In Suid-Afrika verwys gemeenskapsradio na 'n niewinsgewende, diensgerigte radio wat uitsluitlik deur die gemeenskap besit en bedryf word, sonder enige regeringsinmenging. Dit moedig kommunikasie aan en verbind die mense van die gemeenskap en oor kulture heen.
Sedert die aanvang van gemeenskapsradio in die vroeë 1990's het dit toenemend gewild geword, veral in landelike gemeenskappe. Gemeenskapsradio se opkoms in Suid-Afrika is te wyte aan die afskaffing van apartheid en 'n voorbeeld van die bou van 'n demokrasie en burgerlike samelewing in die land. Die gemeenskapsradio-sektor is amptelik in 1993 gestig deur 'n parlementêre wet – die Wet op die Onafhanklike Uitsaai-owerheid (OUO/"IBA"). Dit is gestig om die radio-uitsaaiers te demokratiseer, eienaarskap deur gemeenskappe op voetsoolvlak aan te moedig en te verseker dat daar geen inmenging van die Suid-Afrikaanse regering van destyds was nie
Vanaf 1994 het die OUO begin om gemeenskapsstasies tydelike 12-maande lisensies uit te reik om uit te saai. Twee jaar later, in 1996, het Suid-Afrika se regulasies vir gemeenskapsradio vierjaar-lisensies toegelaat Toe die versoek om aansoek te doen vir 'n vierjaar-lisensie uitgereik is, het die toesighoudende liggaam ongeveer 252 aansoeke ontvang, terwyl hulle baie minder verwag het Vandag is daar meer as 200 gemeenskapsradiostasies, in al nege provinsies, wat gelisensieer is om uit te saai, wat etniese en godsdienstige stasies insluit
Finansiering kan 'n enorme probleem wees, veral wanneer radiostasies gemeenskappe bedien en nie in staat is om dit te ondersteun nie, as gevolg van verskeie sosiale en ekonomiese onderontwikkelings Daar is baie sukkelende stasies wat dit moeilik vind om 'n inkomste te genereer as gevolg van die verarmde gemeenskappe wat hulle bedien. Die meeste gemeenskapsradiostasies word befonds deur eksterne skenkerlande en internasionale ontwikkelingsagentskappe, terwyl ander stasies staatmaak op advertensies, borgskappe en vrywilligersdienste; die gebrek daaraan lei egter tot 'n gebrek aan fondse om hul aanbieders voldoende te beloon. Gevolglik het talle gemeenskapsradiostasies onervare personeellede.
Stasies word bestuur deur 'n direksie en 'n komitee wat deur die gemeenskap verkies word. Kleiner gemeenskapsradio's werk met minimale toerusting. Boonop is daar sommige stasies wat op tydelike eenjaarlisensies funksioneer, as 'n alternatief vir die volle vierjaarlisensies, wat bykomende probleme met die generering van inkomste en finansiële beplanning veroorsaak. Die president van die Wêreldvereniging van Gemeenskapsuitsaaiers (AMARC, volgens sy Franse akroniem), Steve Buckley, het opgemerk dat staatsubsidies vir gemeenskapsmedia die norm in Europa en Noord-Amerika is, maar dit ontbreek grootliks in Afrika, veral in Suid-Afrika.
Lisensiëring Lisensiëring vir gemeenskapsradio-uitsaaidienste word as noodsaaklik beskou, aangesien dit billike en gelyke toegang tot die radiospektrum verseker. Lisensiëring moet ontwerp word om die ontwikkeling van die radiostasie te ondersteun, wat hulle op geen manier moet beperk nie, of deur die Suid-Afrikaanse regering beheer en gemonitor moet word oor uitsaai-inhoud sowel as eienaarskap. Die hele proses moet vry wees van regeringsinmenging. Lisensiëringsprosedures moet billik en duidelik wees en in die wet uiteengesit word. Dit moet die verantwoordelikheid van 'n onafhanklike lisensiëringsliggaam wees. Daar moet geen onnodige struikelblokke wees wat gemeenskappe daarvan sal weerhou om 'n radio-uitsaaier te hê nie. Die aansoekproses moet reageer op die behoeftes van die gemeenskap, aangesien dit gemeenskapsgebaseerd is. Daar behoort geen onredelike tegniese, ekonomiese of ander hindernisse te wees om toegang tot 'n lisensie te verkry nie. Kriteria vir die stasie moet hoofsaaklik gebaseer wees op die demonstrasie van sosiale doel en voordeel en voldoende vereistes vir die gemeenskap se deelname aan eienaarskap en funksie van die diens. Volgens die Uitsaaiwet nr. 4 van 1999 sluit 'n "gemeenskap" 'n geografies gestigte gemeenskap of enige groep persone of sektor van die publiek in wat 'n spesifieke, vasstelbare gemeenskaplike belang het.Uitsaaiwet, 1999 (Wet nr. 4 van 1999). https://www.icasa.org.za/uploads/files/Broadcasting-Act-4-OF-1999.pdf Besoek op 24 Julie 2025.
Verwysings
Eksterne skakels
Nasionale Gemeenskapsradioforum Kategorie:Gemeenskapradio in Suid-Afrika