Édith Piaf

Édith Giovanna Gassion (19 Desember 1915 - 10 Oktober 1963), bekend as Édith Piaf (Franse uitspraak: edit pjaf), was 'n Franse sanger en liriekskrywer wat die bekendste was vir liedjies in die kabaret- en Franse chanson-styl. Sy word algemeen beskou as Frankryk se grootste gewilde sanger en een van die gevierdste kunstenaars van die 20ste eeu.Burke, Carolyn. No Regrets: The Life of Edith Piaf, Alfred A. Knopf 2011, .

Piaf se musiek was dikwels outobiografies en sy het gespesialiseer in liedjies oor liefde, verlies en hartseer. Haar bekendste liedjies sluit in "La Vie en rose" (1946), "Non, je ne regrette rien" (1960), "Hymne à l'amour" (1949), "Milord" (1959), "La Foule" (1957), "L'Accordéoniste" (1940) en "Padam, padam..." (1951).

Nadat sy haar loopbaan begin het deur op 14-jarige ouderdom saam met haar pa te toer, het haar roem gedurende die Duitse besetting van Frankryk toegeneem. In 1945 is Piaf se kenmerkende lied, "La Vie en Rose" ("Die Lewe in Pienk"), uitgereik. Sy het in die laat 1940's Frankryk se gewildste vermaakkunstenaar geword en het ook deur Europa, Suid-Amerika en die VSA getoer, waar haar gewildheid gelei het tot agt verskynings op The Ed Sullivan Show.

Piaf het steeds opgetree, insluitend in verskeie reekse konserte by die Paris Olympia-musieksaal, tot 'n paar maande voor haar dood in 1963 op die ouderdom van 47. Haar laaste lied, "L'Homme de Berlin", is in April 1963 saam met haar man opgeneem. Sedert haar dood is verskeie dokumentêre films en rolprente oor Piaf se lewe vervaardig as 'n belangrike deel van die Franse kultuur.

Vroeë lewe links|thumb|140px|Piaf as kind. links|duimnael|140px|Piaf in 1962.

Ondanks talle biografieë is 'n groot deel van Piaf se lewe onbekend. Haar geboortesertifikaat dui aan dat sy op 19 Desember 1915 in Parys, in die Tenon-hospitaal, gebore is.

Haar geboortenaam was Édith Giovanna Gassion. Die naam "Édith" is geïnspireer deur die Britse verpleegster Edith Cavell, wat twee maande voor Édith se geboorte tereggestel is omdat sy Franse soldate tydens die Eerste Wêreldoorlog uit Duitse gevangenskap help ontsnap het. Twintig jaar later het haar eerste promotor haar verhoognaam "Piaf" geskep, gebaseer op die Franse woord vir "mossie".

Édith se pa, Louis Alphonse Gassion, was 'n akrobatiese straatkunstenaar van Normandië met 'n teateragtergrond. Sy ouers was Victor Alphonse Gassion en Léontine Louise Descamps, wat 'n bordeel in Normandië bestuur het en professioneel bekend gestaan het as "Maman Tine".

Édith se ma, Annetta Giovanna Maillard, was 'n sanger en sirkuskunstenaar van Italiaanse afkoms wat onder die verhoognaam "Line Marsa" opgetree het. Haar pa, Auguste Eugène Maillard, was van Franse afkoms, en haar ouma, Emma (Aïcha) Saïd Ben Mohammed, was 'n akrobaat van Kabielse (Berberse) en Italiaanse afkoms.

Annetta en Louis is op 4 Junie 1929 geskei.Pierre Duclos en Georges Martin, Piaf, biographie, Éditions du Seuil, 1993, Parys, p. 41David Bret, Piaf: A Passionate Life, Robson Books, 1998, p. 2 Piaf se ma het haar ná haar geboorte versaak, en sy het 'n kort tydjie by haar ouma aan moederskant, Emma (Aïcha), in Normandië gewoon. Toe haar pa in 1916 by die Franse leër aansluit om in die Eerste Wêreldoorlog te veg, het hy haar na sy ma geneem, wat 'n bordeel in Normandië bestuur het. Daar het die prostitute na Piaf omgesien.

Die bordeel het twee verdiepings en sewe kamers gehad, met omtrent 10 prostitute – vyf of ses permanent en nog 'n dosyn wat tydens markdae of besige tye aangesluit het. Die onderbestuurder van die bordeel, "Madam Gaby", het Piaf as familie beskou en later peetma van Piaf se halfsuster, Denise Gassion, geword.Piaf, un mythe français, Robert Belleret, Fayard, 2013.

Van ouderdom drie tot sewe was Piaf glo blind weens horingvliesontsteking. Volgens een van haar biograwe het sy haar sig herwin ná 'n pelgrimstog ter ere van sint Thérèse van Lisieux, waarvoor die bordeel se prostitute geld ingesamel het. Piaf het beweer dit was 'n wondergenesing.Piaf, Simone Berteaut, Allen & Unwin (1970).

Loopbaan thumb|180px|Piaf in 1946 saam met Les Compagnons de la chanson.

1929-'39 Op 14-jarige ouderdom het Piaf by haar pa aangesluit in sy akrobatiese straatskoue deur Frankryk, waar sy vir die eerste keer in die openbaar begin sing het. Die volgende jaar het sy Simone "Mômone" Berteaut ontmoet, wat 'n lewenslange metgesel geword het. Berteaut het later valslik in 'n memoire voorgegee sy is Piaf se halfsuster.

Saam het hulle op straat gesing en geld verdien. Met die ekstra geld wat Piaf as deel van 'n akrobatiese trio verdien het, kon sy en Berteaut hulle eie blyplek huur. Piaf het 'n kamer in die Grand Hôtel de Clermont in Parys betrek en het saam met Berteaut as 'n straatsanger in Parys en sy voorstede gewerk.

In 1932 het Piaf 'n jong man met die naam Louis Dupont ontmoet en 'n tyd lank saam met hom gewoon; sy het swanger geraak en op 11 Februarie 1933 die lewe geskenk aan 'n dogter, Marcelle "Cécelle" Dupont, toe Piaf slegs 17 was. Nadat haar verhouding met Dupont geëindig het, het Marcelle, wat by haar pa gewoon het, meningitis opgedoen en in Julie 1935 op tweejarige ouderdom gesterf.

In 1935 is Piaf deur die nagklubeienaar Louis Leplée ontdek. Leplée het Piaf (toe bekend onder haar geboortenaam Édith Gassion) aangemoedig om te sing, ondanks haar uiterse senuweeagtigheid. Dié senuweeagtigheid en haar kort gestalte van slegs 142 cm het Leplée geïnspireer om haar die bynaam La Môme Piaf te gee, wat in Paryse sleng beteken "Die Klein Mossie". Leplée het Piaf geleer oor verhoogaanwesigheid en haar aangeraai om 'n swart rok te dra, wat later haar kenmerkende styl sou word.

Voor Piaf se openingsaand het Leplée 'n intense publisiteitsveldtog gehou, wat deur baie bekendes bygewoon is. Haar nagkluboptredes het gelei tot haar eerste twee plate wat in dieselfde jaar vervaardig is, waarvan een deur Marguerite Monnot geskryf is. Sy was 'n lewenslange medewerker en een van Piaf se gunstelingkomponiste.

Op 6 April 1936 is Leplée vermoor. Piaf is ondervra en daarvan beskuldig dat sy 'n medepligtige was, maar is vrygespreek. Leplée is vermoor deur misdadigers met vorige bande met Piaf. 'n Storm van negatiewe media-aandag het nou Piaf se loopbaan bedreig.

Om haar beeld te herstel, het sy Raymond Asso genader, met wie sy later 'n romantiese verhouding sou hê. Hy het haar verhoognaam verander na "Édith Piaf", ongewenste kennisse van haar weggehou en vir Monnot opdrag gegee om liedjies te skryf wat verwys na Piaf se vroeë lewe op straat.

1940-'44 thumb|180px|Piaf in 1950.

In 1940 het Piaf in Jean Cocteau se eenakte Le Bel Indifférent gespeel. Haar loopbaan en roem het momentum gekry gedurende die Duitse besetting van Frankryk in die Tweede Wêreldoorlog.And the Show Went On: Cultural Life in Nazi-occupied Paris, Alan Riding Knopf Doubleday Publishing Group, 19 October 2010. Sy het vriendskappe aangeknoop met prominente mense, soos die akteur en sanger Maurice Chevalier en die digter Jacques Bourgeat. Piaf het ook in verskeie nagklubs en bordele opgetree wat tussen 1940 en 1945 floreer het.Véronique Willemin, La Mondaine, histoire et archives de la Police des Mœurs, hoëbeke, 2009. Baie van Parys se topnagklubs is vir Duitse offisiere en Franse meelopers gereserveer."Die Schließung der 'Maisons closes' lag im Zug der Zeit", Frankfurter Allgemeine Zeitung, 15 October 1996. Piaf is genooi om aan 'n konserttoer na Berlyn deel te neem wat deur Duitse offisiere en bekende kunstenaars gereël is.Sous l'œil de l'Occupant, la France vue par l'Allemagne, 1940–1944. Éditions Armand Colin, Paris 2010, . In 1942 kon sy 'n luuksewoonstel in 'n goeie Paryse buurt bekostig.

Piaf is daarvan beskuldig dat sy met die Duitse besetters saamwerk en moes noodgedwonge voor 'n naoorlogse regshof getuig, want daar was planne om haar radio-optredes te verbied. Haar sekretaris, Andrée Bigard, 'n lid van die Franse Weerstand, het egter ná Frankryk se bevryding in haar guns gepraat.Robert Belleret: Piaf, un myth français. Verlag Fayard, Paris 2013.Myriam Chimènes, Josette Alviset: La vie musicale sous Vichy. Editions Complexe, 2001, S. 302. Volgens Bigard het sy verskeie kere in kampe vir oorlogsgevangenes in Duitsland opgetree en was sy instrumenteel in die ontsnapping van 'n paar gevangenes. Voor die oorlog het Piaf Michel Emer, 'n Joodse musikant wat beroemd was vir die liedjie L'Accordéoniste, ontmoet en vir hom betaal om na Frankryk te reis, waar hy in veiligheid gebly het tot met die bevryding. Ná de regsgeding was Piaf gou weer aan die sing en in Desember 1944 het sy vir die Geallieerde magte opgetree saam met die sanger/akteur Yves Montand.

Vroeg in 1944 het Piaf in die Moulin Rouge in Parys opgetree, waar sy saam met Montand gewerk en 'n verhouding met hom begin het.

1945-'55 thumb|180px|Piaf in 1951 in die ABC-musieksaal in Parys.

Piaf het "La Vie en Rose" in 1945 geskryf en uitgevoer. Dit is in 1998 in die Grammy-heldesaal opgeneem. In 1947 het sy die lirieke vir die lied "What Can I Do?" vir haar minnaar Montand geskryf. Binne 'n jaar het Montand een van die beroemdste sangers in Frankryk geword. Sy het hul verhouding beëindig toe hy byna so gewild soos sy was.

In dié tyd was sy baie gewild en suksesvol in Parys as Frankryk se bekendste vermaakkunstenaar. Ná die oorlog het sy internasionale bekendheid verwerf en deur Europa, die VSA en Suid-Amerika getoer. In Parys het sy die Argentynse kitaarspeler-sanger Atahualpa Yupanqui – 'n sentrale figuur in die Argentynse volksmusiektradisie – die kans gegee om op die verhoog te verskyn, en hy het in Julie 1950 gedebuteer. Piaf het ook gehelp om die loopbaan van Charles Aznavour in die vroeë 1950’s te begin deur hom saam met haar op toer te neem in Frankryk en die VSA en sommige van sy liedjies op te neem. Aanvanklik het sy min sukses met Amerikaanse gehore behaal. Hulle het 'n glansryke vertoning verwag en was teleurgesteld met Piaf se eenvoudige aanbieding.

Tog het haar gewildheid in die VSA gegroei ná 'n gunstige resensie in 1947 deur die invloedryke New Yorkse resensent Virgil Thomson.Thomson, Virgil "La Môme Piaf", New York Herald Tribune, 9 November 1947. Uiteindelik het sy agt keer op The Ed Sullivan Show verskyn en twee keer in Carnegie Hall opgetree (in 1956 en 1957).

1955-'63 Tussen Januarie 1955 en Oktober 1962 het Piaf verskeie reekse konserte in die Paris Olympia-musieksaal gehou. Uittreksels van vyf van dié konserte (1955, 1956, 1958, 1961 en 1962) is op plaat (en later op CD) uitgereik en was nog nooit uit druk nie. In die 1961-konserte, waarmee Piaf belowe het om die lokaal van bankrotskap te red, het sy vir die eerste keer "Non, je ne regrette rien" gesing.

Aan die begin van 1963 het Piaf haar laaste liedjie voor haar dood opgeneem, getiteld "L'Homme de Berlin".

Persoonlike lewe Tydens 'n toer deur Amerika in 1947 het Piaf die bokser Marcel Cerdan ontmoet en verlief geraak. Hulle het 'n verhouding gehad wat internasionale opslae gemaak het, aangesien Cerdan die voormalige middelgewigwêreldkampioen was en destyds getroud was met drie kinders.

In Oktober 1949 het Cerdan 'n vlug van Parys na New York geneem om Piaf te ontmoet. Terwyl die vliegtuig die eiland Santa Maria in die Asore genader het vir 'n geskeduleerde tussenlanding, het dit teen 'n berg neergestort. Cerdan en almal aan boord is dood.Marcel Cerdan se tragiese verdwyning (1949) – Marcel Cerdan Heritage In Mei 1950 het Piaf die trefferlied "Hymne à l'amour" opgeneem en dit aan Cerdan opgedra.

thumb|links|240px|Piaf en Sarapo in 1962. Piaf is in 1951 in 'n motorongeluk beseer. Beide Piaf en Aznavour (toe haar assistent) was passasiers in die voertuig. Piaf het in die ongeluk 'n gebreekte arm en twee gebreekte ribbes opgedoen. Haar dokter het die middel morfien as behandeling voorgeskryf. Dit het tot 'n afhanklikheid daarvan gelei, tesame met haar alkoholprobleme.