Prof. Jacobus Albertus (Koos) van Rooy (gebore Ventersburg, Oranje-Vrystaat, 25 Julie 1932) was van 1957 tot 1966 ’n sendeling in die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika, van 1966 tot 1975 namens die Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland in Vendaland, en van 1975 tot sy emeritaat in 1998 teologiese professor, eers sowat 19 jaar aan die Hammanskraalse Teologiese Skool en nadat dié instelling by die Teologiese Skool Potchefstroom ingelyf is, aan laasgenoemde. Hy was hoofvertaler van die nuwe Venda-Bybel en het langer as 50 jaar aan verskeie Bybelvertalingsprojekte gewerk.
Einde 2017 gevra oor die hoogtepunte in sy lewe, het prof. Van Rooy hom soos volg uitgelaat: "(Dis) vir my op my oudag 'n hoogtepunt om terug te kyk en te sien hoe die Here my soveel vreugde en genade gegee het in die ryke vrugte daarvan – soveel meer as wat ek in my wildste drome kon dink: soveel egte, toegewyde swart gelowiges hier in Vendaland en elders, veral onder die Vendasprekendes landswyd, met begaafde en besielde predikante, geestelik en akademies goed toegerus. En die mooiste van alles is dat hulle my nie meer nodig het nie. Dan dink ek ook aan die voorreg om twee Bybelvertalings met die vertaalspanne af te handel, tweederdes van hierdie werk na my amptelike emeritering, en in so 'n groot aantal in Etiopië, Mosambiek en die Kongo 'n aandeel te gehad het. Ook wat tale betref die voorreg om Tshivenda, Sesotho en isiZulu te kon aanleer en gebruik, en die opwinding daarvan om in Israel saam met Joodse immigrante Hebreeus te leer praat en verstaan, veel beter as die bietjie wat ek op universiteit geleer het. Ek en my vrou kan net elke dag met dankbare verwondering terugkyk op 'n geseënde lewe en op die liefde van ons kinders."
Herkoms en jeugjare duimnael|links|300px|Prof. Van Rooy se ouers, ds. Jacs van Rooy en sy eggenote Ellie (gebore Kruger), en hul drie kinders: Koos, Martie en Brechtje.
duimnael|regs|240px|Ds. Koos van Rooy (links agter), by sy vader, ds. Jacs van Rooy (regs agter), en grootvader, ds. Koos van Rooy (voor).
duimnael|links|300px|Die vierdejaarstudente aan die Teologiese Skool Potchefstroom, 1956. Voor (van links): A.J. Coetsee, W.J.J. du Plessis, L.H. Stavast, J.A.H. van der Vinne en J.A. van Rooy. Agter (van links): A.J.R. Vermeulen, J.H. van der Walt, A.A. van Dalsen, P.B. de Klerk.
duimnael|regs|190px|Prof. Van Rooy se suster Breggie Bekker, hier afgeneem in 2007, die jaar voor haar dood.
duimnael|links|320px|Professore en studente aan die Teologiese Skool Potchefstroom, 1955. Agter: P.B. de Klerk, G.H. Buys, onbekend, A.Z. Pelser, G. du Plessis, P.J. Steyn, onbekend, onbekend, onbekend, A. Van der Walt, onbekend, Gert Bester, drie onebekend, H.A. Van Dalsen, onbekend. Middel: Onbekend, Abraham Coetsee, J.T.C. Snyman, J.H. Coetzee, J.A.H. van der Vinne, F.J. Labuschagne, J.J. Venter, J. van V. du Plessis, A.J. du Plessis, onbekend, Koos van Rooy, onbekend, A.J.R. Vermeulen, vier onbekend, L.H. Stavast. Voor: W.J.J. du Plessis, Willie Maritz, P.J. Pelser, J. Visser, P.C. Snyman, L.S. van der Vyver, proff. Sarel van der Walt, Willem Snyman, Stephanus du Toit, S.J. du Plessis, P.J.S. de Klerk, J.L.J. Snyman, F.N. Lion-Cachet, F.R.P. de Bruyn, A.S.L. Minnaar, T. Steyn.
Van Rooy is ’n agterkleinkind van die stamouers van die familie Van Rooy in Suid-Afrika, J.C. van Rooy en Anne Françoise Holsters, sowel as die Postma-stamvader, ds. Dirk Postma, en sy vyfde en laaste vrou, Johanna van Biljon. Aan vaderskant was sy grootouers ds. Koos van Rooy en Brechtje Postma, wie se broer, Willem Postma, ’n Gereformeerde predikant was en wie se drie susters almal met ’n predikant getrou het, onder wie prof. J.D. du Toit (Totius). Sy vader en naamgenoot, nes sy grootvader, was ds. Jacs van Rooy, en sy moeder Elsje Kruger. Ten tyde van Koos van Rooy jr. se geboorte was sy vader predikant van die Ventersburgse kombinasie, van 1928 tot 1942 sy eerste werkkring. Benewens Ventersburg moes hy ook Kroonstad, Theunissen en Odendaalsrus bedien. Prof. Van Rooy sou dekades later skryf: "Ek is in die ou pastorie op Ventersburg gebore. Dit was voor goud in die Vrystaat ontdek is. Welkom, Allanridge en Riebeeckstad het nog nie bestaan nie, Hennenman en Virginia was net spoorwegstasies, en Odendaalsrus was ’n paar sinkhuisies op sand. Hoe pa dit reggekry het, weet ek nie, maar hy het al die lidmate in al daardie gemeentes gereeld besoek, en ook nog by kennisse uit ander kerke tydens siektes en sterfgevalle uitgekom."
Hy som die groot gebeure van sy kinderjare soos volg op: "Daar was in daardie jare ‘n aantal ingrypende gebeurtenisse. Daar was 1933 se groot droogte, toe mense in Lesotho glo van hongerte hulle kinders geëet het. As die dor westewinde waai, was daar in die Vrystaat stofstorms soos in die woestyn. Die boere het ekstraswaar gely omdat, toe die oorvloedige reëns uiteindelik daarná kom, die meeste osse al gevrek het of te maer was om te ploeg. Min het destyds nog trekkers gehad.
"In 1938 is die eerste Afrikaanse psalmboek met die psalms van Totius in gebruik geneem. Totius het nog self by die geleentheid in Ventersburg opgetree. Onder leiding van tant Lina (Venter, Ventersburg se Gereformeerde orreliste) het ons geoefen tot ons hulle omtrent almal geken het. Dit het vir ons baie mooier as die Hollands geklink. Ons het dieselfde Afrikaans as nou gepraat, maar dis eers in daardie jare dat die uitdrukkingsmoontlikhede van Afrikaans tot baie mense deurgedring het. Jy kan jou dit vandag nie indink nie.
"’n Geweldige gebeurtenis was vir ons die simboliese Ossewatrek van 1938. Die Afrikaners het soos een man daaraan deelgeneem. Die mans wat kon, het baarde laat groei, en ferweelbroeke en velskoene gedra. Die vrouens het pragtig gelyk in hulle lang Voortrekkerrokke, kappies en nekdoeke. Tot die klein dogtertjies het so aangetrek. Ek dink dis daar waar die vyfjarige Regina Kruger (wat later sy vrou sou word) die eerste keer my oog gevang het. Toe die ossewa by die skanskraal aankom, was al wat leef daar, en daar is fees gevier soos nooit tevore of daarna nie. Ons het die trots ervaar van ons verlede en ons voorvaders as helde vereer. Eers baie later het ons gehoor dat hulle ook maar hulle sondes en ongeregtighede gehad het.
"Toe kom die Tweede Wêreldoorlog. Daar was in die omgewing ‘n paar Sappe. Almal het geweet Piet Stokkies en Pierre Le Clus was Sappe, dus nie goeie Afrikaners nie. O ja, dan was daar nog die twee ou onderwyseresse, juffrouens Nonnie en Kitty Fourie. Juffrou Kitty was as Laksman bekend. Sy was genadeloos kwaai en het ʼn lang, dik leerplak gehad waarmee sy dit gedurig bewys het. Sy het ʼn klein swart skoothondjie, Seuntji, gehad, wat met elke hou van die plak die straf met ʼn harde blaf beaam het."
Prof. Van Rooy skryf sy verbintenis met sy geboortedorp het met die jare voortgeleef: "Afgesien van my kosbare jeugherinnering het ek nog ander bande met Ventersburg. Ek het my vrou hier kom haal, is in die ou kerkgebou getroud, ons het vir al ons kinders se doop hierheen gekom, en my onvergeetlike moeder (wat oorlede is in die ouderdom van 36 jaar) se graf is hier in die kerkhof, met die opskrif op die grafsteen: 'Maak oop vir my die poorte van die geregtigheid. Ek wil daardeur ingaan; ek wil die HERE loof.'"
Prof. Van Rooy was sy ouers se eersteling. Daarna sou ook volg uit sy vader se eerste huwelik: Martha Elizabeth, later Lemmer (14 Desember 1933 – 2008) en Brechtje Postma, eers ook Lemmer, later Bekker (10 Maart 1936 – 2008). Sy halfsibbes uit sy vader se huwelik einde Februarie 1943, ná sy moeder se dood in Februarie 1941 op Ventersburg, met Susanna Elizabeth (Sannie) Cloete , was Jacobus Philippus Benjamin (9 April 1944), Louise Aletta (3 November 1945, getroud met Pieter van Rensburg), Susanna Elizabeth (1947, getroud met ds. Fanus Heystek), Marthinus Paul (Tinus, 1948, emeritus-professor opvoedkunde, Unisa), Patrick Hendrik (Pat, 1949, boer by Alexandria, oorlede 2014), Johannes Cornelius (1956), en nog ’n kind, wat in Suidwes-Afrika oorlede en in Windhoek begrawe is.
Nadat hy die laerskool op Ventersburg en die Afrikaansmediumskool op Pietersburg (vanaf 1942 toe sy vader predikant word van die Gereformeerde kerk Pietersburg) bygewoon het, het hy op laasgenoemde dorp sy hoërskoolloopbaan begin en dit vanaf 1946 op Brits voortgesit en daar voltooi nadat sy vader die beroep na die Gereformeerde kerk Krokodilrivier in 1946 aangeneem het. Op skool het hy vir die eerste span rugby gespeel en was hy die duxleerling.
Opleiding en loopbaan duimnael|regs|320px|Evangeliste en kerkraad van Siloam saam met prof. Willie Snyman en di. Flip Snyman, Koos van Rooy en Peet Venter, 1959.
duimnael|links|230px|Dr. Koos van Rooy en sy vrou, Regina, op die sendingstasie Siloam.
duimnael|regs|220px|Dr. Evert Helms van die Christelijk Gereformeerde Kerke in Nederland (agter, naaslinks) en dr. Koos van Rooy (agter, naasregs) saam met die adviesraad van die Siloam-hospitaal.
duimnael|links|200px|Prof. Van Rooy by die rissiebedryf van die sending in Venda onder sy sorg.
Koos van Rooy het in sy eie woorde, "vanweë die liefde vir Christus en die nood in die heidenwêreld", besluit om predikant te word. Nadat hy sy Th.B.-graad aan die Potchefstroomse Universiteit vir CHO in 1957 ontvang het, was hy sedert dieselfde jaar sendeling te Siloam in Vendaland. Van 1963 tot 1966 was hy sendeling in diens van die Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord in Soweto. In 1964 het hy die graad Th.M. in sendingwetenskap ontvang met 'n skripsie oor Sinkretisme in Vendaland.
Van 1966 tot 1972 was hy in diens van die Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland as sendeling met as opdrag lektuurwerk en 'n Bybelskool in Venda. Sy studie het egter nie agterweë gebly nie, want hy Doktoreer in 1971 in die Sendingwetenskap met 'n proefskrif oor kommunikasie en taal in die Vendabybel (Language and Culture in the Communication of the Christian Message as Illustrated in the Venda Bible). Vanaf 1975 was hy professor in Ou-Testamentiese vakke, en later ook sendingwetenskap, aan die Hammanskraalse Teologiese Skool van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika. Intussen het hy sedert 1973 as projekkoördineerder aan die nuwe vertaling van die Bybel in Venda, wat vroeg in 1998 in sy finale vorm gedruk is. In 1995 het hy sy tweede doktorsgraad verwerf, dié keer in die Ou Testament met ‘n proefskrif oor Yahweh and Modimo. The relationship between God and man in the Old Testament seen in the context of African concepts of God.
Ná sy aftrede in 1998 was hy betrokke as konsultant en vertaler in nagenoeg 20 tale in Mosambiek, Demokratiese Republiek van die Kongo en Ethiopië. Hy was ook projekkoördineerder van die Zulu-Bybelvertaling, waarvan die eerste proefuitgawe in 2015 is.
Terugskouend beskou hy sy intreepreek as ’n hoogtepunt van sy bediening en voeg by: "Verder was daar te veel om op te noem, veral om die bekerings mee te maak van heidene wat later leiers in die kerk geword het. Ek het met groot verwagtings sendeling geword, en ondanks tydelike teleurstellings en terugslae het die Here op die ou end aan my veel meer gegee as wat ek in my wildste drome kon dink: ‘n lewenskragtige en belydenisgetroue aantal kerke in Venda en elders, ‘n stuk of sewe predikante wat reeds professore in teologie is." Aan die teenoorgestelde kant was daar "vervolging oor verset teen kerklike apartheid, teen verbondsoutomatisme, en oor aandrang op uitdra van die evangelie, en oor die begeerte dat daar herlewing in die kerk sal wees. Daarenteen was dit ‘n hoogtepunt toe die sinode van 2012 besluit het dat die Doppers hulle moet bekeer van hulle sondes, en die eerste sonde wat genoem word, is die leer van die verbondsoutomatisme (die veronderstelling dat elke verbondskind al voor sy doop wedergebore is."
Sy groot uitdaging was "om die Bybel met swart oë te lees, bedoelende soekende na die antwoord van God se Woord op die geloof en lewensomstandighede van die mense van Afrika".
Venda-Bybel