De Belgische federatie Le Droit Humain is de Belgische vertegenwoordiging van de Ordre Maçonnique Mixte International Le Droit Humain, een internationale gemengde obediëntie (koepelorganisatie van vrijmetselaarsloges). Anno 2025 kent de Belgische federatie ca. 7.500 leden en is daarmee de op een na grootste federatie binnen de internationale orde.
De Ordre Maçonnique Mixte International Le Droit Humain behoort tot de zogenaamde liberale of adogmatische strekking binnen de vrijmetselarij, wat betekent dat zij elk dogma of verplicht geloof in een opperwezen afwijst. Het staat de leden vrij te geloven of niet, de gewetensvrijheid van de leden gaat echter boven alles. De obediëntie staat daarbij een absolute scheiding van kerk en staat voor. De waarden die hierbij centraal staan spruiten voort uit de Verlichting en het modernisme, namelijk: verdraagzaamheid, vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid. De loges van Le Droit Humain propageren een antiklerikale en vrijzinnige ideologie. De grote meerderheid van de leden is atheïst of agnost en steunt het vrijzinnige gedachtegoed en de vrijzinnige actie.
De Belgische federatie Le Droit Humain bezit een eigen tempelcomplex in Brussel aan de Rue Marconi.
Ritus en graden De Belgische federatie Le Droit Humain past vrijwel uitsluitend de Aloude en Aangenomen Schotse Ritus toe. Zij doet dit in symbolieke of 'blauwe' loges (werkplaatsen) in de drie symbolische basisgraden van leerling, gezel en meester, maar ook in werkplaatsen voor de dertig hogere graden van dit gradenstelsel. Bij de hogere graden kent met verschillende benamingen voor een werkplaats:
in de vierde tot en met de veertiende graad spreekt men van een perfectieloge in de vijftiende tot en met achttiende graad van een soeverein kapittel in de negentiende tot en met dertigste graad van een (subliem) areopagus in de eenendertigste en tweeëndertigste graad van een consistorie in de drieëndertigste graad werkt men in de opperraad
Daarnaast kent de federatie ook een enkele Merkmeesterloge, een zogeheten zijgraad binnen Le Droit Humain.
Structuur De Belgische federatie Le Droit Humain is een vereniging zonder winstoogmerk. Ook aanverwante initiatieven en afzonderlijke loges hebben het statuut van een rechtspersoon.
De loges binnen de federatie worden vertegenwoordigd binnen een nationaal wettelijke orgaan, het Nationaal Convent. Dit Convent vergadert meerdere keren per jaar en verkiest jaarlijks haar uitvoerend orgaan, de Nationale Raad. Deze wordt voorgezeten door de Grootmeester Nationaal.
Werkplaatsen De Belgische federatie telt anno 2025 116 loges of werkplaatsen werkend in de basisgraden van leerling, gezel en meester. Daarnaast zijn er 33 werkplaatsen voor de Schotse hogere graden en de eerder genoemde Merkmeesterloge.
Het overgrote deel van de werkplaatsen bevindt zich in België, maar er zijn ook een drietal werkplaatsen in Hongarije en een in Tsjechië.
Naast de hieronder genoemde werkplaatsen kent de Belgische federatie ook enkele zogenaamde driehoeken of triangles, dit zijn groepen vrijmetselaren die regelmatig bij elkaar komen zonder de formele status van een loge te hebben.
Basisgraden Nr.NaamZetelOprichtingVoertaal45Egalité - Emile Lefèvre (*) (**)Brussel1912Frans852Vérité (*)Brussel1927Frans887Sagesse (*)Brussel1927Frans888Latomia (*)Brussel1927Frans908Tolèrance (**)Luik1929Frans921L'Aurore (**)Brugge1929Frans942Sincérité & La Paix Réunis (*)Brussel1927-1933Frans944Germaine Dévalet - Persévérance Nouvelle (**)Doornik1933Frans948Gaston Vandermeeren (**)Gent1933Frans1023EvolutionVerviers1952Frans1050Broederschap - Andre FossetBrussel1956Nederlands1084 Solidarité - Ernest de CraeneHoei1959Frans1092Persévérance (**)Bergen1962Frans1094L'EquerreBrussel1962Frans1096BâtirCharleroi1953Frans1097BraboAntwerpen1963Frans, Nederlands1132Clarté (**)Seraing1966Frans1142BeautéLoupoigne1968Frans1144Cyriel BuysseGent1968Nederlands1147BroederketenAntwerpen1969Nederlands1159Tenacité - Francisco FerrerVirton1970Frans1163Vrij OnderzoekOostende1970Nederlands1189FraternitéSpa1972Frans1190Het DaghetHasselt1974Nederlands1199La Vraie AmitiéNamen1974Frans1215BakenGent1975Nederlands1219HumanismeBrussel1975Frans1228De HorizontAalst1975Nederlands1235La MontagneBrussel1976Frans1244EpicureHerstal1977Frans1245Tradition et FraternitéBrussel1977Frans1251Le Flambeau-Raoul WarocquéMorlanwelz1977Frans1252Les Disciples d'HiramBrussel1977Frans1258DaidalosLeuvenNederlands1268La Table d'ÉmeraudeLuik1978Frans1278KlimopKortrijk1979Nederlands1281HermèsBrussel1979Frans1285Le PointWaterloo1979Frans1295ArdhanariBierk1980Frans1315Espoir Fraternel - Pierre de CraemerCouvin1981Frans1336LabyrintBrugge1982Nederlands1338De MeiboomAntwerpen1983Nederlands1339Arc-en-CielLuik1983Frans1346Éleusis ou la Source de la Raison PureBrussel1983Frans1352La SpiraleLa Louvière1983Frans1356DeltaAntwerpen1984Frans, Nederlands1373DiogenesTurnhout1984Nederlands1389Le Jardin d'EpicureHerstal1985Frans1421WekroepMechelen1926Nederlands1432La Voûte EtoiléeDinant1987Frans1433De BokkerijdersMaaseik1987Nederlands1436Le PrismeGeldenaken1987Frans1444La Chaine d'Union Brussel1988Frans1468La TrientaleSoumagne1988Frans1469LibertéBrussel1988Frans1497Pierre de LumièreOnoz1989Frans1498Les Chemins de la LibertéBrussel1989Frans1499CondorcetNijvel1990Frans1504Toren van BabelGent1990Nederlands1505LumièreWaterloo1990Frans1515EuropaBrussel1990Frans, Engels, Spaans1516AthanorBrussel1990Frans1517Le Double CristalGenepiën1990Frans1531Ardoise et GrenatVielsalm1991Frans1532Ombre et LumièreBrussel1991Frans1544Pierres VivesLuikFrans1550Tolérance et Fraternité Boedapest 1991Frans, Hongaars1568Arbre de VieColfontaine1992Frans1569Chaîne d'UnionPraag 1992Frans, Tsjechisch1570La MosaïqueBrussel1992Frans1575 L'Arbre de LumièreBrussel1992Frans1589 L'ÉtincelleLoupoigne1993Frans1596UtopieBrussel1993Frans1634ErasmeBrussel1994Frans1628't AteljeeSint Niklaas1995Nederlands1630ChaosBrussel1995Frans1650Le Fil d'ArianeGent1996Frans1651HarmonieBrussel1996Nederlands1688De WenteltrapKoksijde1998Nederlands1709La TruelleAat1999Frans1714't GeuzenhofBrussel1999Nederlands1719VuurBrussel1999Nederlands1725La Clef de VoûteEigenbrakel1999Frans1726AnkhOostendeNederlands1738La ChouetteBrusselFrans1743Rêves de LibertéRêvesFrans1744AthenaGentNederlands1747Craie et CharbonBergenFrans1755Lumières MètissesMorlanwelzFrans1762CosmosAndenneFrans1763AquaAntwerpenNederlands1784Etoile et VéritéAarlenFrans1785Poimandres ou la Recherche du SensBrusselFrans1789Le SablierBrusselFrans1808ThélèmeBrusselFrans1830Poussières d'EtoilesLuikFrans1866PharosBrugge2007Nederlands1868BalansBrussel2007Nederlands1872SuryaAntwerpen2007Nederlands1943L'InsurgéBrussel2011Frans1951Fil de SoiMont-Saint- JeanFrans1952EveilBrusselFrans1961RizoomGentNederlands1973Le Gai SavoirBrusselFrans1983Champs d'EtoilesGeldenakenFrans1996Quid Sit LumenBrusselFrans2000GénérationPolleurFrans2010Trois PasSambrevilleFrans2038YggdrasilRêvesFrans2054La Chaîne d'Union Étoilée EigenbrakelFrans2090Pinocchio, Voyage en HumanitudeLoupoigneFrans2101ConnaissanceBrusselFrans2106Autres RegardsBrusselFrans2150Equipoise et SymètrieBoedapest Frans, Hongaars2177AltaïrMorlanwelzFrans2182La Note BleueBrusselFrans
(*) Stichtende loge
(**) Opgericht vanuit Grootoosten van België en Le Droit Humain
Hogere graden en zijgraden Nr.NaamZetelOprichtingVoertaalPerfectieloge21Justice et Liberté Brussel1950Frans40Dianoïa - Alice KaufmannLuik1977Frans41Diogène ou la Recherche de l'HumainBrussel1978Frans43Fides et AmorGent1979Nederlands, Frans78SérénitéHerstalFrans85AthénaCharleroiFrans112Licht en HarmonieAntwerpenNederlands114Pieter Brueghel de Oude - Traditie en CreativiteitLeuvenNederlands116Ariane BrusselFrans131Le Point du JourWaterlooFrans177Triangle d'Or AatFrans190Dirk Martens - Vakmanschap en Progressiviteit AalstNederlands228James Ensor - Schoonheid in VrijheidOostendeNederlands234Clavis ad LucemBoedapest Hongaars, Frans250 La Quête InfinieSaint-HubertFransSoeverein Kapittel76Le PèlicanBrusselFrans156Orphèe ou la Quête de l'HarmonieBrussel1983Frans158Spes et AmorGent1958Nederlands, Frans160Le CristalLuik1985Frans184Le CreusetHerstalFrans191La Toison d'OrCharleroiFrans202La Rose RougeBrusselFrans203PhoenixLeuvenNederlands217Roos en PelikaanAntwerpenNederlands230La Rose ArdenteLoupoigneFransSubliem Areopagus4L'EffortBrussel1939Frans172L'EchelleHerstalFrans174L'Aigle de LumièreLuikFrans192Jardin de LumièreMorlanwelzFrans198SofiaBrusselFrans213L'EnvolBrusselFrans223Seshat et la Soif de la ConnaissanceBrusselFransConsistorieEtoile du MatinBrusselFransMerkmeesterloge52La Clef de VoûteBrusselFrans
Inactieve werkplaatsen In de loop der tijd zijn een aantal werkplaatsen uit de orde getreden, een sluimerend bestaan gaan leiden of opgeheven. Onderstaand een (incompleet) overzicht.
Nr.NaamZetelOprichtingOpheffingHumanité Nouvelle Antwerpen19321941La TruelleAntwerpen19341941889SinceritéBrussel19271933890BeautéBrussel1927891AmourBrussel1927907La PaixBrussel192919331364Les Deux ColonnesGeldenaken19841629Panta Rhei (*)Antwerpen19652006 (*) Overgegaan naar Lithos Confederatie van Loges.
Geschiedenis thumb|Georges Martin
De grondlegger van de orde was de Franse arts en politicus Georges Martin (1844-1916). In 1893 werd door hem, samen met de schrijfster en voorvechtster voor vrouwenrechten Maria Deraismes (1828-1894), in Frankrijk de gemengde obediëntie 'Le Droit Humain' opgericht. In 1901 werd de obediëntie internationaal actief.
Op 22 februari 1911 werd - met de steun van leden van loge Les Amis Philantrophes nº 1 van het Grootoosten van België - te Brussel, in aanwezigheid van Georges Martin, de eerste loge van Le Droit Humain in België opgericht met als naam L'Egalité.
De eerste vrouwelijke leden waren Céline Dangotte, Jeanne Anspach en Annette Kochnitsky. Acht ingewijde vrouwen uit Frankrijk en Nederland sloten zich aan bij de eerste Belgische loge. Verschillende leden van Les Amis Philantrophes werden dubbellid, waaronder Lucien Anspach, Ovide Decroly, Georges Tosquinet, Emile Vinck, Eugène Monseur, Charles Fièvez, Adolphe Puissant en Auguste Ley.
De strijd binnen het Belgische Grootoosten om vrouwelijke initiatie als gelijkwaardig te erkennen zou geleid worden door Henri La Fontaine, die later ook dubbellid werd, en Alexis Sluys (1849-1936). Tot 1989 was een aanzienlijk deel van de mannelijke leden van Le Droit Humain tevens lid van een loge onder het Belgische Grootoosten.
De omvang van Le Droit Humain in België bleef beperkt tot na de Eerste Wereldoorlog. Vanaf 1926 sloten meerdere loges van de Grande Loge Mixte de France op Belgische bodem zich aan bij Le Droit Humain. In 1928 waren er zeven loges actief zodat de Belgische federatie van Le Droit Humain kon worden opgericht. De eerste voorzitter van de Nationale Raad van de nieuwe federatie was de Brusselse advocaat Gaston Vandermeeren (1868-1948). De Nationale Raad nam in 1928 het initiatief tot een internationale manifestatie voor de wereldvrede te Brussel.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden alle activiteiten rondom de vrijmetselarij verboden door de Duitse bezetter.
Het vijftigjarig jubileum van de Belgische federatie Le Droit Humain in 1978 werd groots gevierd, vele Belgische en buitenlandse vrijmetselaars namen hieraan deel. In 1982 organiseerde de Belgische federatie de herdenking van de honderdste verjaardag van de inwijding van Maria Deraismes. In 1986 organiseerde de Belgische federatie een internationaal congres onder de benaming Maria Deraismes met als thema de toekomst van de vrijmetselarij.
Op 11 november 2006 splitsten de loges Alegria te Sint-Niklaas, Aqua te Antwerpen (gedeeltelijk) en Panta Rhei te Antwerpen zich af van de federatie en richtten samen met loge Agora te Brussel en loge Dionysos te Vilvoorde een nieuwe obediëntie op, genaamd Lithos Confederatie van Loges
Voorzitters en grootmeesters