Johannes Schumacher (ook bekend as Johan Schumacher of Johan Schoenmaker) was 'n 18de-eeuse soldaat en tekenaar in diens van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie (VOC) aan die Kaap de Goede Hoop. Hy is veral bekend vir die waterverftekeninge wat hy tydens die reise van Hendrik Swellengrebel die Jongere in 1776 en 1777 geskep het en vir sy latere samewerking met die ontdekkingsreisiger en natuurkundige Robert Jacob Gordon.
Min is oor Schumacher se lewe bekend. Sy geboorteplek en die datums van sy geboorte en dood is nie vasgestel nie. Sy tekeninge van landskappe, nedersettings, mense, plante en diere vorm egter 'n belangrike visuele rekord van die Kaap gedurende die laaste dekades van die VOC-bewind.
Loopbaan aan die Kaap Schumacher het uit Nederland na die Kaap gekom en as soldaat in die VOC se garnisoen gedien. Hy het aanvanklik behoort aan 'n kompanie onder bevel van Hendrik van Prehn en is later oorgeplaas na die kompanie van Robert Jacob Gordon. Dit is nie bekend of hy formele kunsopleiding ontvang het nie, en geen werke deur hom wat van voor 1776 dateer, is bekend nie.
Reise saam met Hendrik Swellengrebel In 1776 en vroeg in 1777 het Schumacher Hendrik Swellengrebel die Jongere, die seun van die voormalige Kaapse goewerneur Hendrik Swellengrebel, op drie reise deur die Kaapkolonie vergesel. In Swellengrebel se reisjoernale word hy slegs as die geselskap se tekenaar beskryf. Twee van die meer as 60 illustrasies wat saam met die joernale bewaar gebly het, dra egter Schumacher se handtekening. Op grond van die styl, byskrifte en datering word die meeste ander tekeninge in die versameling ook aan hom toegeskryf.
Die eerste reis, van 18 tot 31 Julie 1776, het na Saldanhabaai en St. Helenabaai gegaan. Swellengrebel se tweede en langste reis het van September tot Desember 1776 deur die binneland tot by die Groot-Visrivier gestrek. 'n Derde reis, in Januarie 1777, het noordwaarts na die Heerenlogementberge en die gebied van die Vier-en-twintig Riviere gegaan.
Schumacher se tekeninge uit hierdie reise sluit voorstellings van Kaapstad, plase, bergpasse en nedersettings in. Sy waterverf van die drosdy op Swellendam, wat in Desember 1776 geskep is, toon die gebou met omliggende huise, tente, landerye en waens. Dit is met pen en kwas en gekleurde waterverf op papier uitgevoer. Ander bekende werke beeld onder meer Grootvadersbosch, die Hottentots-Hollandskloof en uitsigte oor Tafelberg en Valsbaai uit.
Samewerking met Robert Jacob Gordon Nadat Swellengrebel in 1777 na Nederland teruggekeer het, het Schumacher onder Gordon se bevel gedien. Hy het Gordon vergesel op sy uitgebreide reis van 6 Oktober 1777 tot 8 Maart 1778. Die plantkundige William Paterson het aanvanklik ook aan die ekspedisie deelgeneem, maar het weens siekte omgedraai.
Die geselskap het van Kaapstad deur Swellendam en oor die binneland na die noordoostelike grens van die kolonie gereis. Schumacher se taak was om die landskappe, plante, diere, nedersettings en mense wat hulle teëgekom het visueel op te teken. Sy tekeninge het Gordon se joernale, waarnemings en kartografiese werk aangevul.
Schumacher het waarskynlik ook aan latere reise en natuurhistoriese werk van Gordon deelgeneem. Die Skotse plantkundige Francis Masson het hom in 1786 beskryf as 'n besonder bekwame tekenaar van natuurhistoriese onderwerpe. Omdat Schumacher en Gordon nou saamgewerk het en talle tekeninge nie onderteken is nie, bestaan daar onsekerheid oor die outeurskap van sommige werke wat met die Gordon-versameling verbind word.
Werk en betekenis Schumacher het hoofsaaklik met pen, kwas en waterverf op papier gewerk. Sy landskappe is topografies van aard en gee aandag aan berge, waterlope, plantegroei, plase, paaie en geboue. Benewens hul estetiese waarde het die werke dus ook as geografiese en dokumentêre rekords gedien.
Sy tekeninge is belangrike bronne oor die natuurlike omgewing en koloniale uitbreiding aan die Kaap in die laat 18de eeu. Dit bevat ook vroeë Europese uitbeeldings van KhoiKhoi-, San- en Xhosa-gemeenskappe. Sulke beelde weerspieël egter die perspektief en wetenskaplike klassifikasiestelsels van Europese reisigers en moet binne die koloniale konteks waarin hulle vervaardig is, vertolk word.
Schumacher se werk is nou met dié van Gordon verweef. Gordon se versameling bestaan uit honderde tekeninge, kaarte, reisjoernale en manuskripte oor die topografie, fauna, flora en inwoners van Suider-Afrika. Schumacher was een van die tekenaars wat tot hierdie visuele dokumentasie bygedra het, hoewel die presiese omvang van sy bydrae nie altyd vasgestel kan word nie.
Versamelings en publikasies 'n Groot groep waterverftekeninge wat Schumacher vir Swellengrebel gemaak het, het in die Swellengrebel-familieargief in Nederland bewaar gebly. Ses-en-vyftig daarvan is in 1951 deur A. Hallema gepubliseer onder die titel Die Kaap in 1776–1777: Akwarelle van Johannes Schumacher uit die Swellengrebel-Argief te Breda.
Van sy werke word in die Rijksmuseum bewaar. Die Gordon-versameling, waartoe sommige werke deur of toegeskryf aan Schumacher behoort, word hoofsaaklik tussen die Rijksmuseum en die Brenthurst-biblioteek in Johannesburg bewaar. Die digitale Robert Jacob Gordon-projek bring hierdie tekeninge, kaarte en geskrifte virtueel byeen.
Galery
Verwysings
Verdere leesstof Forbes, V.S. Pioneer Travellers of South Africa: A Geographical Commentary upon Routes, Records, Observations and Opinions of Travellers at the Cape, 1750–1800. Kaapstad en Amsterdam, 1965. Raper, P.E. en M. Boucher (reds.). Robert Jacob Gordon: Cape Travels, 1777 to 1786. Johannesburg: Brenthurst Press, 1988. Schutte, G.J. (red.). Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777. Kaapstad: Van Riebeeck-vereniging, 2018.
Eksterne skakels Werke deur Johannes Schumacher in die Rijksmuseum Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings
Kategorie:18de-eeuse kunstenaars Kategorie:Duitse ontdekkingsreisigers Kategorie:Waterverfkunstenaars