Die Avro Shackleton was 'n Britse langafstand- maritieme patrollievliegtuig vir gebruik deur die Britse Lugmag (RAF) en die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM). Dit is ontwikkel deur Avro uit die Avro Lincoln bomwerper, self 'n ontwikkeling van die beroemde Avro Lancaster bomwerper. Die tipe se nooiensvlug was in 1949 en is vernoem na die Suidpool-ontdekkingsreisiger Sir Ernest Shackleton.
Aanvanklik (1958-1970) is dit slegs gebruik vir opsporing en bestryding van duikbote, maar in die tydperk 1957 tot 1984 ook as maritieme patrollievliegtuig in die lugmag van Suid-Afrika.
Die Avro Shackleton maritieme verkenningsvliegtuig het ’n gespannehuidromp en Avro Tudor- en Lincoln-komponente gehad. Die bewapening van hierdie vliegtuig het uit vier 20 mm-kanonne, twee masjiengewere, diepteladings en/of -bomme bestaan en hy het ’n neusgemonteerde maritieme radaraftaster gehad. Daar was die Shackleton MR.1-, MR.2- en MR.3-variant. Laasgenoemde variant het die volgende gehad: ’n driewielonderstel, hulp-Viper 203-turbostraalenjins, ’n verbeterde stuurkajuitkap en vlerkpuntenke (wat hierdie variant ’n uithouvermoë van 24 uur gegee het), maar het nie rugkoepels gehad nie. Die SALM het agt van die 34 MR.3-vliegtuie wat gebou is, ontvang.
Operasionele gebruik Shackleton MR.1’s is vanaf 1951 deur 120 Eskader en ander kuskommandementeskaders van die RAF in gebruik geneem. Altesaam 77 eenhede is geproduseer en dit het MR.1A’s met wyer buitenste naselle ingesluit. Die eerste van 69 MR.2’s, elk met ’n vaartbelynde neus en radar onder die agterste deel van die romp wat teen ’n hoek van 360 grade kon aftas het in 1952 in die Verenigde Koninkryk en op Malta begin diens doen. ’n Totaal van 34 Shackleton MR.3’s is in 1957 aan die RAF (26) en die SALM (agt) verkoop. Nommer 8 Eskader van die RAF het in 1971 by Kinloss hervorm met Shackleton MR.3’s wat in AEW.2’s omskep is (11 van hulle was in 1979 operasioneel). Die AEW.2’s het groot buikradarkoepels vir vroeëwaarskuwing-take gehad. Die Shackleton MR.3 het vier enjins, brandstoftenke op die vlerkpunte en twee kanonne in die neus gehad.
Die RAF Sestien eskaders van die RAF het die Shackleton bedryf, naamlik 8, 37, 38, 42, 120, 201, 203, 204, 205, 206, 210, 220, 224, 228, 240 en 269. Die Maritieme Operasionele Opleidingseenheid het die masjien ook gebruik.
Die SALM duimnael|250x250px|Afleweringskleurskema Die Suid-Afrikaanse Lugmag het op 4 Junie 1954 agt Shackleton MR Merk 3’s bestel. Die Shackleton Merk 3 was ’n opgegradeerde weergawe van die Merk 2 wat deur die Britse Lugmag gebruik is. Die eerste twee vliegtuie, nommers 1716 en 1717, is op 21 Mei 1957 formeel by Avro se Woodford-vliegveld in Engeland aan die SALM oorhandig. Die Shackletons met die reeksnommers 1716 en 1717 het op 18 Augustus 1957 by Lugmagbasis Waterkloof gearriveer. Die tipe was bestem om vir maritieme patrollietake deur 35 Eskader gebruik te word.
Een vliegtuig het in die middel van Februarie 1958 in die nuus gekom toe hy onafgebroke vir 14,5 uur gevlieg het (op daardie tydstip was dit ’n plaaslike rekord). Sy roete het hom van Lugmagbasis Waterkloof na Lughawe DF Malan oor Beitbrug, die grens met Betsjoeanaland (nou Botswana), Katima Mulilo in die Caprivi-strook en die mond van die Kunenerivier op die noordelike grens van Suidwes-Afrika (nou Namibië) geneem. duimnael|250x250px|Posaflewering Augustus 1971
Die reeksnommers 1716 tot 1723 is aan die Shackletons toegeken en die tipe is van die begin tot die einde deur 35 Eskader bedryf. Operasies waaraan Shackletons deelgeneem het, was die sinking van die olietenkskip Wafra op 12 Maart 1971 met diepteladings, en die redding van die bemanning van ’n SALM-Buccaneer wat neergestort het. Die Buccaneer is tydens sy afleweringsvlug op 30 Oktober 1965 verloor. Shackleton 1721, wat vanaf Bissau aan die weskus van Afrika gevlieg het, het die dinghie met die twee oorlewendes opgespoor en ’n tweede Shackleton, 1722, wat tydelik op die eiland Ascension gebaseer was, het deur die nag wag gehou en die Nederlandse skip Randfontein gelei na waar die oorlewendes was.
Werk is aan die vlerksparre van die Shackletons gedoen. Dit is ingevolge fase 2 gedoen – met die oorspronklike Shackletons wat as fase 1-vliegtuie bekend was. Die lewe van die Shackleton-vlerksparre was op 4300 vliegure gestel, en Shackletons nommers 1716 en 1717 het hierdie perk vroeg in die 1970’s genader. Shackleton 1716 is op 29 Maart 1973 na Lugmagbasis Ysterplaat gevlieg en na Nommer 2 Vliegtuigversieningseenheid se loods geneem, waar hy uitmekaargehaal is en die hoofkomponente en ander onderdele vervang en opgeknap is. Die Shackleton is ook volledig herbedraad. Teen die tyd wat 1716 sy eerste toetsvlug op 25 April 1976 voltooi het, was 1717 reeds in die proses om soortgelyke instandhouding te ontvang. Alles op 1717 is, anders as in die geval van 1716, plaaslik gedoen. (Die middelste deel van 1716 se hoofspar is na die Verenigde Koninkryk vir opknapping gestuur.) Toe 1717 sy toetsvlug op 4 Oktober 1977 gevlieg het, was die opknappingswerk van die sparre voltooi.
Nommer 1723 was die eerste SALM-Shackleton wat op 22 Oktober 1977 as gevolg van sy sparlewe permanent gehok is. Daarna is die Shackletons die een na die ander gehok totdat net drie lugwaardig was, naamlik 1716, 1721 en 1722. duimnael|250x250px|Shackleton 1717 word in circa Oktober 1982 op patrollie gesien. Hoewel die vlerksparlewe van die Shackletons ’n bepalende faktor was, was dit die kritieke tekort aan onderdele vir die Rolls-Royce Griffon-enjins wat uiteindelik die einde van die SALM-vliegtuie beteken het. Die Shackleton-vloot is in Januarie 1979 as gevolg van vermoeidheid van die suierstange van die enjins gehok. ’n Ondersoek het aan die lig gebring dat die suierstange in ses Griffon-enjins tydens ’n vroeër opknapping vervang is. In die geval van die ander vliegtuie is die suierstange plaaslik vervang. Die gevolg was dat die Shackletons vyf jaar se lewe bygekry het.
Kaapstad het op 23 November 1984 die laaste drie lugwaardige Shackletons vaarwel toegeroep. Shackletons nommers 1716 en 1721 het op 4 Desember 1984 by Lugmagbasis Swartkop aangekom, waar hulle aan die SALM-museum oorhandig is. Nommer 1722 het by DF Malan-lughawe agtergebly. Die ander drie vliegtuie, nommers 1717, 1719 en 1723, was sonder die belangrikste toerusting en enjins by Ysterplaat geparkeer.
Nota: Die bogenoemde paragrawe is op ’n Aviation Society of Africa-tydskrif, Brent 2005 en Squadrons gegrond.
Besonderhede van die vliegtuie wat deur die SALM bedryf is
Nommer en kodeKonstruksie-nommerAfleweringsdatumGebeure 1716/J15261957-08-1821 Mei 1957 aan SALM oorhandig; 18 Augustus 1957 by Waterkloof aangekom1717/O15271957-08-1821 Mei 1957 aan SALM oorhandig; 18 Augustus 1957 by Waterkloof aangekom1718/K15281957-08-19eerste keer in Julie 1957 gevlieg; 19 Augustus 1957 by Waterkloof aangekom; 9 November 1959 noodlanding by DF Malan-lughawe; op 8 Augustus 1963 in ongeluk afgeskryf, het in die Stettynsberge vasgevlieg, al 13 bemanningslede het omgekom1719/L15291957-10-13volgens ASA Okt-Nov-Des 1984 op 25 Oktober 1957 in Suid-Afrika aangekom1720/M15301957-10-13volgens ASA Okt-Nov-Des 1984 op 25 Oktober 1957 in Suid-Afrika aangekom; 18 September 1961 gedurende kringvlugte en landingsoefeninge neergestort, op die plek herstel, T-vormige loods rondom hom gebou; 28 Oktober 1983 as statiese museumuitstalling onthul1721/N15311958-02-26in Suid-Afrika aangekom; 10 September 1962 noodlanding by Lugmagstasie Ysterplaat1722/P15321958-02-26in Suid-Afrika aangekom; 7 Julie 1960 sonder neuswiel by Lugmagbasis Langebaanweg geland1723/Q15331958-02-26in Suid-Afrika aangekom Die bogenoemde tabel is gegrond op die bronne wat hierbo aangehaal word.
Die geskiedenis van 35 Eskader
Die eenheid het in Januarie 1957 na Lugmagstasie Ysterplaat in die Kaap begin verhuis en die verskuiwing is teen 18 Augustus 1957 voltooi. Die Shackletons is tot 18 September 1961 vanaf Ysterplaat bedryf (maar ekstra brandstof is vir langer vlugte by Lughawe DF Malan ingeneem). Nadat ’n T-vormige loods rondom Shackleton 1720 gebou is om hom ná sy ongeluk op 18 September 1961 te herstel, was dit die begin van ’n permanente teenwoordigheid by DF Malan.
Hierdie paragraaf is op Squadrons en 'n ASA-nuusbrief gegrond.
Verslag oor die Shackletons nadat hulle aan diens onttrek is duimnael|250x250px|Drie Shackletons 3 Julie 1986 te Ysterplaat Die Shackletons met die reeksnommers 1716/J, 1721/N en 1722/P is in Desember 1984 aan die SALM-museum oorhandig, Twee van hierdie vliegtuie, 1716 en 1721, is van hulle basis by die Lughawe DF Malan naby Kaapstad na Lugmagbasis Swartkop naby Pretoria gevlieg, waar hulle enjins laat loop word. Shackleton 1722 het by 35 Eskader gebly en sy enjins word ook laat loop.
In die meegaande foto word drie Shackletons op 3 Julie 1986 by Ysterplaat gesien. Shackleton 1717 is eerste aan die linkerkant en nommer 1723 is tweede van links. Die derde Shackleton is waarskynlik 1719. Daar word op bladsy 11 van die African Air Review van Oktober-November-Desember 1984 gemeld dat Shackletons 1716, 1719 en 1723 sonder die belangrikste toerusting en hulle enjins by Ysterplaat geparkeer was.
Die vliegtuig met die reeksnommer 1719, wat tans by die Kaapstadse Waterfront is, is in ’n baie swak toestand en gaan geskrap word. Daar word verwag dat die Shackleton by Midmardam geskuif gaan word. Daar is nog vier ander vliegtuie – een is by SALM-museum Swartkop, een is ’n hekwag by Ysterplaat, nog een is in ’n vlieënde toestand in Kaapstad en die Coca-Cola Shackleton is bo-op ’n motorhawe se dak suidwes van Johannesburg.
Individuele SALM-Shackletons
Shackleton 1716 Die Shackleton met die reeksnommer 1716 het die konstruksienommer 1526 gehad en is op 21 Mei 1957 aan die SALM oorhandig en het in die Noordsee aan ’n gesamentlike oefening van die Britse, Amerikaanse en Nederlandse magte deelgeneem voordat hy saam met nommer 1717 huis toe in Suid-Afrika gevlieg het. Die paar het in Augustus 1957 by Waterkloof aangekom. Nommer 1716 was die eerste Shackleton wat rondom die middelste deel van die 1970’s opgeknap is en nuwe vlerksparre gekry het. Hy is saam met die res van die vloot in 1984 aan diens onttrek en saam met nommer 1721 op 4 Desember 1984 by Swartkop aan die SALM-museum afgelewer. Hierdie vliegtuig het in Julie 1994 'n noodlanding in die Saharawoestyn gemaak terwyl hy na die Verenigde Koninkryk op pad was.
Shackleton 1717
Die Avro Shackleton met die reeksnommer 1717/O (konstruksienommer 1527) was een van twee vliegtuie wat ná oorhandiging op 21 Mei 1957 in Engeland vir diensondervinding met die kuskommandement van die RAF na die Shackleton-basis van die RAF by Mawgan gegaan het. Die masjien het op 18 Augustus 1957 in Suid-Afrika aangekom. Ná sy onttrekking aan diens is Shackleton 1717/O by Midmar ten toon gestel. Hy is per boot van Kaapstad na Durban vervoer en toe per pad op 14 Oktober 1987 na Midmardam, waar die Nasionale Parkeraad ’n museum gehad het wat verskillende voertuie, ’n sleepboot en talle ander items insluit as deel van die toeristefasiliteit wat die raad daar gehad het.
Shackleton 1718 geen|duimnael|250x250px|Shackleton 1718/K is op 8 Augustus 1963 in ’n ongeluk afgeskryf. Al die bemanningslede het omgekom. Hierdie gedenkteken is vir die bemanning van 1718 opgerig.
Shackleton 1719 Shackleton 1719/L het die konstruksienommer 1529 gehad en is in Oktober 1957 afgelewer. Ná sy onttrekking aan diens is die vliegtuig’n kort afstand van Ysterplaat in Kaapstad na die vliegveld by Stellenbosch geneem, waar dit buite die klubhuis ten toon gestel is. Daar word in Air Africana 88/1 berig dat die toestand van die masjien tans swak is, aangesien dit ’n geruime tyd in die oopte by Lugmagbasis Ysterplaat gestoor was, maar daar word gehoop om dit, minstens kosmeties, tot ’n redelike standaard te restoureer.