Itaalje is in lân yn Súd-Jeropa en in demokratyske republyk. De haadstêd is Rome. It lân hat lângrinzen mei Frankryk, Switserlân, Eastenryk en Sloveenje, wylst de Alpen de wichtichste natuerlike grins oan de noardkant foarmje. thumb|Kaart fan Itaalje Neffens Eurostat hat Itaalje in oerflakte fan 302.073 km². It Italjaanske statistykburo Istat kaam op grûn fan nijere geografyske berekkeningen út op 302.109,6 km². It lânskip is foar in grut part heuvelich of bercheftich; neffens Istat bestiet sa'n 41,6% fan it grûngebiet út heuvelgebiet, 35% út berchlân en 23,2% út flakte.
Op 30 juny 2026 telde Itaalje neffens foarriedige gegevens fan Istat 58.943.673 ynwenners. Itaalje hat in leech bertesifer en in hege libbensferwachting. Yn 2025 waarden likernôch 355.000 bern berne en stoaren sa'n 652.000 minsken, wylst it totale fruchtberenssifer 1,14 bern de frou bedroech. It positive migraasjesaldo kompensearre dat jier in grut part fan it negative natuerlike befolkingssaldo.
Itaalje is in parlemintêre republyk mei in parlemint dat út twa keamers bestiet: de Keamer fan Deputearren en de Senaat fan de Republyk. De Republyk bestiet út tweintich regio's, wêrfan fiif in bysûndere foarm fan autonomy hawwe. De offisjele taal is it Italjaansk, wylst de Italjaanske wet ek in tal histoaryske taalminderheden beskermet.
Geografy Om-ende-by 75% fan Itaalje is bercheftich of heuveleftich en rûchwei 20% fan it lân is beboske. Der binne smelle stripen fan leechlân lâns de Adriatyske kust en parten fan de Tyrreenske kust.
Itaalje wurdt begrinzge troch: Switserlân en Eastenryk yn it noarden; Sloveenje en de Adriatyske See yn it easten; Middellânske See yn it suden; Frankryk yn it westen.
Eilannen It lân hat twa grutte eilannen, Sisylje yn it suden en Sardynje yn it westen. It tredde grutte eilân, Korsika, heart by Frankryk. Itaalje hat fansels ek in soad lytsere eilannen, dêr't Elba faaks it ferneamdst fan is. It meast súdlike eilân, Lampedusa, leit tichter by it fêstelân fan Afrika as by it fêstelân fan Itaalje.
Berchten Om't Itaalje op it Afrikaanske kontinintale plat leit hat de hegere faasje fan Afrika yn Jeropa de Alpen opstood. De noardgrins fan Itaalje leit dan ek oer de toppen fan de Alpen. It grutste berchte dat dêrby binnen de grins leit is de Dolomiten. Min of te mear oanslutend oan de Frânske Alpen begjint de rêchbonke fan Itaalje, de Apeninen, dy't troch gâns Itaalje nei it suden rinne. Fierders binne der yn Itaalje ferskate fulkanen, dêr't de Fesuvius by Napels, de Etna op Sisylje en it fulkaaneilân Stromboly de ferneamdste fan binne.
Wetter De eastkust fan Itaalje is oan de Adriatyske See, dy't fia de Strjitte fan Otranto yn de Ionyske See oergiet, wêrfan de Golf fan Taranto de twa úteinen fan Itaalje skiedt. De Strjitte fan Messina rint tusken it fêstelân en Sisylje troch. Dat eilân hat oan de súdkant de Middellânske See, wêrfan it Malta Kanaal de ôfskieding foarmet fan Malta, en it Sisyliaansk Kanaal de ôfskieding mei Tuneezje. Oan de noardkant fan it eilân leit de Tyrreenske See, dy't fierder beheind wurdt troch Sardynje, Korsika en it fêstelân. Oan it noardein fan it Frânske Korsika skiedt de Liguryske See it eilân fan de Italjaanske fêste wal.
Yn it noarden lizze de fjouwer grutte marren fan Itaalje, de Lago Maggiore, de Komo Mar, de Iseo Mar en de Garda Mar. Yn de flakte tusken de Alpen en de Apeninen rint de rivier de Po. Yn de midden fan it lân leit benoarden Rome ek noch in groep marren, wêrûnder de Mar fan Bolsena.
Enklaves Yn Rome leit it ûnôfhinklike Fatikaanstêd. Noardliker leit ticht by de Adriatyske See San Marino.
Skiednis Itaalje bestie foar 1861 net yn steatsferbân, omdat it gebiet ferdield wie yn ferskate lytsere steaten, faak ûnder útlânsk tafersjoch (troch lannen as Eastenryk, Frankryk en Spanje ). Yn de frije steat Piedmont kaam de greve fan Cavour yn 'e fyftiger jierren fan 'e 19e iuw mei plannen om de Eastenrikers út Lombardije en Feneetsje te reagjen, om ta in Noard-Italjaanske steat te kommen. De oare sintrale en súdlike Italjaanske steaten hiene dêr ek belang by en slueten har oan by Piedmont. It slagge Garibaldi yn 1860 om it suden fan Itaalje te feroverjen fan it Keninkryk fan Sisylje, en it Keninkryk Itaalje waard stifte. Vittorio Emanuele II wie de earste kening fan Itaalje. Yn 1861 wiene Latium en Fenetië noch hieltyd net in diel fan Itaalje, se koene har net losmeitsje fan de Paus en de Eastenrykske keizer. Feneetsje kaam nei kriich tsjin Eastenryk yn 1866 by Itaalje, en Latium mei Rome waard yn 1870 ferovere , tagelyk wie dat de ein fan de pontifikale steat en de macht fan de paus. De paus, lilk om dat foarfal, ferklearre himsels finzen yn 'e Italjaanske Steat, omdat Katolike minsken net meidienen oan it politike barren. Itaalje focht yn 'e earste wrâldkriich mei Grut-Brittanje, Frankryk en Ruslân tsjin de sintrale mogendheden. De kriich waard fochten oan de eastlike grins fan Itaalje, dat begrinzge wurdt troch Eastenryk. Nei it 'Caporetto ferlies', like de kriich foar Itaalje ferlern, mar trochdat de alliearden de kriich wûnen yn 1918 wie it oer, en Itaalje krige Súd-Tirol, dat foarhinne Eastenryksk wie, alhoewol't it doe ek al foar in diel bewenne waard troch Italjanen.
1922 wie it jier fan in nije Italjaanske beweging, laat troch Benito Mussolini, lieder fan it Faksisme yn Itaalje. Hy waard regearingslieder en diktator, en neamde himsels 'duce'. Hy begûn in freonskip mei Adolf Hitler en focht oan syn kant mei yn 'e twadde wrâldkriich. Itaalje die fan 1940 ôf mei oan de kriich en stried mei Dútslân tsjin Frankryk, Grut-Brittanje en Ruslân. Op 25 july 1943 kaam de Faksistyske Grutte Rie gear, dêr't Mussolini ôfgean moast as regearingshaad. Itaalje wie fan 8 septimber 1943 ôf net mear in meistander fan Dútslân. Itaalje waard in meistander fan Frankryk en Grut-Brittanje, mar it Italjaanske hear wie betiisd, se wisten net mear wa't har fijân wie. Yn it noarden fan Itaaje begûn de Italjaanske beweging Resistenza te fjochtsjen tsjin it Dútske hear. Mussolini besocht it op 'en nij mei in Noardlik Italjaanske Faksisten steat, de Republyk fan Salò, mar dat wie net in súkses. Op 25 april 1945 wie Itaalje frij. De steat waard in republyk op 2 juny 1946, nei in referindum wêrby't froulju foar it earst stimme mochten.
Befolking Op 1 jannewaris 2026 hie Itaalje likernôch 58,94 miljoen ynwenners. Neffens de foarriedige moannesifers fan Istat telde it lân op 30 juny 2026 58.943.673 ynwenners. It ynwennertal feroare yn 2025 mar in bytsje, om't in posityf migraasjesaldo it negative natuerlike befolkingssaldo foar in grut part kompensearre.
Yn 2025 waarden yn Itaalje likernôch 355.000 bern berne, wylst sa'n 652.000 minsken stoaren. Dêrtroch wie it natuerlike befolkingssaldo negatyf. It totale fruchtberenssifer kaam dat jier út op 1,14 bern de frou. De libbensferwachting by de berte waard foar 2025 rûsd op 81,7 jier foar manlju en 85,7 jier foar froulju.
It ynternasjonale migraasjesaldo wie yn 2025 mei likernôch 296.000 minsken posityf. Op 1 jannewaris 2026 wennen likernôch 5,56 miljoen minsken mei in bûtenlânske nasjonaliteit yn Itaalje. Der wiene regionale ferskillen yn de demografyske ûntjouwing: de befolking naam yn 2025 yn it noarden ta, bleau yn Midden-Itaalje yn grutte halen stabyl en naam yn it Mezzogiorno ôf.
Bestjoer en polityk Neffens kêst 1 fan de Italjaanske grûnwet is Itaalje in demokratyske republyk dy't op arbeid basearre is. De soevereiniteit heart neffens itselde kêst ta it folk en wurdt útoefene yn de foarmen en binnen de grinzen fan de grûnwet. De grûnwet omskriuwt de Republyk as ien en ûndielber, mar erkent en befoarderet tagelyk lokale autonomy. thumb|It Palazzo Montecitorio yn Rome, dêr't de Keamer fan Deputearren gearkomt It Italjaanske parlemint bestiet út twa keamers, de Keamer fan Deputearren en de Senaat fan de Republyk. De leden fan beide keamers wurde troch algemiene, streekrjochte en geheime ferkiezings keazen en de beide keamers hawwe yn prinsipe in amtstermyn fan fiif jier. De Keamer fan Deputearren telt 400 keazen leden. De Senaat telt 200 keazen senators, neist de senators foar it libben dy't yn de grûnwet foarsjoen binne.
Foar in tal yn de grûnwet fêstleine taken komme de beide keamers byinoar as it parlemint yn mienskiplike sitting. Dat is ûnder mear it gefal by de ferkiezing fan de presidint fan de Republyk. Oan dy ferkiezing dogge ek ôffurdigen fan de regio's mei: eltse regio stjoert trije ôffurdigen, mei útsûndering fan de Aostadelling, dy't ien ôffurdige hat. By de earste trije stimrûnten is foar de ferkiezing in twatredde mearderheid fan de gearkomste nedich; dêrnei is in absolute mearderheid genôch. De presidint wurdt foar in perioade fan sân jier keazen.
De presidint fan de Republyk is it steatshaad en fertsjintwurdiget de nasjonale ienheid. Ta syn grûnwetlike taken hearre ûnder mear it útskriuwen fan parlemintsferkiezings, it promulg rearjen fan wetten, it útskriuwen fan referindums yn de gefallen dêr't de grûnwet yn foarsjocht en it ratifisearjen fan ynternasjonale ferdraggen as dêr de nedige parlemintêre tastimming foar jûn is. De presidint is ek opperbefelhawwer fan de kriichsmacht en foarsitter fan de Hege Ried fan de Magistratuer. Nei't er de foarsitters fan de beide keamers rieplachte hat, kin er de beide keamers of ien fan beide ûntbine, mei de beheiningen dy't kêst 88 fan de grûnwet stelt.
It regear bestiet út de presidint fan de Ministerried en de ministers, dy't mei-inoar de Ministerried foarmje. De presidint fan de Republyk beneamt de presidint fan de Ministerried en beneamt op dy syn foardracht de ministers. In nij regear moat binnen tsien dagen nei syn foarming it fertrouwen fan sawol de Keamer fan Deputearren as de Senaat krije. Beide keamers kinne dat fertrouwen troch in motivearre moasje jaan of ynlûke.
It steatshaad is de presidint fan de Republyk, wylst de presidint fan de Ministerried oan it haad fan it regear stiet. Yn septimber 2026 wie Sergio Mattarella presidint fan de Republyk. Giorgia Meloni wie presidint fan de Ministerried; sy beklaait dy funksje sûnt 22 oktober 2022.
De Republyk bestiet neffens de grûnwet út de gemeenten, provinsjes, metropoalstêden, regio's en de steat. Gemeenten, provinsjes, metropoalstêden en regio's binne autonome oerheden mei eigen statuten, foech en funksjes binnen de grinzen fan de grûnwet. Op 21 febrewaris 2026 telde Itaalje 7.894 gemeenten.
It lân hat tweintich regio's. Fiif dêrfan hawwe in bysûndere autonome status: Friuli-Venezia Giulia, Sardynje, Sisylje, Trentino-Alto Adige/Südtirol en Valle d'Aosta/Vallée d'Aoste. De regio's hawwe op in tal beliedsmêden eigen wetjaand foech; foar ûnderwerpen dy't net eksplisyt oan de steat foarbehâlden binne, leit it wetjaand foech neffens kêst 117 fan de grûnwet by de regio's. De bestjoerlike taken lizze yn begjinsel by de gemeenten, útsein as se foar in ienriedige útoefening oan provinsjes, metropoalstêden, regio's of de steat taskreaun wurde.
De regio's hawwe in regionaal parlemint, in regionaal bestjoer en in presidint. It regionale parlemint oefenet it oan de regio takende wetjaande foech út, wylst it regionale bestjoer it útfierend orgaan fan de regio is. Behalven as in regionaal statút oars bepaalt, wurdt de presidint fan it regionale bestjoer streekrjocht troch de befolking keazen.
De Konstitúsjonele Hof hâldt tafersjoch op de grûnwetlikens fan wetten en oare akten mei wetskrêft fan de steat en de regio's. It Hof docht ek útspraak yn skelen oer de ferdieling fan foech tusken de steatsorganen en tusken de steat en de regio's of de regio's ûnderling.
It Italjaansk is de offisjele taal fan de Republyk. Wet 482 fan 15 desimber 1999 beskermet dêrnjonken histoaryske taalminderheden. De wet neamt ûnder oaren it Albaneesk, Katalaansk, talen fan Germaanske groepen, Gryksk, Sloveensk, Kroätysk, Frânsk, Franko-Provençaalsk, Friulysk, Ladynsk, Oksitaansk en Sardysk.
Ynternasjonale posysje