De mannenbeweging is een maatschappelijke beweging die streeft naar gelijke rechten en een volwaardige plaats in de samenleving voor mannen. Net als de vrouwenbeweging bestaat deze uit meerdere stromingen met verschillende uitgangspunten. Deze variëren van gematigd tot radicaal. Sommige groepen binnen de mannenbeweging organiseren zich binnen de manosfeer. De ideeën binnen de manosfeer kunnen zorgwekkende radicalisering teweeg brengen.
De mannenbeweging zou grofweg opgedeeld kunnen worden in een aantal stromingen (verderop in het artikel wordt dit verder uitgewerkt): De pro-feministische mannenbeweging: hierbij zetten mannen zich actief in om ook de man te veranderen. Het idee hierachter is dat mannen ook beter af zijn in een wereld met gelijke rechten. De vaderbeweging: zet zich in voor gelijke rechten voor vaders in voogdijzaken en een grotere rol in de opvoeding. De mannenrechtenbeweging: deze activisten stellen dat niet alleen vrouwen op bepaalde punten achtergesteld worden maar dat ook mannen op bepaalde fronten hulp nodig hebben. De bevrijding van de man: ook veel mannen hebben last van het traditionele manbeeld waar ze aan moeten voldoen, zoals machismo, zich niet mogen uitten (of huilen), en niet vrij zijn om hun eigen weg te gaan omdat ze aan hoge verwachtingen moeten voldoen. Het antifeminisme is een stroming die zich verzet tegen sommige of alle vormen van het feminisme en de emancipatie en gelijkstelling van vrouwen die door feministische bewegingen wordt nagestreefd.
Mannenbeweging vs vrouwenbeweging De theorie van het feminisme laat meestal weinig ruimte voor het bestaan van een mannenbeweging of vaderbeweging anders dan als aanvullend en ondersteunend element van het feminisme. Wel zijn er feministes en vrouwelijke schrijfsters die vroeger (Esther Vilar) of later (Doris Lessing) afstand namen van de vrouwenbeweging ten gunste van de emancipatie van mannen. Een van de belangrijkste mannenactivisten is Warren Farrell die in de jaren zeventig nog een hoofdrol speelde in de vrouwenemancipatie. Later werd hij mannenactivist omdat hij vond dat een deel van de emancipatie de mannen te veel buitensloot (in plaats van gelijkheid te bevorderen) en feministen de vrouwen vooral als slachtoffers bestempelden en mannen als daders.Volkskrant.nl - ‘De ideologie van feministen in het Westen is te ver doorgeschoten’ - Interview met Warren Farrell, Marco Visscher, Gepubliceerd op 12 oktober 2018
Stromingen Er zijn een aantal richtingen te onderscheiden. Het begrip mannenbeweging is heel breed, en deze indeling is te grof om alle nuances tot hun recht te laten komen. In de literatuur worden beide hoofdstromingen zelden tegelijkertijd besproken.
Samen met vrouwenbeweging Een richting parallel en dienstig aan de vrouwenbeweging. Al in het begin van de tweede feministische golf waren mannen nauw betrokken bij de ontwikkeling en vormgeving. In eerste instantie namen ze gewoon deel in bewegingen als Man-Vrouw-Maatschappij. Toen de vrouwenbeweging meer op het spoor ging zitten van een autonome ontwikkeling zochten groepen mannen elkaar op in bijvoorbeeld mannen-oefengroepen Radicale Therapie. Secundair kreeg ook het vaderschap aandacht in deze beweging.
Vaderbeweging
Vanaf de zeventiger jaren van de twintigste eeuw was er sprake van een opkomende vaderbeweging die met horten en stoten het recht op gelijke zorg voor hun kinderen opeiste. Door echtscheidingen bleken veel vaders hun kinderen minder te zien en vaak zelfs helemaal niet meer. Verschillende stichtingen, zoals de Dwaze vaders streden voor het recht op omgangsrecht. Aan het begin van eenentwintigste eeuw verschoof de nadruk naar de eis om gelijkwaardig ouderschap. Ook streed men voor gelijke voorzieningen voor vaders, zoals ouderschapsverlof, opvanghuizen, vadercentra en kinderopvang. Binnen deze stroming kan onderscheid gemaakt worden tussen twee groepen. Zo zijn er de uitgesproken progressieven die samen optrekken met de vrouwenbeweging. Daarnaast is er de groep die reconstructie van oude waarden nastreeft; terug naar het gezin als hoeksteen en een leidende rol voor de vader als hoofd van het gezin. Hierbij wordt onder andere de term tradwife gebruikt.
Mannenrechten Mannenrechtenbewegingen stellen dat mannen op bepaalde punten achtergesteld zijn, net zoals vrouwenbewegingen dit doen voor vrouwen. Onderwerpen die hier vaak genoemd worden zijn:YouTube - Big Think: Male inequality, explained by an expert | Richard Reeves De achterstand van jongens in het onderwijs ten opzichte van meisjes. De onderrepresentatie van mannen in bepaalde werkgebieden, waaronder het onderwijs, wordt hier mee in verband gebracht. Het groeiende gebrek aan positieve rolmodellen voor jonge jongens. Dit komt onder andere doordat veel vaders hun kinderen te weinig zien na een echtscheiding en doordat het aantal mannelijke leerkrachten afneemt. Dit lokt jonge jongens richting negatieve rolmodellen onder andere in de manosfeer. Doordat jonge vrouwen gemiddeld hoger opgeleid zijn dan jonge mannen blijken steeds meer mannen moeite te hebben om een partner te vinden. Vanuit de mannenbeweging klinkt de roep om praktische beroepen maatschappelijk meer te waarderen in plaats van erop neer te kijken. Geweld tegen mannen. Zo zou er meer aandacht zijn voor geweld tegen vrouwen dan tegen mannen terwijl mannen een grotere kans hebben om hier slachtoffer van te worden. Huiselijk geweld tegen mannen komt waarschijnlijk minder voor maar er is zelden goede opvang of zorg voor mannelijke slachtoffers. Voor veel mannen is het bovendien een taboe om over huiselijk geweld of psychisch geweld te praten, mede omdat hun klachten vaak niet serieus worden genomen. Nederlandse Blijf-van-mijn-lijfhuizen nemen alleen vrouwen op. De MeToo-beweging heeft wantoestanden jegens vrouwen aan het licht gebracht, die groot in het nieuws komen omdat het om vooraanstaande daders gaat. Dat heeft er mede voor gezorgd dat veel mannen bang zijn geworden om te flirten of seks te hebben uit angst voor (valse) beschuldigingen van ongepast gedrag, aanranding of verkrachting. Ook na vrijspraak of zelfs bewezen onschuld zijn de gevolgen voor de beschuldigde groot. Veel jonge mannen zouden dit als een dilemma ervaren: "Als je geen lef toont vind je geen partner, als je wel lef toont kun je makkelijk beschuldigd worden." Onder de vroegtijdig schoolverlaters, daklozen en zelfmoordcijfers zijn mannen oververtegenwoordigd. Hier komt ook mentale en fysieke gezondheid bij kijken, en dingen die hier invloed op hebben zoals het gebrek aan vriendschappen en de stigmatisatie hieromheen. Hervorming van het alimentatierecht. Fatale arbeidsongevallen treffen in overgrote meederheid mannen. Mannen vechten en sterven in oorlogen, mannen hebben in vele landen dienstplicht. Bestrijden of opname in het strafrecht van mannelijke besnijdenis.
De bevrijding van de man De bevrijdingsbeweging draait om het loskomen van traditionele opvattingen over de man. Het idee dat mannen sterk, stoer en macho moeten zijn en veel status moeten nastreven zou alleen maar slecht zijn voor de mentale gezondheid. Het zou beter zijn als mannen ook zouden huilen en hun gevoelens uitten in plaats van alles weg te lachen of op te kroppen. Ook zouden mannen er voor moeten mogen/durven kiezen om een baan aan te nemen die minder status uitstraalt. Ze zouden beter voor iets kunnen kiezen wat hen gelukkig maakt, ook als ze dan minder verdienen en minder aantrekkelijk zijn voor vrouwen. Tegelijkertijd klinkt de roep richting vrouwen om mannen meer om hun persoon dan hun status te waarderen.
Een van Nederlands bekendste feministen, Anja Meulenbelt, zei het zo: ‘Dat mannen ook problemen hebben staat inmiddels buiten kijf, maar hoe overtuigend de dwang van ‘mannelijkheidscoderingen’ ook is: als mannen er alleen maar last van hebben, waarom houden ze er dan niet mee op? Kortom, wanneer de baten van mannelijkheid ontkend worden blijft het onduidelijk waarom zoveel mannen wel de ‘kosten’ blijven dragen en niet massaal, net als vrouwen in opstand komen tegen deze dwang.’Anja Meulenbelt, De eerste sekse: Meningen over mannelijkheid, Van Gennep, 1998.
Mythopoëtische mannenbeweging uit Amerika Belangrijke inspiratoren en vertegenwoordigers van deze zogeheten 'mythopoëtische mannenbeweging'Mechling, E.W., Mechling, J. (1994) 'The Jung and the restless: The mythopoetic men's movement', The Southern Communication Journal, jrg. 59, editie 2, p.97-111 zijn Robert Bly, Robert A. Johnson, James Hillman, Joseph Campbell en Michael Meade. De mythopoëten haalden wijsheid uit oude mythen en verhalen die zij vertaalden naar de huidige tijd. Belangrijk in hun denken is het verdwijnen van initiaties voor jonge mannen in de moderne samenleving. Ook benadrukken zij de invloed die de industriële revolutie heeft gehad op de banden tussen vaders en hun zonen, die gescheiden werden van elkaar doordat vaders in fabrieken gingen werken. De belangrijkste tekst binnen deze beweging was het boek De wildeman: Een boek over mannen, geschreven door de Amerikaanse dichter Robert Bly.https://asherpackman.medium.com/iron-john-and-the-mythopoetic-men-s-movement-817971f0b10f; geraadpleegd op 23 november 2025 Bly ging met zijn boek op zoek naar een robuust manbeeld, en haalde daarvoor inspiratie uit het sprookje IJzerhans. Het naar voren gebrachte idee is dat mannen, om zich te ontwikkelen, andere mannen nodig hebben. Ze dienen in contact te staan of te komen met hun wilde natuur. Het idee is uitdrukkelijk niet om een wildeman te worden. Om de wilde kant van de man te cultiveren komen mannen samen, luisteren naar verhalen, en wordt gebruikgemaakt van rituelen (o.a. van Indianen) zoals trommelen, zingen en samenkomen in zweethutten. Met deze rituelen willen ze de persoonlijke en spirituele groei bevorderen om zo de diepe mannelijke identiteit, het temperament en het innerlijke zelf te vinden.
Antifeminisme
Het antifeminisme is een zeer uiteenlopende stroming, waarin men zich verzet tegen een gedeelte of de volledige vormen van feminisme. Dit kan variëren van kritiek op bepaalde standpunten of ideeën tot het actief afwijzen van vrouwenemancipatie en het streven naar traditionele man-vrouw-verhoudingen. Dit kan vanuit persoonlijk perspectief zijn, maar ook bijvoorbeeld vanuit het perspectief van een geloof.
Kritiek op de mannenbeweging In zijn boek Under Saturn's Shadow, schrijft de Jungiaanse analist en auteur James Hollis dat hij niet veel verwacht van de mannenbeweging. Hij ziet de mannenbeweging in zijn boek als iets tijdelijks. Hij gelooft dat collectieve verandering enkel plaatsvindt wanneer individuele mannen veranderen. In zoverre mannen in staat zijn zichzelf op individueel niveau te helen, zal volgens hem de focus van onze cultuur veranderen. Volgens hem is dat realistischer dan veranderingen te verwachten in het collectieve bewustzijn. De hoop van Hollis is dat individuele mannen bewust worden, zichzelf redden en anderen helpen.
Literatuur Bly, R. (1997) De wildeman. Een boek over mannen. Houten: Van Holkema & Warendorf. Hollis, J. (1994) Under Saturn's Shadow. The Wounding and Healing of Men. Toronto: Inner City Books. Smith, Dr. Helen (2014), "Men on Strike: Why Men Are Boycotting Marriage, Fatherhood, and the American Dream—and Why It Matters".
Zie ook Discriminatie Masculinisme Internationale mannendag (IMD)
Externe links Vanuit de vrouwenbeweging (Bregman) Geschiedenis vanuit de vaderemancipatie (Zander) Documentaire "Vrouw slaat man" van 2doc International Council for Men and Boys, een internationale organisatie voor mannenrechten
Categorie:Man Categorie:Emancipatie Categorie:Mensenrechten