Hormoes (Persies: جزیره هرمز) is ’n Irannese eiland in die Persiese Golf, geleë 8 kilometer van Bandar Abbas af. Hierdie ovaalvormige eiland, met ’n oppervlakte van meer as 42 vierkante kilometer, lê langs die Straat van Hormoes en is een van die toeristebestemmings in suidelike Iran. Die voormalige stad Hormoes, wat in die noorde van die eiland geleë is, is die enigste bewoonde gebied op die eiland en het volgens die 2016-sensus ’n bevolking van 5 891 gehad.
Hormes staan bekend as die "Sleutel tot die Persiese Golf" vanweë sy geografiese ligging en nabyheid aan die Straat van Hormoes. Hierdie ligging het dit deur die geskiedenis strategies en kommersieel belangrik gemaak.
Geskiedenis
Die vroegste bewyse van menslike teenwoordigheid op die eiland is verskeie klip artefakte wat aan die oostelike kuslyne van die eiland ontdek is en wat vermoedelik uit die Pleistoseen ontstaan het.
Die eiland was bekend as Organa (Όργανα) vir die antieke Grieke en as Jarun in die Islamitiese tydperk. Die naam Hormoes spruit uit die belangrike hawehoofstad Ou Hormoes (Hormuz-e Kohneh) op die vasteland, sowat 60 kilometer van die eiland af geleë. Hierdie stad was die hoofstad van die Koninkryk van Ormus en het hulde aan die Ilkhanate onder Mongoolse heerskappy betaal, met maritieme handel as ’n belangrike bron van inkomste. Rondom die jaar 1300 het die heerser van Hormoes besluit om sy hoofstad na die eiland, wat toe as Jerun bekend gestaan het, te verskuif om aan Mongoolse en Turkse invalle te ontsnap. ’n Nuwe stad is aan die noordelike punt van die eiland gebou, en vir ’n paar jaar is dit Nuwe Hormoes genoem om dit van die ou stad op die vasteland te onderskei, wat uiteindelik in puin verval het. Met verloop van tyd het die naam van die nuwe stad ook op die hele eiland van toepassing begin raak. Ondanks die intense hitte en droë klimaat—wat dit ongeskik gemaak het as hoofstad en alle voedsel en water van die vasteland moes ingevoer word—het die eiland se strategiese ligging dit groot sekuriteit verleen, wat dit in staat gestel het om eeue lank as ’n belangrike handelsentrum te floreer. Terwyl mededingende hawens dikwels deur indringers verwoes is, het Hormoes relatief veilig en betroubaar gebly as ’n handelsknooppunt.
Marco Polo het Hormoes omstreeks 1290 tydens sy oorlandreis besoek. Die bekende reisiger Ibn Battuta het ook die eiland en die stad Nuwe Hormoes besoek.
Portugese besetting
In 1505 het Manuel I, koning van Portugal, na ’n nuwe beleid gesoek om in Afrika en Wes-Asië uit te brei. As deel van Portugal se pogings om sy invloed in die Indiese Oseaan te vergroot. Die Portugese hertog Afonso de Albuquerque het die eerste poging aangewend om die eiland in 1507 te beheer. Die Portugese vloot het voor die stad geanker; die heerser was voorbereid op 'n aanval, met 'n mag van 15 tot 20 duisend man aan die wapen. Onverskrokke het Albuquerque hom beveel om hulde te bring en 'n vasal van die koning van Portugal te word. Hy het 'n ontwykende reaksie ontvang, in 'n duidelike poging om tyd te wen in die onderhandelinge. Na drie dae se wag het die Portugese artillerie tot aksie oorgegaan en die Ormus-vloot vernietig. Toe die soewerein van Ormus sy magte vernietig sien, het hy 'n wapenstilstand versoek en die stad aan die Portugese aangebied. Dus het Albuquerque in September 1507 'n verdrag gesluit waardeur die soewerein van Ormus 'n jaarlikse huldeblyk aan die koning van Portugal sou betaal. As gevolg van hierdie ooreenkoms het hy ook begin met die bou van 'n fort, waarvan die hoeksteen op 24 Oktober van dieselfde jaar gelê is.
Tydens hierdie werke het 'n muitery onder die Portugese plaasgevind. Met die steun van die soewerein van Ormus het hulle vroeg in Januarie 1508 teen Albuquerque se magte geveg. Na 'n paar dae van geveg is Albuquerque en sy manne gedwing om uit die stad terug te trek en die fort wat onder konstruksie was, te laat vaar.
In Maart 1515 het Albuquerque na Hormoes teruggekeer, met 'n vloot van 27 skepe aan die hoof, met 'n mag van 1 500 Portugese soldate en 700 Malabars, vasbeslote om dit te herower. Suksesvol het hy die posisie van die ou fort, wat hulle Forte de Nossa Senhora da Conceição genoem het, op 1 April beset en die konstruksie daarvan hervat.
Die eiland het ’n oornagplek geword vir Portugese skepe wat tussen Goa, Gujarat en Qesjm gereis het. In 1552 het Ottomaanse magte onder leiding van admiraal Piri Reis die eiland beleër in ’n poging om die Portugese teenwoordigheid in die noordwestelike deel van die Indiese Oseaan uit te wis. Portugal het aan die einde van die gevegte as oorwinnaar na vore getree, en die hele Ottomaanse vloot is óf vernietig óf deur die Portugese gevange geneem. In 1575 het ’n groep Augustynse kluisenaars hulle op die eiland gevestig en van hier af in 1602 ’n sendingstasie in Isfahan gestig.
Persiese herowering
Die Portugese besetting van die eiland Hormoes het meer as ’n eeu lank geduur. In 1622 het die Safawidiese Ryk onder die heerskappy van Shah Abbas die Grote, saam met troepe van die Engelse Oos-Indiese Kompanjie, die eiland se fort verower ná 'n beleg van tien weke.
In 1625 het die Portugese probeer om hul voormalige besitting terug te verower, en hulle is teëgekom met die mag van 'n gekombineerde vloot van die Engelse en die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie in wat beskryf is as "die grootste seeslag in die geskiedenis van die Persiese Golf".Willem Floor, "Red Beach Hotel Hormuz Island", هتل ساحل سرخ جزیره هرمز (Palgrave Macmillan, 2009), bladsy 240.
Die Persiese heerser Shah Abbas het die plaaslike bevolking van die streek nie vertrou nie en het min belangstelling getoon om Hormoes as ’n handelsentrum of militêre pos te behou. In plaas daarvan het hy gefokus op die ontwikkeling van Bandar Abbas, wat naby die eiland op die vasteland geleë was. Gevolglik het Hormoes in verval geraak. Baie van sy inwoners het seisoenaal na hul plase en tuine rondom Ou Hormoes op die vasteland verhuis, en slegs vissers het as permanente inwoners agtergebly. Die eiland het steeds klein hoeveelhede rotsout en ysteroksiedmassas uitgevoer, wat as ballaststene vir seilskepe gebruik is.
Tussen 1798 en 1868 is die eilande Hormoes, Qesjm en ook Bandar Abbas aan die heersers van Muskat en Oman verhuur. Vandag bly daar, behalwe vir die oorblyfsels van die Portugese fort, min oor van die ou stad Hormoes.
Demografie en ekonomie duimnael|252x252px|Eilandinwoners voer 'n roudiens uit. Volgens die 2016-sensus was die bevolking van Hormoes 5 891. Die meeste van die eiland se inwoners is Moslems en volg die Soenni Shafi’i-skool van denke. Die mense van die eiland praat Persies, en in die Hormoes-dialek kan ’n mens woorde uit Nederlands, Portugees, Engels, Hindoestani, en Arabies hoor—'n gevolg van historiese kontak met die Portugese, Nederlandse en ander nasionaliteite wat eens in die streek teenwoordig was.
Die belangrikste bron van inkomste vir die eiland se inwoners is vissery. In onlangse jare is daar, weens die groeiende aantal toeriste, baie werksgeleenthede in die toerismesektor geskep. Die eiland is bekend vir sy unieke handwerk, en baie van die inwoners is besig met die skep van kunstige werke in hierdie veld.
In 2020 is die Majara-wonings, wat bestaan uit 200 kleurvolle koepels van verskillende groottes en vorms, voltooi deur 'n argitektuurfirma in Teheran met die deelname van die plaaslike bevolking van die eiland.
Gallery
Verwysings
Kategorie:Eilande van Iran