Auf dieser Seite werden allgemein gebräuchliche Abkürzungen für Liganden in der Chemie zusammengestellt. Als Ligand wird hier allgemein eine Gruppe von Atomen oder einzelne Atomen verstanden, die an ein zentrales Teilchen koordiniert sind. Die Abkürzungen werden im Allgemeinen in die Strukturformel mit einbezogen.

Auch Aminosäuren können als Liganden koordinieren. Diese können mit dem Dreibuchstabencode bezeichnet werden.

Abkürzung Name maximale Zähnigkeit (κ) maximale Haptizität (η) Ladung Struktur acac Acetylacetonat 2 −1 150px acn Acetonitril 1 0 150pxacrAcridinzentriert|125x125px AcO Acetat 1 −1 150px AEEA 2-(2-Aminoethylamino)ethanol 3 0 200pxampy2-Picolylamin20zentriert|120x120px4-apy4-Aminopyridin (Fampridin)zentriert|125x125px aq Wasser 1 0 100px bi Biuretrahmenlos|180x180px BICHEP 2,2′-bis(diphenylphosphino)-6,6′-dimethoxy-1,1′-biphenylrahmenlos|180x180px BINAP 2,2'-Binaphthyldiphenyldiphosphin 2 0 250px Binaphan 1,2-Bis[4,5-dihydro-3H-binaphtho[1,2-c:2′,1′-e]phosphepino]benzen f}\text{-}\ce{Binaphan 1,1′-Bis{4,5-dihydro-3H-dinaphtho[1,2-c: 2′,1′-e]phosphepino}ferrocen Binapin 4,4′-Di-tert-butyl-4,4′,5,5′-tetrahydro-3,3′-bis-3H-dinaphtho[2,1-c:1′,2′-e]phosphepin BINEPIN 4,5-Dihydro-3H-dinaphtho[2,1-c;1′,2′-e]phosphepin BINOL 1,1′-Bi-2-naphthol 2 −2 250px Bipy}\text{-}\ce{tb 5,5'-Bis-tert-butyl-bipyridin 2 0 rahmenlos bipy^\ast 5,5'-Bis-tert-butyl-bipyridin 2 0 BMPP Benzylmethylphenylphosphin 1 0 Bopa}\text{-}\ce{ip Bis(2-((S)-4-iso-propyl-4,5-dihydrooxazol-2-yl)phenyl)amin Bopa}\text{-}\ce{tb Bis(2-((S)-4-tert-butyl-4,5-dihydrooxazol-2-yl)phenyl)amin BOX Bis(oxazolin)-Liganden 2 0 400px BPE 1,2-Bis(2,5-diethylphospholano)ethan 2 0 BPPM Butoxycarbonyl-4-diphenylphosphino-2-diphenylphosphinomethyl-pyrrolidin 200px bpy 2,2′-Bipyridin 2 0 200px bipy 2,2′-Bipyridin 2 0 200px CAMP Cyclohexyl-o-anisylmethylphosphin 1 0 Chiraphos Bis(diphenylphosphino)butan 2 0 200px CHT Tropylium (Cycloheptatrienyl) 1 7 +1 100px cit Citrat 3 −3 200px COD 1,5-Cyclooctadien 2 4 0 150px coe Cycloocten 1 2 0 100px COT Cyclooctatetraen 2 4 0 200px COT^{2-} Cyclooctatetraen 1 8 −2 150px Cp Cyclopentadienyl 1 5 −1 100px Cp^\ast Pentamethylcyclopentadienyl 1 5 −1 150px daa Diacetonalkohol 1 0 200px DABCO 1,4-Diazabicyclo[2.2.2]octan 1 0 100pxdadDiacetyldioximzentriert dba Dibenzylidenaceton 2 4 0 250x250px dbm Dibenzoylmethan 2 −1 250px DEAD Diethylazodicarboxylat 250pxdepcDiethyl-2,6-pyridindicarboxylat dhmp Dihydroxymethylpyridin dien Diethylentriamin 3 0 250px DIOP O-Isopropyliden-2,3-dihydroxy-1,4-bis(diphenylphosphino)butan 2 0 150px DIPAMP (1R,2R)-Bis[(2-methoxyphenyl)phenylphosphino]ethan 2 0 250px Diphos 1,2-Bis(diphenylphosphino)ethan 2 0 250pxdipicDipicolinsäure53−2zentriert|179x179px DMAP 4-Dimethylaminopyridin 1 0 100pxdmdpDimethyl-2,6-pyridindicarboxylat (Dimethyldipicolinat) dmf Dimethylformamid 1 0 100px dmg Dimethylglyoxim 2 −1 rahmenlos DOTA 1,4,7,10-Tetraazacyclododecan-1,4,7,10-tetraessigsäure 8 −4 300px dmpe 1,2-Bis[dimethylphosphino]ethan 2 0 rahmenlos dmp Neocuproin (2,9-Dimethyl-1,10-phenanthrolin) 2 0 150px DMSO Dimethylsulfoxid 1 0 Datei:Dimethylsulfoxid.svg DPEN (R,R)- & (S,S)-1,2-Diphenylethylene-1,2-diamindpmDipivaloylmethan dppe 1,2-Bis(diphenylphosphino)ethan 2 0 250px dppm Bis(diphenylphosphino)methan 2 0 250px dppp 1,3-Bis(diphenylphosphino)propan 2 0 250px DTPA Diethylentriamin-Pentaacetat 8 −5 300px DuPHOS Bis(2,5-dimethylphospholano)benzol 2 0 EDTA Ethylendiamintetraacetat 6 −4 200px EGTA Ethylen-bis(oxyethylennitrilo)-tetraacetat en Ethylendiamin 2 0 150px esp α,α,α′,α′-tetramethyl-1,3-benzenedipropionate (benannt nach Christine G. Espino)J. Du Bois et al. J. Am. Chem. Soc. 2004,126, 47, doi:10.1021/ja0446294. hfac Hexafluoracetylaceton 2 −1 rahmenlos ida Iminodiessigsäure 3 −2 150px L Ligand MandyPhos 2,2′-Bis[(N,N-dimethylamino)(phenyl)methyl]-1,1′-bis(dicyclohexylphosphino)ferrocen MIDA N-Methyliminodiessigsäure 220px MonoPhos (3,5-Dioxa-4-phosphacyclohepta[2,1-a;3,4-a′]dinapthalen-4-yl)dimethylamin MPPP Methylphenyl-n-propylphosphin NacNac 1,3-Diketiminat 2 −1 250px NBD Bicyclo[2.2.1]hepta-2,5-dienyl 2 4 0 150px nor Bicyclo[2.2.1]hept-1-yl NorPhos 2,3-Bis(diphenylphosphino)-bicyclo[2.2.1]hept-5-en NHC N-Heterocyclische Carbene 150px NTA Nitrilotriessigsäure 4 −3 200px OAc Acetat 1 −1 150px O}t\ce{Bu tert-Butylat 1 −1 100px OEt Ethanolat 1 −1 100px OMe Methanolat 1 −1 100px ox Oxalat 2 −2 100px oxin 8-Hydroxychinolin 2 0 100px PAMP Phenyl o-anisylmethylphosphin PCy3 Tricyclohexylphosphan 1 0 200px pc Phthalocyanin 4 −2 300px phen Phenanthrolin 2 0 200px pic Picolylamin Pip Piperidin 1 0 100pxpipzPiperazinzentriert|160x160px por Porphin 300px PPh3 Triphenylphosphan 1 0 150px ppy 2-Phenylpyridin 1 0ptcCollidinsäure (2,4,6-Pyridintricarbonsäure)zentriert|150x150pxptz1-Propyl-1H-tetrazol Py Pyridyl 1 0 100px PyBOX Bis(oxazolin)-Liganden 3 0 300px pyz Pyrazin 1 0 100px quin Quinolin-8-olato salen Bis(salicyliden)ethylendiaminat 4 −2 150px Sol Lösungsmittel (Solvent) tacn 1,4,7-Triazacyclononan TADDOL α,α,α´,α´-Tetraaryl-1,3-dioxolan-4,5-dimethanol 2 −2 300px tart Tartrat 4 −2 150pxtata2,4,6-Triamino-1,3,5-triaminzentriert|127x127px ted Ethylendiaminotriacetat 5 −3 terpy Terpyridin 3 0 150px TETA Triethylentetramin 4 0 150px Tf Triflat 1 −1 100px TMED Tetramethylethylendiamin 2 0 150px TMEDA Tetramethylethylendiamin 2 0 150px Tp Tris(pyrazolyl)borat 3 −1 150px TPP Tetraphenylporphyrin 4 −2 300px TPPTS Triphenylphosphantrisulfonat TREN Tris(2-aminoethyl)amin 4 0 trien Triethylentetramin 4 0 200px TTHA Triethylentetraminhexaessigsäure 10 −6 200px X, Y Halogenid oder Pseudohalogenid

Siehe auch Liste der Abkürzungen in der organischen Chemie

Literatur Nomenclature of Inorganic Chemistry, IUPAC Recommendations 2005 ("Red Book"), Tabelle VII, Ligand abbreviations, S. 267. (PDF-Datei; 4,14 MB)

Einzelnachweise

Ligandenabkurzungen Liganden !Ligandenabkurzungen