thumb|Buste van Nicolaas Beets (1898) door zijn zoon Cornelis Beets. Nicolaas Beets (Haarlem, 13 september 1814 – Utrecht, 13 maart 1903Overlijdensakte Burgerlijke Stand Utrecht 1903, aktenummer 420), ook bekend onder het pseudoniem Hildebrand, was een Nederlandse auteur, dichter, predikant en hoogleraar.
Biografie thumb|Breestraat 114 in Leiden, waar Beets de Camera Obscura schreef Nicolaas Beets werd in Haarlem geboren als de zoon van een apotheker en studeerde van 1833 tot 1839 theologie aan de Rijksuniversiteit van Leiden (toen nog Academie geheten), waar hij in 1839 promoveerde tot doctor in de theologie. In zijn studententijd maakte hij dankzij zijn uit Engeland afkomstige vriend John Ingram Lockhart (1812-1889) kennis met het werk van de Engelse dichter Byron en schreef dichtstukken in diens trant, zoals 'José' (1834), 'Kuser' (1835) en 'Guy de Vlaming' (1837). Hij was bevriend met Johannes Kneppelhout ('Klikspaan'), Bernard Gewin ('Vlerk') en J.P. Hasebroek ('Jonathan') met wie hij samen met andere studenten een letterkundige club vormde.
In 1840 werd Beets beroepen tot predikant aan de Nederlandse Hervormde Kerk in Heemstede, waar hij in hetzelfde jaar trouwde met Aleida van Foreest, de zus van zijn studievriend Cornelis van Foreest en een kleindochter van de Leidse hoogleraar en redenaar Johannes van der Palm. Uit het huwelijk kwamen negen kinderen voort. Aleida overleed in het kraambed. In 1859 hertrouwde hij met Jacoba Elisabeth, een zus van Aleida. Uit dit huwelijk kwamen zes kinderen voort. Hij had goede contacten met de mannen van het Réveil en deelde hun bezwaren tegen het openbaar onderwijs, waar de godsdienst niet meer was dan een vak. Hij heeft in Heemstede in 1852 samen met ouders een protestantse basisschool opgericht. Deze bestaat nog steeds en heet nu de Nicolaas Beetsschool.
Beets schreef proza, poëzie, en preken. Zijn bekendste werk is de Camera Obscura, dat hij onder het pseudoniem Hildebrand schreef in zijn studententijd en waarvan de eerste versie verscheen in 1839. Hij bleef tijdens de jaren daarna vaak verhalen toevoegen aan het werk waardoor het pas zijn definitieve vorm kreeg in 1851. Voor de oorsprong van Beets' schuilnaam zijn diverse verklaringen: één ervan is afkomstig van de firmanten van Camera-uitgever Bohn te Haarlem en verwijst naar een slager op de hoek van de (thans Gedempte) Oude Gracht en de Botermarkt aldaar, vlak bij Beets' ouderlijk huis. Dit was de uit Duitsland afkomstige Conrad Hildebrand (1815-1890). Misschien niet zonder toeval beschrijft Beets in 'De familie Kegge' een zelf slachtende slager. Over dit alles bestaat helaas geen zekerheid, evenmin als over andere verklaringen. Ook paus Gregorius VII (geboren als Hildebrand of wel Aldobrandeschi) wordt als oorsprong van Beets' pseudoniem genoemd.
Zijn mogelijk bekendste gedicht is De Moerbeitoppen Ruischten. Kerkmusicus Willem Vogel zette dit gedicht in 2004 op muziek. Ook Beets' gedicht 'Het putje van Heiloo' kreeg een melodie van Vogel.
thumb|Gedenksteen aan het Beetshuis in de Boothstraat in Utrecht In 1854 werd hij beroepen naar Utrecht. Van 1874 tot 1884 was hij hoogleraar in de kerkgeschiedenis aan de Rijksuniversiteit Utrecht. Beets toonde zich in zijn Utrechtse periode ook een sociaal betrokken burger, met name door zijn lidmaatschap van besturen van diverse maatschappelijke en culturele instellingen zoals het Provinciaal Utrechts Genootschap voor Kunsten en Wetenschappen (PUG). Zo hield hij, bewonderaar van de Britse antislavernijstrijder William Wilberforce en actief in de Utrechtse afdeling van de Nederlandse Maatschappij ter Bevordering van de Afschaffing der Slavernij, in 1863 een redevoering tegen de slavernij voor datzelfde Provinciaal Genootschap (en schreef er zelfs twee gedichten tegen), pleitte hij in 1873 voor de aanleg van de waterleiding ter bestrijding van de cholera en was hij in 1888 medeoprichter van het latere, nog steeds bestaande Wilhelmina Kinderziekenhuis.
Beets overleed op 88-jarige leeftijd in Utrecht aan een hersenbloeding en werd begraven op de Eerste Algemene Begraafplaats Soestbergen. Op zijn graf werd enkel de tekst 'salus mea christus' (Christus is mijn redding) geplaatst zonder zijn naam en geboorte- en sterftedatum. (Zijn enigszins verzakte graf werd in 2016 opgeknapt en op 10 september dit jaar 'onthuld'.) In zijn woonhuis aan de Boothstraat, nummer 6 (vlak bij het Janskerkhof) is inmiddels een afdeling van de Utrechtse universiteit gevestigd.
thumb|page=4|Brief van Nicolaas Beets uit 1851 (Collectie UB Leiden) In 1962 werd in de Haarlemmerhout het Hildebrandmonument onthuld van de beeldhouwer professor Jan Bronner. Nadat het monument diverse malen ernstig werd beschadigd als gevolg van vandalisme werden de originele beelden verwijderd. Die zijn nu aanwezig in de beeldentuin van Museum De Fundatie, kasteel 't Nijenhuis, Heino (Ov.). Na restauratie werden in 2014 bronzen replica's van de beelden geplaatst, zijn fontein en omliggende parkaanleg hersteld en werd het monument op 13 september 2014 (de 200e geboortedag van Beets) weer in ere hersteld.
Beets werd evenals andere dominee-dichters geparodieerd door Cornelis Paradijs (Frederik van Eeden) in de bundel Grassprietjes of Liederen op het gebied van Deugd, Godsvrucht en Vaderland.
Bron: fragment uit Predikantenlied (hulde aan onzen geestelijken stand) in: Grassprietjes, uitg. W. Versluys, Amsterdam (1916)
Het archief van Nicolaas Beets is beschikbaar bij de Universiteitsbibliotheek Leiden en is digitaal beschikbaar.
Bibliografie thumb|180px|Publicatie uit 1856 van de redevoering, gehouden in de openbare vergadering van de Nederlandsche Maatschappij tot bevordering van de afschaffing der slaven (Collectie BNA) Publicaties met Beets als auteur 1832 - Het leven is geen kunst, (handgeschreven) gedichtje gedateerd 31 juli 1832. Geen opdracht, aan John Ingram Lockhart? Niet in de verzamelde gedichten. 1834 - Jose. Een Spaansch verhaalJose. Een Spaansch verhaal op Google BooksJose. Een Spaansch verhaal bij DBNL 1835 - De Masquerade (9 Februari 1835). Een gedichtDe Masquerade (9 Februari 1835). Een gedicht op Google BooksDe Masquerade (9 Februari 1835). Een gedicht bij DBNL 1836 - Kuser. Een verhaalKuser. Een verhaal op Google Books 1837 - Guy de Vlaming. Een verhaalGuy de Vlaming. Een verhaal op Google BooksGuy de Vlaming. Een verhaal bij DBNL 1838 - Spreken. Iets ten voordeel van het Groningsch Instituut voor doof-stommenSpreken op Google Books 1838 - N. Anslijn, Nz. Een woord aan allen die den Braven Hendrik gelezen hebbenN. Anslijn, Nz. Een woord aan allen die den Braven Hendrik gelezen hebben op Google Books 1838 - GedichtenGedichten op Google BooksGedichten bij DBNL 1839 - RijmbijbelRijmbijbel op Google Books 1839 - De Aenea Silvio, qui postea Pius papa secundus, morum mentisque mutationis rationibus (academisch proefschrift) 1839 - Camera ObscuraCamera Obscura bij DBNL 1839 - Aan de Bruid van den ErfprinsAan de Bruid van den Erfprins op Google Books 1840 - Proza en poëzy. Verzameling van verspreide opstellen en verzen 1840 - Ada van Holland. Een gedichtAda van Holland. Een gedicht op Google Books 1840 - Aan mijn vader , gedicht ter gelegenheid van de zestigste verjaardag van Beets' vader (in bewerkte vorm in de verzamelde gedichten) 1842 - Leven en karakter van J.H. van der PalmLeven en karakter van J.H. van der Palm op Google Books 1843 - De Kruiswoorden. Zeven lijdenspreêkenDe Kruiswoorden. Zeven lijdenspreêken op Google Books 1845 - Een PaaschgezangEen Paaschgezang op Google Books 1845 - Twaalf PreekenTwaalf Preeken op Google BooksTwaalf Preeken bij DBNL 1845 - Troost der armen. Een lied in hunne woning op Kersavond 1845Troost der armen. Een lied in hunne woning op Kersavond 1845 op Google Books 1846 - De Christen bij en op het ziekbed. Woorden van bestuur en vermaning in onze dagenDe Christen bij en op het ziekbed. Woorden van bestuur en vermaning in onze dagen op Google Books 1846 - Aan den heer Mr. Isaäc da Costa, op den 25sten verjaardag zijner Echtvereeniging. 11 Juli 1846.Aan den heer Mr. Isaäc da Costa, op den 25sten verjaardag zijner Echtvereeniging. 11 Juli 1846 op Google Books Niet in de handel geweest. 1847 - De herstelde kranke. Woorden van bestuur en vermaningDe herstelde kranke. Woorden van bestuur en vermaning op Google Books 1847 - Christelijke lesjes voor jonge kinderenChristelijke lesjes voor jonge kinderen op Google Books 1847 - Een oud randschrift voor de nieuwe muntEen oud randschrift voor de nieuwe munt op Google Books 1847 - Chronologische kaart voor de geschiedenis van het volk van Israël tot op de verwoesting van Jeruzalem, ten gebruike bij de historische kanonieke en apokrieve Bijbelboeken. Naar de nieuwste Schrijvers opgemaakt 1848 - Des Christens schuld aan den Heidens Redevoering uitgesproken te Zeist, in de Broedergemeente 1848-1883 - Stichtelijke uren (9 delen)Stichtelijke uren 1848 op Google BooksStichtelijke uren 1849 op Google BooksStichtelijke uren 1850 op Google BooksStichtelijke uren 1851 op Google BooksStichtelijke uren 1858 op Google BooksStichtelijke uren 1859 op Google BooksStichtelijke uren 1860 op Google Books 1848 - Navolgingen van lord Byron : De gevangene van Chillon, Mazeppa, Parisina, Fragmenten, Joodsche zangen, Verscheiden gedichten. Nieuwe herz. uitg.Navolgingen van lord Byron : De gevangene van Chillon, Mazeppa, Parisina, Fragmenten, Joodsche zangen, Verscheiden gedichten op Google Books 1849 - Achttien Juny MDCCCXLIX. Een woord op den jongsten dank- en bededag, gesproken door een EvangeliedienaarAchttien Juny MDCCCXLIX. Een woord op den jongsten dank- en bededag, gesproken door een Evangeliedienaar op Google Books 1849 - Herinneringen en indrukken van een kleine uitstap naar Londen in Mei 1847, Brieven aan een vriendHerinneringen en indrukken van een kleine uitstap naar Londen in Mei 1847, Brieven aan een vriend op Google Books 1849 - Houdt dat gij hebt, eene preek gehouden in Nederland 331 jaren na het optreden van Martin Luther, 200 jaren na den Munsterschen vredeHoudt dat gij hebt, eene preek gehouden in Nederland 331 jaren na het optreden van Martin Luther, 200 jaren na den Munsterschen vrede op Google Books 1850 - Des Heidens loon aan den Christen. Redevoering ...Des Heidens loon aan den Christen. Redevoering ... op Google Books 1851 - Het Oranjewater; 11 November 1851Het Oranjewater; 11 November 1851 op Google Books 1851-1853 - Paulus in de gewichtigste oogenblikken van zijn leven en werkzaamheid voorgesteldPaulus in de gewichtigste oogenblikken van zijn leven en werkzaamheid voorgesteld op Google Books 1852 - Fantasie en werkelijkheid met betrekking tot het openbaar onderwijs. Openlijk schrijvend aan Dr. H.J. SpijkerFantasie en werkelijkheid met betrekking tot het openbaar onderwijs. Openlijk schrijvend aan Dr. H.J. Spijker op Google Books 1853 - Korenbloemen, Nieuwe gedichtenKorenbloemen, Nieuwe gedichten op Google BooksKorenbloemen, Nieuwe gedichten bij DBNL 1854 - De blijvende Heiland. Afscheidsrede gehouden te Heemstede, op den 25 Mei 1854De blijvende Heiland. Afscheidsrede gehouden te Heemstede, op den 25 Mei 1854 op Google Books 1854 - Een leeuw op de straten. Zendingsrede, gehouden te Haarlem, 16 February 1854Een leeuw op de straten. Zendingsrede, gehouden te Haarlem, 16 February 1854 op Google Books 1856 - De bevrijding der slaven. Redevoering, gehouden in de openbare vergadering van de Nederlandsche Maatschappij tot bevordering van de afschaffing der slavenDe bevrijding der slaven. Redevoering, gehouden in de openbare vergadering van de Nederlandsche Maatschappij tot bevordering van de afschaffing der slaven op Google Books 1856 - Lijden dienstbaar aan eeuwig heil vroegpreek gehouden te Utrecht [na het overlijden zijner echtgenoote], den 18 MeiLijden dienstbaar aan eeuwig heil vroegpreek gehouden te Utrecht (na het overlijden zijner echtgenoote), den 18 Mei op Google Books