Radiojoernalistiek is 'n vorm van joernalistiek waarin nuus en ander joernalistieke inhoud hoofsaaklik vir uitsending oor radio versamel, nagevors, geskryf, geredigeer en aangebied word. Dit sluit onder meer nuusbulletins, onderhoude, verslaggewing, aktualiteitsprogramme, regstreekse uitsendings en ondersoekende joernalistiek in.
Radiojoernalistiek verskil van gedrukte joernalistiek omdat die inhoud hoofsaaklik deur klank aan die gehoor oorgedra word. Radiojoernaliste moet daarom inligting duidelik, bondig en op 'n manier aanbied wat maklik deur luisteraars verstaan kan word.
Radio bly wêreldwyd 'n belangrike kommunikasiemedium vir die verspreiding van nuus, inligting en opvoedkundige inhoud.
Geskiedenis
Radiojoernalistiek het ontwikkel namate radio gedurende die vroeë 20ste eeu as 'n massakommunikasiemedium gevestig geraak het. Die vermoë om nuus vinnig deur klank aan groot gehore oor te dra, het radio 'n belangrike rol in die ontwikkeling van moderne joernalistiek gegee.
Radio is deur die 20ste eeu toenemend gebruik vir nuusbulletins, politieke verslaggewing, sportverslaggewing, onderhoude en regstreekse dekking van belangrike gebeurtenisse.
UNESCO het radio sedert die organisasie se ontstaan as 'n belangrike kommunikasiemedium beskou en het reeds in 1947 sy eie uitsaaifasiliteit gebruik om programme oor onderwys, wetenskap en kultuur te vervaardig en aan uitsaaiers beskikbaar te stel.
Radiojoernalistiek in Suid-Afrika
Die geskiedenis van radiojoernalistiek in Suid-Afrika hou nou verband met die ontwikkeling van radiouitsaaiwese in Suid-Afrika.
Die eerste eksperimentele radio-uitsending in Suid-Afrika het op 18 Desember 1923 in Johannesburg plaasgevind. Die uitsending, wat deur die Western Electric Company gedoen is, het uit 'n musiekkonsert bestaan.
Radio-uitsaaiwese het daarna uitgebrei en nuus het 'n toenemend belangrike deel van radioprogrammering geword. Teen April 1927 is onder meer 'n daaglikse nuusbulletin in Afrikaans uitgesaai.
Die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie (SAUK) is later as die land se openbare uitsaaier gevestig en het 'n belangrike rol in die ontwikkeling van radionuus gespeel.
Op 17 Julie 1950 het die SAUK sy eerste nasionale nuusdiens ingestel.
Met die latere uitbreiding van openbare, kommersiële en gemeenskapsradiostasies het radiojoernalistiek verder ontwikkel en 'n groter verskeidenheid plaaslike en nasionale gehore begin bedien.
Kenmerke
Radiojoernalistiek maak hoofsaaklik van klank gebruik. Anders as televisie het radio nie visuele beelde om die joernalistieke verhaal te ondersteun nie. Die joernalis moet daarom woorde, stemme, onderhoude, natuurlike klank en ander klankelemente gebruik om inligting aan die luisteraar oor te dra.
Kenmerkende eienskappe van radiojoernalistiek sluit in:
bondige en duidelike taal; kort sinne; die gebruik van verstaanbare spreektaal; akkurate feite en bronverifikasie; onderhoude en klankgrepe; nuusbulletins; regstreekse verslaggewing; vinnige verspreiding van nuus; en die gebruik van stemtoon, tempo en uitspraak tydens aanbieding.
Nuusinsameling
Soos ander joernaliste moet radiojoernaliste inligting versamel en verifieer voordat dit uitgesaai word. Inligting kan onder meer verkry word deur onderhoude, persverklarings, amptelike dokumente, nuusagentskappe, ooggetuies en ander betroubare bronne.
Feite en verifikasie vorm 'n belangrike deel van professionele joernalistiek. UNESCO beklemtoon die belangrikheid van feite, verifikasie en nuuswaardigheid in die proses waardeur joernaliste nuus identifiseer en ontwikkel.
Radiojoernaliste moet dikwels onder streng tydsdruk werk, veral wanneer hulle oor ontwikkelende of dringende nuusgebeure verslag doen.
Nuusskryf vir radio
Radionuus word hoofsaaklik geskryf om gehoor eerder as gelees te word. Die taalgebruik moet daarom natuurlik en maklik verstaanbaar wees.
Radiojoernaliste plaas gewoonlik die belangrikste inligting vroeg in 'n nuusberig. Die joernalis probeer vrae soos die volgende beantwoord:
Wie? Wat? Waar? Wanneer? Waarom? Hoe?
Hierdie vrae staan algemeen as die vyf W's en een H bekend en help joernaliste om die belangrikste feite van 'n nuusgebeurtenis te identifiseer.
Radiojoernaliste vermy gewoonlik onnodig ingewikkelde sinne en vaktaal wanneer eenvoudiger taal dieselfde betekenis kan oordra. Getalle, name en plekname moet ook op 'n manier geskryf word wat die nuusleser maklik en akkuraat kan uitspreek.
Nuusbulletins
'n Radionuusbulletin is 'n versameling nuusberigte wat gedurende 'n bepaalde tydgleuf uitgesaai word.
Bulletins kan plaaslike, streeks-, nasionale en internasionale nuus bevat. Afhangende van die radiostasie kan dit ook sport, weer, verkeer, sake- en ekonomiese nuus insluit.
Nuusredakteurs en joernaliste bepaal gewoonlik die volgorde van stories volgens faktore soos nuuswaardigheid, relevansie, aktualiteit en die behoeftes van die teikengehoor.
Onderhoude
Onderhoude vorm 'n belangrike deel van radiojoernalistiek. Joernaliste voer onderhoude met onder andere ooggetuies, kundiges, staatsamptenare, gemeenskapslede en ander persone wat relevante inligting oor 'n onderwerp kan verskaf.
Radio-onderhoude kan regstreeks of vooraf opgeneem word.
Gedeeltes van 'n opgeneemde onderhoud kan as klankgrepe in 'n nuusberig of nuusbulletin gebruik word. Dit stel luisteraars in staat om relevante persone direk te hoor eerder as dat alle inligting deur die joernalis oorgedra word.
Regstreekse verslaggewing
Radio maak dit moontlik om gebeure regstreeks te dek. 'n Radiojoernalis kan vanaf die toneel van 'n gebeurtenis verslag doen terwyl dit plaasvind.
Regstreekse verslaggewing word onder meer gebruik tydens verkiesings, sportbyeenkomste, openbare geleenthede, noodsituasies, betogings en ander nuuswaardige gebeurtenisse.
Omdat daar tydens 'n regstreekse uitsending minder geleentheid vir redigering is, moet joernaliste besondere aandag aan akkuraatheid, taalgebruik en verifikasie gee.
Etiek
Etiese beginsels vorm 'n belangrike deel van radiojoernalistiek. Joernaliste moet daarna streef om inligting akkuraat en verantwoordelik aan die publiek oor te dra.
Belangrike joernalistieke beginsels sluit onder meer in:
akkuraatheid; verifikasie van inligting; billikheid; onafhanklikheid; verantwoordbaarheid; onderskeid tussen feite en menings; en die regstelling van betekenisvolle foute.
UNESCO beklemtoon dat professionele radio onder meer afhanklik is van feitekontrole, akkuraatheid, gebalanseerde verslaggewing, joernalistieke ondersoek en onafhanklikheid van onbehoorlike kommersiële, ideologiese of politieke invloed.
Die geloofwaardigheid van 'n radiostasie en sy joernaliste hang grootliks af van die vertroue wat hulle by hul gehoor opbou.
Gemeenskapsradio en radiojoernalistiek
Gemeenskapsradio speel 'n belangrike rol in radiojoernalistiek omdat dit dikwels nuus en kwessies dek wat direk met 'n bepaalde plaaslike gemeenskap verband hou.
Gemeenskapsradio kan aan plaaslike inwoners 'n platform bied om oor kwessies soos onderwys, gesondheid, plaaslike regering, misdaad, ontwikkeling en gemeenskapsaktiwiteite te praat.
UNESCO het gemeenskapsradio as 'n belangrike bron van inligting beskryf, veral in ontwikkelende lande en landelike gemeenskappe.
Radiojoernalis
'n Radiojoernalis is 'n joernalis wat nuus en ander joernalistieke inhoud vir radio vervaardig.
Afhangende van die organisasie en pos kan 'n radiojoernalis verantwoordelik wees vir:
die navorsing van nuusonderwerpe; die identifisering en kontak van bronne; die voer van onderhoude; die skryf en redigering van nuusberigte; die voorbereiding van nuusbulletins; die opname en redigering van klank; nuuslees; verslaggewing vanaf die toneel; die verifikasie van feite; en die vervaardiging van inhoud vir digitale platforms.
By kleiner radiostasies kan een persoon verskeie van hierdie funksies verrig.
Tegnologie
Tegnologiese ontwikkeling het die werk van radiojoernaliste verander. Digitale klankopnemers, slimfone, rekenaars en klankredigeringsprogrammatuur maak dit moontlik om nuus vinniger op te neem, te redigeer en te versprei.
Die internet het ook die tradisionele grense tussen radio en ander vorme van digitale media verminder. Radiostasies kan hul uitsendings aanlyn stroom en nuusinhoud deur webwerwe, mobiele toepassings en sosiale media versprei.
Radiojoernaliste vervaardig toenemend inhoud wat nie net tydens 'n tradisionele radio-uitsending gebruik word nie, maar ook as digitale klank, video en aanlyn teks versprei kan word.
Podsendings
Die ontwikkeling van podsending het verdere geleenthede vir klankjoernalistiek geskep. Podsendings kan langer onderhoude, dokumentêre programme, ondersoekende joernalistiek en diepgaande nuusanalise bevat.
Hoewel podsendings nie noodwendig tradisionele radio is nie, gebruik radiojoernalistiek en joernalistieke podsendings baie van dieselfde vaardighede, waaronder navorsing, onderhoudvoering, klankopname, redigering en storievertelling.
UNESCO het daarop gewys dat jonger gehore toenemend van klank-, video- en visuele formate gebruik maak en dat podsendings 'n belangrike ruimte vir meer diepgaande joernalistieke inhoud geword het.
Rol in die samelewing
Radiojoernalistiek kan 'n belangrike rol speel in die verspreiding van openbare inligting, veral waar radio 'n toeganklike kommunikasiemedium is.
Radionuus kan mense inlig oor onder meer politiek, ekonomie, gesondheid, onderwys, misdaad, sport, kultuur en plaaslike gemeenskapsake.
Radio is ook belangrik tydens noodsituasies en krisisse omdat inligting vinnig aan groot groepe mense versprei kan word.
Die medium kan verder ruimte bied vir openbare debat en vir verskillende gemeenskappe en groepe om hul ervarings en standpunte te deel. UNESCO beskryf radio as 'n medium wat uiteenlopende gemeenskappe, tale, onderwerpe, gaste en standpunte kan verteenwoordig.
Sien ook
Joernalistiek Radio Nuus Nuusleser Uitsaaiwese Radiouitsaaiwese in Suid-Afrika Gemeenskapsradio Onderhoud Podsending Massamedia Verwysings
Eksterne skakels
UNESCO – World Radio Day UNESCO – Communication and Information South African History Online
Kategorie:Joernalistiek Kategorie:Radio Kategorie:Uitsaaiwese Kategorie:Massamedia Kategorie:Radiouitsaaiwese