Het Picardisch is een Romaanse streektaal die in Frankrijk gesproken wordt in delen van de regio Hauts-de-France (Picardisch: Heuts-d'Franche) en ook in het grootste westelijke deel van de Belgische provincie Henegouwen (la Wallonie picarde met steden zoals Aat, Bergen en Doornik, maar niet in de Waalse steden Thuin en Charleroi, de grootste stad). De taal is verwant met het Frans en het Waals, maar wordt toch daarvan onderscheiden. De noordelijke variant van het Picardisch wordt ook wel het Chtimi genoemd. 300px|thumb|
De Franse Gemeenschap van België heeft het Picardisch officieel erkend als regionale taal, onder andere naast het Waals en het Francique of het Frankisch, dat (in twee verschillende varianten) eigenlijk het Luxemburgs is (decreet van 1990). Sinds december 2021 is het Picardisch (le picard) ook in Frankrijk (Hauts-de-France) erkend als regionale taal waardoor ze er onderwezen kan worden.France 3
Het Picardisch staat dichter bij het standaard-Frans dan het Waals, maar heeft daarmee wel bepaalde fonetische kenmerken gemeen, bijvoorbeeld dat het Latijnse ca niet zoals in het standaard-Frans tot ʃa is gepalataliseerd (zie bijvoorbeeld de plaatsnaam Le Cateau-Cambrésis).
Uitspraak en variatie Verschillen tussen zuidelijk en noordelijk Picardisch thumb|Ik spreek de picard In het algemeen kan men twee grote gebieden onderscheiden binnen het Picardische taalgebied: in het noorden de Belgische provincie Henegouwen, het Franse Noorderdepartement zonder de Franse Westhoek en het departement Pas-de-Calais, in het zuiden de Franse departementen Somme, Aisne (de noordelijke helft) en Oise (alleen een strook in het noorden). De noordelijke zone, ook bekend als de zone van het Chti(mi), komt overeen met de historische streken Rijsels-Vlaanderen, Artesië, Doornik en het Doornikse, Henegouwen en Kamerijk en het Kamerijkse. De zuidelijke zone correspondeert ongeveer met de oude Franse provincie Picardië. Tussen de twee gebieden ziet men verschillende regelmatige verschillen:
LatijnNoordelijk (Chti)ZuidelijkFransego staba(m)j’étosj’étoé, j'étoai of j'éteuj’étaiscastellu(m)catiaucatieuchâteaucane(m)kientchienchienbonu(m)bonboinbon
Uitspraak van het Picardisch Aangezien het Picardisch geen gestandaardiseerde taal is, verschilt de uitspraak van streek tot streek en zelfs van dorp tot dorp. Bij wijze van voorbeeld wordt hieronder de uitspraak gegeven in de streek Vimeu (in het departement Somme) in het zuidwesten van het taalgebied:
Picardisch van de Vimeu IPA Franschatchun[ʃatʃœ̃]chacunchatcheune[ʃatʃøŋ]chacunetriangue[triãɡ]triangleej te connouos[eʒ.te.kɔ̃.nwɔ]je te connaiso ll'a rtrouvé[ol.lar.tru.vɛ]on l'a retrouvé
Genasaliseerde klinkers Wanneer men Picardisch schrijft, dienen de combinaties "klinker + nn", "klinker + nm" en "klinker + mm" om nasalisering aan te duiden. Men moet deze lettergroepen dus niet zoals in het Frans lezen.
Picardisch IPA Fransunne[ɛ̃n]unetranner[trãnɛ]tremblergrainne[grɛ̃n]graineminme[mɛ̃m]mêmegamme[gãm]jambe
Om te vermijden dat lezers een Franse uitspraak zouden gebruiken, schrijft men soms een punt na de genasaliseerde klank in het Picardisch, bijvoorbeeld in pron.ne ([prõn]) (fr: prune).
Leenwoorden in het Nederlands Hoewel het moeilijk te bepalen is uit welk Frans dialect in het Nederlands ontleend is, wijzen de klanken van bepaalde leenwoorden op een Picardische oorsprong. Vooral het verschijnsel waarbij de Latijnse beginletters ca- niet, zoals in het Frans, naar cha-, che- of chie-, maar naar ca-, ke- of kie- geëvolueerd zijn, is een goede aanwijzing. Enkele voorbeelden:, J., Latijnse leenwoorden in het Nederlands en de Nederlandse dialecten, Van mensen en dingen, VI (1-2), 2008, 80-81
Nederlands Picardisch Franskarcarcharkandelaar–chandelierkasteelcatiau / catieuchâteaukassei ‘steenweg’–chausséekarton ‘paardenknecht’–cf. charret ‘karretje’kachtel ‘veulen’–cheptel ‘vee’
De laatste twee woorden, karton en kachtel, zijn typisch West-Vlaams. De nabijheid van het Picardische taalgebied maakt een Picardische oorsprong nog aannemelijker.
Tekstvoorbeeld Article premier de la Déclaration des Droits de l'Homme Tous chés ètes humains is sont nés libes et égals in dignité et pi in drouots. Is sont dotés ed raison et d' conschienche et pi is doétte agir les uns invèrs les eutes din un ésprit ed fratérnité.
(Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen.)
400px|thumb|left|
Werkwoordvervoeging Hieronder staan de vervoegingen van de belangrijke onregelmatige werkwoorden ète ('zijn') en avoèr ('hebben') voor vier tijden.
Infinitief1e persoon2e persoon3e persoon1e persoon2e persoon3e persoon tegenwoordige tijd (présint)èteej sut' esil/al/in estos sonmesvos ètesis/als sontavoèrj'ait'os, t'asil/al/in o il/al/in aos avonsvos avezis/als ont verleden tijd (imparfait)ètej'étoaisj'étost' étoaist'étosil/al/in étoaitil/al/in étotos étoinmesvos étoètesis/als étoètteavoèrj'avosj'avoaist'avost'avoaisil/al/in avotil/al/in avoaitos avommesvos avèttesis/als avoèttent toekomende tijd (futur simpe)èteej sraitu srosi/ale/in sroos sronsvos srezis/ales srontavoèrj'érait'érosil/al/in éroos éronsvos érezis/als éront voltooid tegenwoordige tijd (passé composé)ètej'ai tét'os téil/al/in o téos avons tévos avez téils/als ont téavoèrj'ai yeut'os yeuil/al/in o yeuos avons yeuvos avez yeuis/als ont yeu
Noten en referenties
Externe links Portaal voor sites in en over het Picardisch (gearchiveerd) Woordenboek Picardisch - Frans
Audio http://ches.diseux.free.fr/sons/d85.mp3 http://ches.diseux.free.fr/diri/dir85.htm Centre de Ressources pour la Description de l'Oral (CRDO) ( https://web.archive.org/web/20110811103713/http://www.language-archives.org/language/pcd )
Categorie:Taal in Henegouwen Categorie:Taal in Hauts-de-France Categorie:Taal en streektaal in Wallonië Categorie:Langue d'oïl