Doebai (Arabies: دبي, Dubayy, [dʊˈbajj]) is die grootste stedelike nedersetting in die Verenigde Arabiese Emirate (VAE) en die administratiewe setel van die gelyknamige emiraat. Die stad is aan die noordelike rand van die emiraat Doebai geleë en word deur die Dubai Creek, 'n baai aan die Persiese Golf met 'n wydte van tussen 100 en 1 300 meter en 'n lengte van sowat 14 kilometer, in twee stadsdele verdeel. Vroeër was hier twee selfstandige nedersettings geleë – Deira aan die noordelike en Bur Dubai aan die suidelike kant.
duimnael|regs|Die Doebai-kreek skei Deira (links) van Bur Dubai en het die stad se ekonomiese ontwikkeling gedra duimnael|links|Binne enkele dekades is Doebai omgeskep in 'n moderne metropool van die industriële tydperk met gesofistikeerde infrastruktuur Brûe is net buite die middestad gebou sodat die meeste voetgangers in die sakekern deur veerbote (sogenaamde abra's) tussen die twee teenoorliggende stadsdele vervoer word. Die stadsgebied het veral in suidelike rigting langs die Jumeirah-strand en die Sjeik Zayed-weg uitgebrei aangesien Doebai in die noorde aan die emiraat Sharjah grens. Baie Doebaise werknemers het hulle weens die laer huurpryse oorkant die grens in Sharjah-stad gevestig.
Nog omstreeks 1970 was Doebai 'n onbenullige dorpie in 'n sanderige woestyngebied wat hoofsaaklik deur pêrelduikers bewoon is. In die volgende dekades het Doebai 'n ongekende metamorfose ondergaan wat dit in 'n Arabiese metropool met globale belange en handelsbetrekkinge en 'n internasionale kulturele en ekonomiese sentrum omgeskep het wat in baie opsigte 'n brugfunksie tussen die ooste en die weste vervul. In November 2013 is Doebai aangewys as gasheerstad van die Expo 2020-wêreldtentoonstelling. Expo 2020 Dubai UAE. Besoek op 28 April 2019
Die lewensstyl van sy inwoners het dramaties verander. Terwyl daar teen die middel van die 1990's nog net enkele argitektoniese bakens en 'n beskeie toerismesektor was, het Doebai sedertdien ook tot 'n gesogte internasionale toeristetrekpleister en 'n mekka vir eiendomsontwikkelaars ontwikkel – met ambisieuse hotel-, winkelsentrum- en wolkekrabberprojekte soos die Burj Khalifa, tans die hoogste gebou ter wêreld, en die Burj al-Arab, jare lank die hoogste hotel ter wêreld.
Die stad het in Augustus 2018 3,108 miljoen inwoners gehad en huisves omstreeks 85 persent van die gelyknamige emiraat se bevolking, wat teen die einde van 2025 tot 4,58 miljoen gegroei het; inheemse Doebaiers is lankal 'n minderheid in hul eie stad en emiraat. Doebai se ongekende ekonomiese opswaai het honderdduisende immigrante uit die buiteland gelok, onder wie 'n kwartmiljoen werkmigrante uit Suid-Asiatiese lande asook sowat 50 000 Suid-Afrikaners (soos in 2009 beraam is). Time Out Dubai – South Africans in Dubai. Besoek op 29 April 2019
Geskiedenis Vroeë geskiedenis Argeologiese vondste in die emiraat Doebai – veral by Al-Ashoosh, Al Sufouh en die besonder ryk vindplaas Saruq Al Hadid – dui op nedersetting deur die Ubaid- en Hafit-tydperke, die Umm al-Nar- en Wadi Suq-tydperke en al drie ystertydperke van die gebied. Die streek was aan die Sumeriërs as Magan bekend en was 'n bron van metaalgoedere, veral koper en brons. Sowat 5 000 jaar gelede is die gebied met sand oordek toe die kus landwaarts teruggetrek het.
Die vroegste bekende vermelding van Doebai kom uit 1095, in die Boek van Geografie van die Andalusies-Arabiese geograaf Aboe Abdullah al-Bakri. Die Venesiese pêrelhandelaar Gasparo Balbi het die gebied in 1580 besoek en Doebai (as Dibei) vir sy pêrelbedryf vermeld.
Die stigting van die moderne stad duimnael|links|Die Al Fahidi-fort in die 1950's. Dit is in 1787 gebou en is die oudste bewaarde gebou in Doebai. Doebai is vermoedelik vroeg in die 18de eeu as 'n pêrel- en vissersdorpie gestig en was teen 1822 'n dorpie van sowat 700 tot 800 lede van die Bani Yas-stam, onderworpe aan die heerskappy van sjeik Tahnun bin Shakhbut van Aboe Dhabi. 'n Britse vlootlandmeter het in daardie jaar aangeteken dat Doebai deur sowat duisend mense bewoon is wat in 'n ovaalvormige dorpie agter 'n kleimuur gewoon het, met bokke en kamele tussen die huise.
In 1833 het lede van die Al Bu Falasah-stam ná stamvetes van Aboe Dhabi weggebreek en hulle in Doebai gevestig. Die uittog is gelei deur Obeid bin Saeed en Maktoum bin Butti, wat gesamentlike leiers van Doebai geword het totdat Obeid in 1836 gesterf het en Maktoum die Maktoum-dinastie gevestig het, wat Doebai sedertdien regeer. Doebai het saam met die ander Trucial States die Algemene Maritieme Verdrag van 1820 met die Britse regering onderteken, wat tot die Ewigdurende Maritieme Wapenstilstand van 1853 gelei het; in 1892 het die Verenigde Koninkryk by verdrag verantwoordelikheid vir die emiraat se veiligheid aanvaar.
Die 19de eeu was vir die dorpie ook een van rampe. 'n Pokke-epidemie het in 1841 in Bur Dubai uitgebreek en inwoners na Deira laat verhuis, en 'n brand in 1896 het die helfte van Bur Dubai se huise verteer, aangesien baie wonings nog van palmblare (barasti) gebou is. In 1901 het sjeik Maktoum bin Hasher Al Maktoum Doebai 'n vryhawe sonder in- of uitvoerbelasting verklaar en handelaars grond, beskerming en verdraagsaamheid belowe. Handelaars het van Lingeh in Persië en van naburige emirate hierheen getrek, en Doebai het teen 1906 Lingeh as die belangrikste stapelmark van die Trucial-kus verdring.
Die "Groot Storm" van 1908 het aan die einde van die pêrelseisoen die pêrelbote van Doebai en die kusemirate getref en 'n dosyn bote en meer as honderd mans gekos – 'n groot terugslag wat baie gesinne sonder broodwinner en baie handelaars bankrot gelaat het.
Die tydperk voor die olie duimnael|Die Doebai-kreek in die middel-1960's. Die ineenstorting van die pêrelbedryf – veral ná die verskyning van goedkoop gekultiveerde pêrels en die wêreldwye ekonomiese depressie – het die stad in 'n diep insinking gedompel; baie inwoners het in armoede gelewe of na ander dele van die Persiese Golf getrek. 'n Kontrak vir olieprospektering is in 1937 onderteken, maar weens die Tweede Wêreldoorlog is olie eers in 1966 gevind.
Sjeik Rashid bin Saeed Al Maktoum, wat van 1958 af geregeer het, het die inkomste uit die handel gebruik om infrastruktuur te bou, aanvanklik met lenings van plaaslike handelaars en van die heerser van Koeweit. Private maatskappye is gestig om elektrisiteit, telefoondienste en die hawe en lughawe te bou en te bedryf. In 1959 is Doebai se eerste telefoonmaatskappy gestig en die eerste hotel, die Airlines Hotel, gebou; teen 1961 was daar werkende elektrisiteits- en telefoonnetwerke en teen 1968 'n betroubare toevoer van leidingwater.
Op aandrang van die Britte het sjeik Rashid in 1959 die argitek John Harris na Doebai genooi om 'n stadsplan op te stel. Harris se plan, wat in Mei 1960 voorgelê is, het die bestaande handels- en woonbuurte van Bur Dubai en Deira sover moontlik onaangeraak gelaat en nuwe ontwikkeling verder van die golf af landwaarts geplaas. Die laebouvisie van die plan is nooit verwesenlik nie, maar sy padnetwerk is grotendeels soos beplan uitgevoer en het jare lank as riglyn vir die uitbreiding van die stad se strate gedien.
Sjeik Rashid het in 1962 by sy swaer, die heerser van Katar, 'n lening aangegaan om die eerste brug oor die Doebai-kreek te bou; dit is in Mei 1963 voltooi en met 'n tolgeld op verkeer betaal. Die bou van die stad se eerste lughawe het in 1959 begin en die terminaalgebou is in September 1960 geopen; met die aanlê van 'n teerbaan in 1965 het Doebai vir sowel streeks- as langafstandlugverkeer oopgegaan. In die 1960's was die stad ook die middelpunt van 'n lewendige goudhandel: in 1968 is goud ter waarde van sowat £56 miljoen ingevoer, waarvan die oorgrote deel weer uitgevoer is – hoofsaaklik na kliënte wat dit in internasionale waters buite Indië in ontvangs geneem het, aangesien die invoer van goud na Indië verbode was.
Die olietydperk en die stigting van die VAE Ná jare van prospektering is olie uiteindelik in 1966 in Doebai se seegebied ontdek, hoewel in veel kleiner hoeveelhede as in Aboe Dhabi. Die eerste veld is Fateh ("goeie geluk") genoem. Dit het sjeik Rashid se planne versnel en 'n bouhoogkonjunktuur ontketen wat 'n massiewe instroming van buitelandse werkers, hoofsaaklik uit Asië en die Midde-Ooste, tot gevolg gehad het: tussen 1968 en 1975 het die stad se bevolking met meer as 300 persent gegroei.
Een van die eerste groot projekte wat met die olie-inkomste aangepak is, was Hawe Rashid, 'n diepwatervryhawe wat op 5 Oktober 1972 ingewy is en aanvanklik vier maar reeds tydens die bouwerk sestien kaaie gehad het. Olie het in 1990 nog 24 persent van die emiraat se bruto binnelandse produk uitgemaak, maar teen 2004 tot 7 persent gedaal, aangesien sjeik Rashid doelbewus op diversifikasie gefokus het voordat die beperkte reserwes uitgeput sou wees.
Nadat die Britse regering op 16 Januarie 1968 aangekondig het dat alle Britse troepe uit die gebied "oos van Aden" onttrek sou word, is die beginsel van 'n unie op 18 Februarie 1968 tussen sjeik Zayed bin Sultan Al Nahyan van Aboe Dhabi en sjeik Rashid van Doebai ooreengekom. Katar en Bahrein het uiteindelik uit die onderhandelinge onttrek, en op 2 Desember 1971 het Doebai saam met Aboe Dhabi, Sharjah, Ajman, Umm al-Quwain en Fujairah die Verenigde Arabiese Emirate gestig; Ras al-Khaimah het op 10 Februarie 1972 bygekom. In 1973 het die emirate 'n gemeenskaplike geldeenheid, die VAE-dirham, aangeneem.
Sedert 1980 In 1979 is die diepwaterhawe by Jebel Ali geopen, en sjeik Mohammed het in 1985 die Jebel Ali-vryhandelsone daar rondom gestig, wat buitelandse maatskappye toegelaat het om onbeperk arbeid in te voer en kapitaal uit te voer. Die Golfoorlog van 1991 het die stad finansieel geskaad toe deposante en handelaars hul geld onttrek het, maar Doebai het gou herstel; in die laat 1990's het buitelandse handelsgemeenskappe uit Koeweit en Bahrein hulle hier gevestig.
Vroeg in die 2000's het die bou van kunsmatige eilande langs die kus begin – die Palm-eilande en The World – en in 2010 is die Burj Khalifa geopen, wat die Taipei 101 as die hoogste gebou ter wêreld verdring het. Die wêreld se eerste werkende driedimensioneel gedrukte kantoorgebou is in 2016 in Doebai geopen; dit het sewentien dae geneem om te bou. Die Dubai Frame, 'n 150 meter hoë raamvormige uitkykpunt, is in 2017 voltooi.
Op 28 Februarie 2026 is dele van die stad, waaronder die Fairmont The Palm-hotel, tydens Iranse vergeldingsaanvalle ná gesamentlike Israelies-Amerikaanse aanvalle op Iran getref, en die volgende oggend is die internasionale lughawe beskadig. Volgens die VAE se ministerie van verdediging het Iran 165 ballistiese missiele, twee kruismissiele en 541 hommeltuie afgevuur, waarvan die meeste onderskep is; 21 hommeltuie het burgerlike teikens getref en drie mense – gasarbeiders uit Pakistan, Nepal en Bangladesj – is dood.
Geografie en klimaat duimnael|Doebai in valskleur op 'n satellietbeeld van 2024. Die Palm Jumeirah en die kunsmatige eilande is duidelik sigbaar. Doebai lê aan die kus van die Persiese Golf en ongeveer op seevlak – die stad se hoogste natuurlike punt is sowat 16 meter bo seevlak. Die emiraat grens in die suide aan Aboe Dhabi, in die noordooste aan Sharjah en in die suidooste aan Oman; Hatta, 'n klein eksklawe van die emiraat, word aan drie kante deur Oman omring. Die emiraat beslaan sowat 4 110 km², merkbaar meer as die oorspronklike 3 885 km² (1 500 vierkante myl) danksy die grootskaalse herwinning van land uit die see.