regs|duimnael|200px|Dr. A.J. Stals.
Die Stalspryse is ’n prys deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns vir ’n hoogstaande publikasie of ’n reeks van hoogstaande publikasies by voorkeur in Afrikaans, asook vir indiwiduele of gesamentlike produkte van hoogstaande gehalte waardeur buitengewone bydraes tot die wetenskapsbeoefening gemaak word. Sedert 1969 kan dit net een maal aan ’n persoon toegeken word. Die Stalspryse se ontstaan kan teruggevoer word tot Jaarvergaderings in die dertigerjare waar die behoefte uitgespreek is aan ’n prys, soortgelyk aan die Hertzogprys, vir hoogstaande wetenskaplike prosa in die geesteswetenskappe in Afrikaans. In 1942 het die Akademieraad besluit dat die Hertzogprys om die helfte verdeel word tussen bellettrie en sulke “wetenskaplike prosageskrifte”. So kry prof. J. du P. Scholtz in 1943 die Hertzogprys vir Wetenskaplike Prosa vir Die Afrikaner en sy taal, en dr. Coenraad Beyers in 1944 vir Die Kaapse Patriotte. (In 1942 is die Fakulteit Natuurwetenskap en Tegniek tot die Akademie toegevoeg en versoeke is deur dié Fakulteitsraad gerig dat ook natuurwetenskaplike werke vir die Hertzogprys in aanmerking moes kom.)
Hierdie reëling was onbevredigend en in 1946 besluit die Akademieraad om ’n aparte “Akademieprys vir Geesteswetenskappe” in te stel. In 1955 word die naam verander na Stalsprys vir Geesteswetenskappe, genoem na wyle dr. A.J. Stals, Minister van Onderwys en Gesondheid in die eerste Malan-kabinet.
Sommige vakgebiede wat vroeër by die Stalsprys geressorteer het, het intussen ’n eie tuiste gevind: Regswetenskap (die Toon van den Heeverprys), Taalwetenskap (die C.J. Langenhovenprys) en Literatuurwetenskap (die Gustav Prellerprys). In 1980 is die Stalsprys vir Teologie vervang deur die Totiusprys.
Lys van wenners 1947 – Taal- en Literatuurwetenskap: Prof. G.S. Nienaber (Die Afrikaanse beweging, Honderd jaar Hollands in Natal, Gedenkalbum van die Natalse N.G. Kerk, Klaas Waarzegger se Zamenspraak en brieve uit 1861, Afrikaans tot 1860, Die Afrikaanse geskrifte van Samuel Zwaartman) 1948 – Geskiedenis: Prof. P.J. van der Merwe (Die noordwaartse beweging van die Boere voor die Groot Trek (1770–1842), Die trekboer in die geskiedenis van die Kaapkoloni (1657–1842), Trek: studies oor die mobiliteit van die pioniersbevolking van die Kaap) 1950 – Regswetenskap: Dr. L.C. Steyn (Die uitleg van wette) 1951 – Taal- en Literatuurwetenskap: Prof. P.J. Nienaber (Bibliografie van Afrikaanse boeke, Deel II, Bronnegids by die studie van Afrikaanse taal- en letterkunde, Die geskiedenis van die Afrikaanse Bybelvertaling, Deel II, Die Vrystaatse taalbeweging) 1952 – Geskiedeniswetenskap: Prof. H.B. Thom (Die lewe van Gert Maritz), dr. G.D. Scholtz (Oorsake van die Tweede Vryheidsoorlog) 1955 – Taalwetenskap: Prof. J.L.M. Franken (Taalhistoriese bydraes, Tentatiewe etimologieë, Die Afrikaanse van Boniface) 1957 – Opvoedkunde: Prof. J.Chr. Coetzee 1958 – Regswetenskap: Prof. J.P. ver Loren van Themaat (Staatsreg); Staatswetenskap: Dr. G.D. Scholtz (Hoe die wêreldpolitiek gevoer word) 1959 – Taalwetenskap: Prof. S.P.E. Boshoff, prof. T.H. le Roux, prof. D.F. Malherbe; Literatuurwetenskap: Prof. G. Dekker, prof. F.E.J. Malherbe 1961 – Teologie: Prof. G.B.A. Gerdener (Recent developments in the South African mission field, Die Afrikaner en die sending) 1962 – Regswetenskap: Prof. J.C. de Wet en prof. H.L. Swanepoel (Die Suid-Afrikaanse strafreg); Sosiologie: Prof. G. Cronjé 1963 – Literatuurwetenskap: Prof. A.P. Grové 1964 – Wysbegeerte: Prof. H.G. Stoker 1965 – Kultuurgeskiedenis: A.J. Böeseken (Simon van der Stel en sy kinders); Sielkunde: Prof. F.W. Blignaut (Die invloed van langdurige oormatige gebruik van alkohol op tien generasies van die witmuis (Mus musculus) – ’n eksperimentele ondersoek na die uitwerking van etielalkohol op funksionele prosesse); Opvoedkunde: Prof. B.F. Nel (Grondslae van die psigologie en Pedagogiese verwaarlosing) 1967 – Kultuurgeskiedenis: Dr. J. Bouws; Taalwetenskap: Prof. S.P.E. Boshoff en prof. G.S. Nienaber (Afrikaanse etimologieë) 1968 – Ekonomie: Prof. H.J.J. Reynders; Wysbegeerte: Prof. C.K. Oberholzer 1969 – Aardrykskunde: Prof. A. Nel 1970 – Teologie: Prof. E.P. Groenewald 1971 – Ekonomie: Prof. J.L. Sadie; Geskiedenis: Dr. W.J. de Kock (postuum); Staatswetenskap: Prof. A.H. Murray 1972 – Aardrykskunde: Prof. P. Smit; Afrikanistiek: Prof. G.M.E. Leistner; Opvoedkunde: Prof. C.F.G. Gunter 1973 – Kultuurgeskiedenis: Prof. F.A. van Jaarsveld (Die Afrikaner en sy geskiedenis, Lewende verlede) 1974 – Geskiedenis: Prof. D.J. Kotzé (sy reeks boeke oor Nasionalisme as historiese faktor); Kunsgeskiedenis: Prof. J. du P. Scholtz (Strat Caldecott en D.C. Boonzaaier en Pieter Wenning: verslag van ’n vriendskap); Ekonomie: Prof. W.F.J. Steenkamp (sy publikasies oor arbeidsvraagstukke en koöperasies); Wysbegeerte: Prof. H.J. de Vleeschauwer (sy geskrifte oor die geskiedenis van die Wysbegeerte) 1975 – Opvoedkunde: Prof. J.G. Garbers, prof. M.C.H. Sonnekus 1976 – Teologie: Prof. A. van Selms 1977 – Wysbegeerte: Prof. M. Versfeld; Geskiedenis: Prof. C.F.J. Muller; Ekonomie: Prof. J.A. Lombard 1978 – Afrikanistiek: Prof. D. Ziervogel (postuum); Sielkunde: Prof. H.P. Langenhoven 1979 – Teologie: Prof. T.N. Hanekom 1980 – Ekonomie: Prof. P.J. van der Merwe; Staatswetenskap: Prof. J.J.N. Cloete 1981 – Opvoedkunde: Prof. J. van der Stoep; Afrikanistiek: Prof. P.J. Coertze; Sosiologie: Prof. S.P. Cilliers 1982 – Musiek: Prof. Jacques Malan; Sielkunde: Prof. A.B. van der Merwe 1983 – Ekonomie: Dr. Gerhard de Kock 1984 – Wysbegeerte: Prof. J.J. Degenaar, prof. W.P. Esterhuyse; Aardrykskunde: Dr. I.J. van der Merwe; Opvoedkunde: Prof. W.A. Landman 1985 – Kultuurgeskiedenis: Prof. Bun Booyens; Sielkunde: Prof. E.M. Nel; Sosiologie: Prof. A.F. Steyn 1986 – Ekonomie: Dr. S.S. Brand 1987 – Kriminologie: Prof. P.J. van der Walt 1988 – Sielkunde: Prof. W.J. Schoeman 1989 – Staatswetenskap en Ontwikkelingsadministrasie: Prof. J.H. Coetzee; Wysbegeerte: Prof. D.F.M. Strauss; Geskiedenis: Prof. F.A. van Jaarsveld; Ekonomie: Prof. J.A. Groenewald 1990 – Opvoedkunde: Prof. T.R. Botha; Afrikatale: Prof. E.B. van Wyk; Aardrykskunde: Prof. W.S. Barnard; Sosiologie: Prof. D.D. Joubert 1991 – Sielkunde: Prof. D.A. Louw; Kultuurgeskiedenis: Prof. C.F.J. Muller 1992 – Ekonomie: Prof. J.J. Stadler, prof. S.J. Terblanche; Wysbegeerte: Prof. M.E. Botha 1993 – Volkekunde: Prof. R.D. Coertze; Sosiologie: Prof. H.C.J. van Rensburg; Aardrykskunde: Prof. P.S. Hattingh 1994 – Sielkunde: Prof. J.M. Schepers 1995 – Geskiedenis: Prof. D.J. van Zyl; Staatswetenskap en Ontwikkelingsadministrasie: Prof. Christopher Thornhill; Ekonomie: Prof. S. Marx; Wysbegeerte: Prof. A.A. van Niekerk 1996 – Afrikatale: Prof. P.S. Groenewald; Opvoedkunde: Prof. P.C. van der Westhuizen 1997 – Sielkunde: Prof. I. van W. Raubenheimer; Kultuurgeskiedenis: Mnr. Karel Schoeman; Kunsgeskiedenis: Prof. G.M. Ballot 1998 – Ekonomie: Prof. G.L. de Wet (postuum); Filosofie: Prof. H.W. Rossouw; Sosiologie: Prof. J.B. du Toit; Geskiedwetenskappe (Kultuurgeskiedenis): Prof. F. Pretorius 1999 – Verpleegkunde: Prof. M.J. Viljoen; Bestuur: Dr. H.J.J. Reynders; Bewegingskunde: Dr. F.J.G. van der Merwe 2000 – Multi- en Interdissiplinêre spanwerk: Prof. J. Mouton; Kommunikasiekunde en joernalistiek: Prof. A.S. de Beer; Sielkunde: Prof. D.J.W. Strümpfer; Kunstegeskiedenis: Prof. D.J. van den Berg 2001 – Geskiedwetenskappe: Prof. J.C. Steyn; Filosofie: Prof. A.B. du Toit; Politieke wetenskappe: Prof. H.B. Giliomee 2002 – Menslike bewegingskunde: Prof. J.H. de Ridder; Verpleegkunde: Prof. Marie Poggenpoel 2003 – Kommunikasie: Prof. P.J. Fourie; Kunstewetenskappe: Prof. E.A. Maré; Sielkunde: Prof. M.P. Wissing 2004 – Filosofie: Prof. G. Olivier; Geskiedetenskappe: Prof. H.B. Giliomee 2005 – Maatskaplike werk: Prof. H. Strydom; Geografie: H.L. Zietsman 2006 – Multi- en Interdissiplinêre navorsing: Prof. F.P. Retief, prof. Louise Cilliers; Kunstegeskiedenis: Dr. Frieda Harmsen-Van Proosdij 2007 – Ekonomiese en bestuurswetenskappe: Prof. D.S. Lubbe; Politieke wetenskap: Prof. P. du Toit; Algemene wetenskapsleer en Algemene navorsingsmetodologie: Prof. J. Mouton; Geskiedwetenskappe: Prof. G.J. Schutte 2008 – Omgewingswetenskappe: Prof. J.H. Giliomee 2009 – Multi- en Interdissiplinêre navorsing: Dr. H.C. Marais; Kunstegeskiedenis: Prof. A.E. Duffey; Sielkunde: Prof. J.G. Maree; Biblioteek- en inligtingkunde: Prof. C.S. de Beer 2010 – Geskiedwetenskappe: Prof. P.H. Kapp; Filosofie: Prof. B.J. van der Walt; Politieke wetenskappe: Samestellers van die Nuwerwetse Politieke Woordeboek; Ekonomie: Prof. P. Styger 2011 – Opvoedkunde: Prof. J.L. van der Walt; Maatskaplike werk: Prof. Sulina Green 2012 – Multi- en Interdissiplinêre spanwerk: Prof. A. Kruger; Kunstewetenskappe: Prof. K.H. Dietrich 2013 – Geskiedwetenskappe: Prof. Albert Grundlingh; Filosofie en etiek: Prof. P.H. Spies; Politieke wetenskap: Prof. G.C. Olivier; Ekonomie: Prof. P.J. Mohr 2014 – Opvoedkunde: Prof. J.G. Maree; Verpleegkunde: Prof. Minrie Greeff; Geografie: Prof. E.C. Liebenberg 2015 – Multi- en Interdissiplinêre spanwerk: Prof. G.B. van Huyssteen; Kommunikasiekunde en joernalistiek: Prof. Lizette Rabe; Sielkunde: Prof. L.P. Swartz 2016 – Geskiedwetenskappe: Prof. E.L.P. Stals; Politieke wetenskap: Prof. D.J. Geldenhuys; Ekonomie: Prof. Estian Calitz 2017 – Maatskaplike werk: Prof. L.K. Engelbrecht 2018 – Kommunikasiekunde en joernalistiek: Prof. Herman Wasserman; Sielkunde: Prof. L.M. Richter 2019 – Geskiedeniswetenskappe: Prof. André Wessels; Ekonomie: Prof. Jannie J. Rossouw; Filosofie en Etiek: Prof. Johan Snyman 2020 – Maatskaplike werk: Prof. Antoinette Lombaard; Opvoedkunde: Prof. Bettie Wiecers; Stads- en Streeksbeplanning: Prof. J.J. (Das) Steÿn 2021 – Sieklunde: Prof. W.J. (Wilhelm) Jordaan; Multi- en interdissiplinêre spanwerk: Prof. Juanita Bornman; Kunstewetenskappe: Prof. Janine Allen-Spies
Bron Verwerk vanaf Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns – Akademiepryse sedert 1909
Verwysings
Kategorie:SA Akademie vir Wetenskap en Kuns