Nasionalisme is 'n politieke, sosiale en ekonomiese stelsel wat gekenmerk word deur die belange van 'n spesifieke nasie te bevorder, veral met die doel om selfbestuur, of volle soewereiniteit, oor die groep se tuisland te verkry. As ideologie of beweging hou dit dat die nasie met die staat moet saamval. Die politieke ideologie hou dus in dat 'n nasie self moet regeer, vry van ongewenste buite-inmenging, en is gekoppel aan die konsep van selfbeskikking. Nasionalisme is ook gefokus op die ontwikkeling en instandhouding van 'n nasionale identiteit gebaseer op 'n kombinasie van gedeelde maatskaplike eienskappe soos kultuur, etnisiteit, tuisland, taal, ras, politiek (of regering), godsdiens, tradisies, politieke doelwitte of 'n geloof in 'n gemeenskaplike afkoms en 'n gedeelde geskiedenis, en om nasionale eenheid of solidariteit te bevorder.Triandafyllidou, Anna (1998). "National identity and the other". Ethnic and Racial Studies. 21 (4): 593–612. Smith, A.D. (1981). The Ethnic Revival in the Modern World. Cambridge University Press.Anthony D. Smith. Nationalism: Theory, Ideology, History. Polity, 2010. bl. 9, 25–30;
As 'n beweging veronderstel nasionalisme die bestaan van 'n nasie en is dit geneig om die belange van 'n bepaalde nasie (soos in 'n groep mense) te bevorder veral met die doel om die nasie se soewereiniteit (selfregering) oor sy vaderland te verkry en te handhaaf en so 'n nasiestaat te skep. Nasionalisme meen dat elke nasie homself moet regeer, vry van inmenging van buite (selfbeskikking), dat 'n nasie 'n natuurlike en ideale basis vir 'n staat is, en dat die nasie die enigste regmatige bron van politieke mag is.Yack, Bernard. Nationalism and the Moral Psychology of Community. University of Chicago Press, 2012. bl. 142 Nasionalisme poog dus om 'n nasie se tradisionele kultuur te bewaar en te bevorder.Smith, Anthony. Nationalism: Theory, Ideology, History. Polity, 2010. bl. 6–7, 30–31, 37 Daar is verskeie definisies van 'n "nasie", wat lei tot verskillende tipes nasionalisme. Die twee hoof uiteenlopende vorme is etniese nasionalisme en burgerlike nasionalisme, hoewel dié tweedeling gekritiseer is omdat dit uiteenlopende historiese kontekste te veel vereenvoudig.
Die morele waarde van nasionalisme, die verhouding tussen nasionalisme en patriotisme, en die versoenbaarheid van nasionalisme en kosmopolitisme is almal onderwerpe van filosofiese debat.Mylonas, Harris; Tudor, Maya (2021). "Nationalism: What We Know and What We Still Need to Know". Annual Review of Political Science. 24 (1): 109–132. Nasionalisme kan gekombineer word met diverse politieke doelwitte en ideologieë soos konserwatisme (nasionale konserwatisme en regse populisme) of sosialisme (linkse nasionalisme). In die praktyk word nasionalisme as positief of negatief gesien afhangende van die ideologie en uitkomste daarvan. Nasionalisme was 'n kenmerk van bewegings vir vryheid en geregtigheid, is geassosieer met kulturele herlewings, en moedig trots van nasionale prestasies aan. Dit is ook gebruik om rasse-, etniese en godsdienstige verdeeldheid te legitimeer, minderhede te onderdruk of aan te val, en menseregte en demokratiese tradisies te ondermyn, en om oorloë te begin; dit word dikwels as 'n oorsaak van albei wêreldoorloë aangevoer. Radikale nasionalisme gekombineer met rassehaat was 'n sleutelfaktor in die Holocaust wat deur Nazi-Duitsland gepleeg is.
Terminologie duimnael|regs|'n Poskaart van 1916 met die nasionale verpersoonlikings van sommige van die Bondgenote van die Eerste Wêreldoorlog, elk met 'n nasionale vlag. duimnael|regs|Die titelblad van die tweede uitgawe (Amsterdam, 1631) van De jure belli ac pacis Die gebruik van die begrippe "nasies", "soewereiniteit" en verwante terme is in die vroeë 17de eeu aansienlik verfyn deur Hugo Grotius se werk De jure belli ac pacis. Grotius het in die tyd van die Tagtigjarige Oorlog tussen Spanje en die Nederlande en die Dertigjarige Oorlog tussen die Katolieke en Protestantse nasies van Europa geleef, en het hom veral besig gehou met konflikte tussen nasies wat uit godsdiensverskille voortgekom het. Die woord nasie is voor 1800 in Europa ook gebruik om na die inwoners van 'n land te verwys, sowel as na gemeenskaplike identiteite wat gedeelde geskiedenis, reg, taal, politieke regte, godsdiens en tradisies kon insluit – 'n betekenis wat nader aan die moderne opvatting staan.
Teen die laat 18de en die 19de eeu het die taal van nasies en soewereiniteit al hoe sterker in openbare gesprek, regsdokumente en volksmobilisering na vore gekom. Die uitbreiding van massageletterdheid, drukkultuur en burgerlike deelname het die opvatting versterk dat politieke gesag van 'n volk uitgaan wat bewus is van sy gedeelde bestemming. In dieselfde tydperk het bewegings versprei wat aangevoer het dat 'n regmatige regering die historiese, kulturele en maatskaplike aard van die bevolking wat dit regeer moet weerspieël, eerder as om deur dinastieke toeval of buitelandse mag opgelê te word.
Die 20ste eeu het hierdie aannames swaar op die proef gestel. Die taal van volkssoewereiniteit is wyd aangewend, maar ook stelselmatig verdraai deur regimes wat voorgegee het dat hulle in die naam van "die volk" handel terwyl hulle politieke pluralisme afgeskaf, die burgerlike samelewing onderdruk en nasionale tradisies aan star, gesentraliseerde leerstellings onderwerp het. In verskeie gevalle is historiese identiteite herontwerp of heeltemal uitgewis en met abstrakte maatskaplike kategorieë vervang wat deur staatsdwang gehandhaaf is. Die menslike koste van sulke eksperimente – massa-onderdrukking, gedwonge kollektivisering en die uitwissing van onafhanklike instellings – het bygedra tot toenemende skeptisisme oor enige politieke model wat nasionale gemeenskappe in ideologiese abstraksies laat opgaan.
Die woord nasionalisme self is 'n jonger woord as nasie en dateer in Engels uit omtrent 1798. Die term het in die 19de eeu algemeen bekend geraakNorman Rich, The Age of Nationalism and Reform, 1850–1890 (1970). en het ná 1914 toenemend 'n negatiewe bybetekenis gekry. Die historikus Glenda Sluga merk op dat "die twintigste eeu, 'n tyd van diepe ontnugtering met nasionalisme, ook die groot era van globalisme was".Glenda Sluga, Internationalism in the Age of Nationalism (University of Pennsylvania Press, 2013), hfst. 1.
Akademici omskryf nasionalisme as 'n politieke beginsel wat vereis dat die nasie en die staat met mekaar moet saamval. Volgens Lisa Wedeen veronderstel die nasionalistiese ideologie dat "die volk" en die staat saamval.
Geskiedenis Volgens Benedict Anderson het die opkoms van nasionalisme saamgehang met die ontstaan van drukkerskapitalisme en die vermeerdering van gedrukte media in die volkstale.
Van die laat 18de eeu af, en veral met die Franse Rewolusie en die verspreiding van die beginsel van volkssoewereiniteit of selfbeskikking, is die gedagte dat "die volk" moet regeer deur politieke teoretici uitgewerk. Drie hoofteorieë word gebruik om die ontstaan van nasionalisme te verklaar: Primordialisme het saam met nasionalisme in die tydperk van die Romantiek ontwikkel en het gehou by die standpunt dat nasies altyd bestaan het. Die meeste vakkundiges verwerp dié siening deesdae en beskou nasies as maatskaplike konstruksies wat histories toevallig is. Perennialisme, 'n gematigder weergawe van primordialisme wat aanvaar dat nasies moderne verskynsels met lang historiese wortels is, bly 'n punt van akademiese debat. Moderniseringsteorie, tans die algemeenste aanvaarde teorie van nasionalisme, volg 'n konstruktivistiese benadering en stel voor dat nasionalisme ontstaan het uit prosesse van modernisering soos industrialisasie, verstedeliking en massa-onderwys, wat 'n nasionale bewussyn moontlik gemaak het. Aanhangers van dié teorie beskryf nasies as "verbeelde gemeenskappe" en nasionalisme as 'n "uitgevinde tradisie" waarin gedeelde gevoel 'n vorm van kollektiewe identiteit verskaf en individue in politieke solidariteit saambind.Hobsbawm en Ranger (1983). Etnosimbolisme verklaar nasionalisme as 'n produk van simbole, mites en tradisies, en word met die werk van Anthony D. Smith verbind.
Intellektuele oorsprong Anthony D. Smith beskryf hoe intellektuele die hoofrol gespeel het om kulturele opvattings van nasionalisme voort te bring en die ideologie van politieke nasionalisme te verskaf:Smith, A.D. (1991). National Identity. Penguin. bl. 87–96.
Smith voer aan dat die uitdagings wat in die revolusietydperk aan die tradisionele godsdiens en samelewing gestel is, baie intellektuele daartoe gedryf het om "alternatiewe beginsels en begrippe, en 'n nuwe mitologie en simboliek, te ontdek om die menslike denke en handeling te regverdig en te begrond". Hy bespreek die gelyktydige begrip van "historisisme" om 'n opkomende geloof in die geboorte, groei en verval van bepaalde volke en kulture te beskryf, wat "toenemend aantreklik geword het as raamwerk vir ondersoek na die verlede en die hede".
Die Pruisiese geleerde Johann Gottfried Herder (1744–1803) het die begrip in 1772 in sy "Verhandeling oor die oorsprong van taal" gemunt en die rol van 'n gemeenskaplike taal beklemtoon. Hy het buitengewoon groot waarde aan die begrippe nasionaliteit en patriotisme toegeken – "hy wat sy vaderlandsliefde verloor het, het homself en die hele wêreld om hom verloor" – en geleer dat "in 'n sekere sin elke menslike volmaaktheid nasionaal is". Erica Benner beskou Herder as die eerste filosoof wat uitdruklik voorgestel het "dat identiteite wat op taal gegrond is, as die primêre bron van regmatige politieke gesag of as die brandpunt van politieke weerstand beskou moet word". Herder het ook aangedring op 'n gemeenskaplike kultuur- en taalbeleid onder die afsonderlike Duitse state van die Heilige Romeinse Ryk.
Datering van die ontstaan Vakkundiges plaas die begin van nasionalisme dikwels in die laat 18de of vroeë 19de eeu, by die Amerikaanse Onafhanklikheidsverklaring of by die Franse Rewolusie, hoewel daar steeds gedebatteer word oor die bestaan daarvan in wisselende vorme in die Middeleeue en selfs in die oudheid. Daar bestaan konsensus dat nasionalisme as begrip teen die 19de eeu stewig gevestig was. In geskiedskrywings oor nasionalisme word die Franse Rewolusie van 1789 as 'n belangrike beginpunt beskou, nie net vanweë sy uitwerking op die Franse nasionalisme nie, maar nog meer vanweë sy invloed op Duitsers, Italianers en Europese intellektuele.Raymond Pearson (red.), The Longman Companion to European Nationalism 1789–1920 (2014), bl. xi. Die patroon van nasionalisme as metode om die openbare mening rondom 'n nuwe staat op grond van volkssoewereiniteit te mobiliseer, is ouer as 1789: filosowe soos Jean-Jacques Rousseau en Voltaire, wie se idees die Franse Rewolusie beïnvloed het, is self deur vroeëre grondwetlike bevrydingsbewegings beïnvloed, veral die Korsikaanse Republiek (1755–1768) en die Amerikaanse Rewolusie (1775–1783).
Deur die Industriële Revolusie het 'n geïntegreerde, nasiewye ekonomie en 'n nasionale openbare sfeer ontstaan, waarin Britte hulle op staatsvlak begin mobiliseer het eerder as net in die kleiner eenhede van provinsie, dorp of gesin. Die vroeë verskyning van 'n populêre patriotiese nasionalisme het in die middel van die 18de eeu plaasgevind en is aktief deur die Britse regering en deur die skrywers en intellektuele van die tyd bevorder. Nasionale simbole, volksliedere, mites, vlae en verhale is deur nasionaliste doelgerig opgebou en wyd aanvaar. Die Union Jack is in 1801 as nasionale vlag aanvaar,Nick Groom, The Union Jack: The Story of the British Flag (2007). Thomas Arne het die vaderlandse lied "Rule, Britannia!" in 1740 gekomponeer, en die spotprenttekenaar John Arbuthnot het in 1712 die karakter John Bull as verpersoonliking van die Engelse volksgees geskep.