industry Association of America (RIAA). Se helle 25 nûmer 1-hits yn de Billboard-countryhitlisten (in rekord dat se dielde mei Reba McEntire foar de measte nûmer 1-hits troch in frou), 44 country-albums yn de top 10 (in rekord foar eltse artyst) en 110 singles dy't yn de hitlisten kamen yn in karriêre fan mear as 40 jier. Har 49ste en lêste solostudio-album, Rockstar (2023), berikte it tredde plak yn de Billboard 200. Under har ûnderskiedings binne de National Medal of Arts (2004), de Kennedy Center Honor (2006) en de Jean Hersholt Humanitarian Award (2025).
Trivia It earste kloande bist wie in skiep en waard troch wittenskippers nei har ferneamd om't Dolly kloand waard út weefsel fan in jaar.
Parton hat der nea in geheim fan makke dat hja ferskate kosmetysk-sjirurgyske yngrepen ûndergien hat, mar earst yn 2002 hat hja tajaan wollen dat hja ek in boarstfergrutting dwaan litten hie. Neffens Parton is dat lykwols earst healwei de 80-er jierren west, nei't hja slim ôffallen wie en har boarstomfang dêr tige fan te lijen hân hie. Har búste is in wichtich hannelsmerk, dat dy is fersekere foar $600.000.
Diskografy Studio Albums: Sha-Kon-O-Hey! Land of Blue Smoke (2009) Backwoods Barbie (2008) Those Were the Days (2005) For God and Country (2003) Halos & Horns (2002) Little Sparrow (2001) The Grass Is Blue (1999) Hungry Again (1998) Treasures (1996) Something Special (1996) Slow Dancing with the Moon (1993) Eagle When She Flies (1991) White Limozeen (1989) Rainbow (1987) Real Love (1985) The Great Pretender (1984) Burlap & Satin (1983) Heartbreak Express (1982) 9 to 5 and Odd Jobs (1980) Dolly, Dolly, Dolly (1980) Great Balls of Fire (1979) Heartbreaker (1978) Here You Come Again (1977) New Harvest... First Gathering (1977) All I Can Do (1976) Dolly: The Seeker/We Used To (1975) The Bargain Store (1975) Love Is Like a Butterfly (1974) Jolene (1974) Bubbling Over (1973) My Tennessee Mountain Home (1973) My Favorite Songwriter: Porter Wagoner (1972) Touch Your Woman (1972) Coat of Many Colors (1971) Golden Streets of Glory (1971) Joshua (1971) The Fairest of Them All (1970) My Blue Ridge Mountain Boy (1969) In the Good Old Days (When Times Were Bad) (1969) Just Because I'm a Woman (1968) Hello, I'm Dolly (1967)
Filmografy Film Jier Film Rol Oantekenings Nom.=nominearre 1980 Nine to Five Doralee Rhodes Nom. – Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Musical or Comedy 1982 The Best Little Whorehouse in Texas Mona Stangley Nom. – Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Musical or Comedy 1984 Rhinestone (1984, film) Jake 1989 Steel Magnolias Truvy Jones 1992 Straight Talk Shirlee Kenyon 1993 The Beverly Hillbillies Harsels gastrol 2002 Frank McKlusky, C.I. Edith McKlusky 2005 Miss Congeniality 2: Armed and Fabulous Harsels gastrol Telefyzje Jier Titel Rol Oantekenings 1967–1974 The Porter Wagoner Show fêste sjongster 1976–1977 Dolly! gast 1978 Cher... Special harsels Nom. – Primetime Emmy Award for Individual Performance in a Variety or Music Program 1981 The Lily Tomlin Special harsels 1986 A Smoky Mountain Christmas Lorna Davis 1987 Alvin and the Chipmunks (TV rige) harsels 1987–1988 Dolly (TV-rige) gastfrou 1988 Bob Hope's Christmas Special harsels 1990 Designing Women The Guardian Movie Star "The First Day of the Last Decade of the Entire 20th Century: Diel 1 & 2" 1991 Babes Harsels as gast ien episoade; "Hello Dolly" Wild Texas Wind Thiola "Big T" Rayfield 1994 Heavens to Betsy (1994 TV searje) Betsy Baxter 1995 Big Dreams and Broken Hearts: The Dottie West Story Harsels as gast Naomi & Wynonna: Love Can Build a Bridge Harsels gastoptreden 1996 Unlikely Angel Ruby Diamond The Magic School Bus Katrina Eloise ien episoade; "The Family Holiday Special" 1997 Get to the Heart: The Barbara Mandrell Story Harsels gastoptreden 1999 Blue Valley Songbird Leanna Taylor The Simpsons Harsels gastoptreden ien episoade; "Sunday, Cruddy Sunday" Jackie's Back Harsels gastoptreden 2000 Bette (TV searje) Harsels gastoptreden ien episoade; "Halloween" 2005 Reba Dolly Majors ien ôflevering; "Reba's Rules of Real Estate" 2006–2007 Hannah Montana Muoike Dolly twa ôfleverings; "Good Golly Miss Dolly" (2006) & "I Will Always Loathe You" (2007) 2009 "18 Kids and Counting" Harsels ien ôflevering; "Duggars meet Dolly"
Keppeling om utens Dolly Parton Music (offisjele muzyk stee) Dolly Parton.com (Offisjeel webstek) Country Music Hall of Fame and Museum Ynterview mei Charlie Rose, op 5 juny 2009
Kategory:Amerikaansk sjonger Kategory:Amerikaansk muzikant Kategory:Amerikaansk country-artyst Kategory:Amerikaansk komponist Kategory:Amerikaansk filmakteur Kategory:Amerikaansk stimakteur Kategory:Amerikaansk telefyzje-akteur Kategory:Amerikaansk telefyzjepresintator Kategory:Amerikaansk ûndernimmer Kategory:Amerikaansk autobiograaf Kategory:Amerikaansk lietsjeskriuwer Kategory:Amerikaansk filantroop Kategory:Grammy-winner Kategory:Persoan berne yn 1946 Kategory:Persoan stoarn yn 2026