Nuusvertaling is die proses waardeur nuusinhoud uit een taal in 'n ander taal oorgedra en vir 'n bepaalde teikengehoor aangepas word. Dit vorm deel van joernalistiek en vertaling en kom voor in onder meer koerante, aanlyn nuusmedia, televisie en radio.
In radiojoernalistiek behels nuusvertaling dikwels meer as 'n direkte woord-vir-woord-vertaling. Nuustekste kan tydens die vertaalproses ook geredigeer, verkort, herskryf en aangepas word sodat dit geskik is vir mondelinge aanbieding en die behoeftes van 'n spesifieke radiogehoor.
Joernalistieke vertaling
Nuusvertaling word dikwels as 'n vorm van joernalistieke vertaling beskou. Joernalistieke vertaling verwys na vertaalaktiwiteite wat tydens die vervaardiging en verspreiding van nuus plaasvind.
Vertaling is nou verweef met ander joernalistieke aktiwiteite soos die keuse, redigering en herskryf van inligting. In internasionale nuusagentskappe word groot hoeveelhede inligting vinnig tussen verskillende tale en gemeenskappe versprei.
Die persoon wat 'n nuusteks vertaal, moet daarom nie net die brontaal en doeltaal verstaan nie, maar ook die joernalistieke konteks, die medium en die behoeftes van die teikengehoor in ag neem.
Nuusvertaling vir radio
Nuusvertaling vir radio het besondere vereistes omdat die vertaalde teks gewoonlik bedoel is om hardop gelees en deur die luisteraar gehoor te word.
'n Luisteraar kan nie noodwendig teruggaan en 'n ingewikkelde sin weer lees soos met 'n gedrukte artikel nie. Radionuustekste word daarom gewoonlik in 'n duidelike, bondige en natuurlike spreekstyl geskryf.
Wanneer 'n nuusteks vir radio vertaal word, kan die vertaler of joernalis onder meer:
lang sinne verkort; ingewikkelde taal vereenvoudig; die woordorde vir natuurlike mondelinge aanbieding aanpas; onnodige besonderhede verwyder; name, syfers en plekname duidelik aanbied; kulturele of taalkundige verwysings vir die teikengehoor verduidelik; die teks volgens die beskikbare uitsaaityd verkort; en seker maak dat die betekenis van die oorspronklike nuusberig behoue bly.
Navorsing oor uitsaaijoernalistiek beklemtoon dat nuustekste vir radio anders as gedrukte nuus geskryf word en dat duidelike, bondige en gespreksgerigte taal belangrik is.
Vertaling en redigering
Nuusvertaling kan terselfdertyd vertaling en redigering behels. 'n Joernalis kan byvoorbeeld 'n nuusagentskap se berig ontvang, die belangrikste feite daaruit kies, die teks verkort en dit vervolgens in die taal van die radiostasie se gehoor aanbied.
Hierdie proses beteken dat die uiteindelike nuusteks nie altyd 'n direkte weergawe van een enkele bronteks is nie. Verskillende bronne kan gebruik en saamgevoeg word voordat die finale berig vervaardig word.
Navorsing oor nuusvertaling beskryf die proses daarom as nou verweef met ander joernalistieke praktyke soos seleksie, redigering en herskryf.
Nuusvertaling in Suid-Afrika
Nuusvertaling is veral relevant in Suid-Afrika vanweë die land se meertalige medialandskap.
Navorsing oor Suid-Afrikaanse radio het getoon dat uitsaaijoernaliste in meertalige nuuskamers dikwels verskeie rolle vervul. Hulle kan terselfdertyd as joernaliste, redigeerders en vertalers optree wanneer nuus vir verskillende taalgehore vervaardig word.
Nuustekste wat aanvanklik in Engels beskikbaar is, kan byvoorbeeld in een of meer ander Suid-Afrikaanse tale vertaal en vir die betrokke radiogehoor aangepas word.
Die proses is belangrik omdat verskillende radiostasies gemeenskappe met uiteenlopende taal- en kulturele behoeftes bedien.
Gemeenskapsradio
Gemeenskapsradio speel 'n belangrike rol in Suid-Afrikaanse nuusvertaling. Gemeenskapsradiostasies bedien dikwels geografiese of ander spesifieke gemeenskappe en kan nuus in die tale wat deur daardie gemeenskappe gebruik word, aanbied.
'n Studie deur Marlie van Rooyen en Luc van Doorslaer oor meertalige gemeenskapsradiostasies in Suid-Afrika beskryf nuusvertaling as 'n samewerkende proses waarby verskeie rolspelers betrokke kan wees.
Die navorsing toon dat die vertaling van gemeenskapsradionuus nie noodwendig die werk van slegs een vertaler is nie. Nuuswerkers versamel inligting, stel berigte saam, redigeer inhoud, vertaal nuus en lees uiteindelik die nuusbulletins.
Vertaalproses
Die presiese proses van nuusvertaling verskil volgens die nuusorganisasie, medium en beskikbare tyd. 'n Tipiese proses kan egter uit die volgende stappe bestaan:
Broninsameling – Die joernalis versamel inligting uit betroubare nuusbronne. Verifikasie – Name, datums, syfers, aanhalings en ander feite word nagegaan. Ontleding van die bronteks – Die belangrikste feite en kernboodskap word geïdentifiseer. Vertaling – Die inhoud word in die doeltaal oorgedra. Aanpassing – Die teks word vir die medium en teikengehoor aangepas. Redigering – Taal, grammatika, styl en struktuur word nagegaan. Proeflees – Die finale teks word vir moontlike foute nagegaan. Aanbieding of publikasie – Die vertaalde nuus word uitgesaai of gepubliseer.
In 'n radionuuskamer kan hierdie stappe binne 'n baie kort tydperk plaasvind omdat nuus voortdurend verander en bulletins op vasgestelde tye uitgesaai word.
Die vyf W's en een H
Wanneer nuus vertaal en aangepas word, moet die belangrikste feite van die oorspronklike berig behoue bly. Joernaliste gebruik dikwels die sogenaamde vyf W's en een H om die kerninligting te identifiseer:
Wie? – Wie is by die gebeurtenis betrokke? Wat? – Wat het gebeur? Waar? – Waar het dit gebeur? Wanneer? – Wanneer het dit gebeur? Waarom? – Waarom het dit gebeur? Hoe? – Hoe het dit gebeur?
Hierdie vrae kan help om te verseker dat noodsaaklike inligting nie tydens die vertaal- en redigeringsproses verlore gaan nie.
Uitdagings
Nuusvertaling kan verskeie uitdagings inhou. Dit sluit in:
streng spertye; beperkte uitsaaityd; verskille tussen die bron- en doelkultuur; terminologie waarvoor daar nie altyd 'n eenvoudige direkte vertaling bestaan nie; die vertaling van idiome en figuurlike taal; die korrekte uitspraak van name en plekke; die vertaling van politieke, regs- en tegniese terme; die behoud van akkuraatheid terwyl die teks verkort word; en die aanpassing van geskrewe nuus vir mondelinge aanbieding.
Navorsing oor Suid-Afrikaanse radionuuskamers wys daarop dat radiojoernaliste en bulletinvervaardigers onder aansienlike tydsdruk kan werk wanneer nuustekste vertaal en vir uitsending voorberei word.
Akkuraatheid en betekenis
Akkuraatheid is belangrik tydens nuusvertaling omdat veranderinge aan 'n teks die betekenis daarvan kan beïnvloed.
Die vertaler of joernalis moet die kernbetekenis van die oorspronklike inligting behou terwyl die teks natuurlik in die doeltaal aangebied word. Besondere sorg is nodig met name, datums, statistiek, direkte aanhalings en ander feite.
Vertaling moet ook nie onbevestigde inligting as 'n feit voorstel of die oorspronklike betekenis van 'n bron verander nie.
Kulturele en taalkundige aanpassing
Nuus word vir gehore met verskillende kulturele en taalkundige agtergronde vervaardig. 'n Direkte vertaling is daarom nie altyd die doeltreffendste manier om dieselfde boodskap oor te dra nie.
Sekere begrippe kan verduideliking of aanpassing vereis sodat die teikengehoor die konteks kan verstaan. Hierdie aanpassings moet egter gedoen word sonder om die kernbetekenis of feite van die nuusberig te verander.
In Suid-Afrikaanse gemeenskapsradio beweeg nuuswerkers tussen verskillende tale, tekstipes en kommunikasiemodusse wanneer hulle nuus vir spesifieke gehore voorberei.
Rol van die nuusleser
In sommige radiostasies word die vertaalde teks deur 'n aparte nuusleser aangebied, terwyl die joernalis, bulletinvervaardiger of vertaler by ander radiostasies self die nuus kan lees.
Die nuusleser moet die vertaalde teks vooraf verstaan om dit duidelik en natuurlik te kan aanbied. Uitspraak, tempo, beklemtoning en stemgebruik kan die verstaanbaarheid van die bulletin beïnvloed.
Wanneer dieselfde persoon die nuus vertaal, redigeer en lees, oorvleuel die rolle van vertaler, joernalis, redigeerder en nuusleser.
Digitale tegnologie
Digitale tegnologie het die proses van nuusvertaling verander. Nuuswerkers kan elektroniese nuusbronne, digitale woordeboeke, terminologiedatabasisse en ander taalhulpmiddels gebruik wanneer hulle nuustekste voorberei.
Masjienvertaling en kunsmatige-intelligensie-gebaseerde taalhulpmiddels kan ook tydens die vertaalproses gebruik word. Joernalistieke inhoud vereis egter steeds noukeurige redigering en verifikasie, aangesien outomatiese vertalings foute, verkeerde konteks of onnatuurlike formulering kan bevat.
Sien ook
Vertaling Joernalistiek Radiojoernalistiek Nuus Nuusleser Gemeenskapsradio Radiouitsaaiwese Massamedia Masjienvertaling
Verwysings
Eksterne skakels
KU Leuven – navorsing oor nuusvertaling in Suid-Afrikaanse gemeenskapsradio News translation as collaboration in multilingual community radio stations in South Africa
Kategorie:Vertaling Kategorie:Joernalistiek Kategorie:Radiojoernalistiek Kategorie:Nuus Kategorie:Uitsaaiwese