thumb|Hervormde kerk
Groesbeek () is een plaats en voorheen zelfstandige gemeente in het zuiden van de Nederlandse provincie Gelderland. De plaats is sinds 1 januari 2015 deel en tevens de hoofdplaats van een grotere fusiegemeente, die sinds 1 januari 2016 officieel Berg en Dal heet.
De eigenlijke plaats Groesbeek ligt ongeveer tien kilometer ten zuidoosten van Nijmegen, hoewel het grondgebied van de vroegere gemeente Groesbeek rechtstreeks grenst aan het oosten en zuidoosten van de gemeente Nijmegen. De plaats ligt midden in een heuvelachtige en bosrijke omgeving, en binnen het Rijk van Nijmegen.
Naam De naam van de plaats verwijst naar alle waarschijnlijkheid naar de beek die hier ooit in oostelijke richting stroomde.
Het eerste deel, groes, is volgens een van de verklaringen een verouderd of gewestelijk woord dat zoveel betekent als "graszode" of "weiland". De naam Groesbeek als geheel betekent dan dus letterlijk "land aan een beek". Er is echter ook nog een andere opgevoerde verklaring, nl. dat het hier zou gaan om Grôn, een persoonsnaam.
Geschiedenis
De oudst bekende vermelding van de plaatsnaam Groesbeek komt uit een oorkonde die is gedateerd op 26 mei 1040, toen Sindicho door Rooms-koning Hendrik III werd beleend met een hoeve of villa genaamd Gronspech. Waarschijnlijk bestond dit uit een boerderij, boomgaarden, landerijen en een vijver. Samen met Watermeerwijk en de huidige buurtschap Grafwegen vormt dit, voor zover bekend, de oudste bewoningskern in Groesbeek. Nadat het geslacht Groesbeek in de 17e eeuw was uitgestorven kwam het gebied in 1768 uiteindelijk in handen van de Staten van Gelre en Zutphen, het provinciaal bestuur van die tijd.
Tot en met de 19e eeuw was er in Groesbeek veel armoede. In 1905 werd er een stoomzuivelfabriek gebouwd, waarna de industrie ook hier snel ging groeien en daarmee de werkgelegenheid.
Op 1 januari 1915 ging een stukje van het meest noordelijke grondgebied van de gemeente Groesbeek over naar de aangrenzende gemeente Nijmegen, een gebied van ca. 158 hectare. Dit komt grotendeels overeen met de huidige wijk Kwakkenberg, die hier toen nieuw is gebouwd.Groesbeek een kopje kleiner, Canon van Nederland
Groesbeek bleef een zelfstandige gemeente tot 1 januari 2015. De gemeente Groesbeek ging toen samen met Millingen aan de Rijn en Ubbergen (twee gemeentes die zelf ook al het resultaat waren van de eerdere samenvoeging van meerdere dorpen) op in een nieuwe fusiegemeente, die gedurende het eerste jaar daarna zelf de naam Groesbeek kreeg. Per 1 januari 2016 is deze fusiegemeente hernoemd tot Berg en Dal, een verwijzing naar het dorp dat eerder deels bij Groesbeek en deels bij Ubbergen was ondergebracht.
Bezienswaardigheden Vrijheidsmuseum Hervormde kerk Cosmas en Damianuskerk Voedselbos Ketelbroek de Zuidmolen, de maalvaardige korenmolen van Groesbeek.
Fotogalerij
Monumenten In de gemeente is een aantal rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, en oorlogsmonumenten, zie: Lijst van rijksmonumenten in Groesbeek Lijst van gemeentelijke monumenten in Groesbeek Lijst van oorlogsmonumenten in Groesbeek
Musea Vrijheidsmuseum Museumpark Orientalis Heilig Land Stichting (voormalig Bijbels openluchtmuseum) Wereldmuseum Berg en Dal Nederlands Wijnbouwcentrum
Begraafplaats Groesbeek Canadian War Cemetery
Evenementen Carnavalsoptocht Zevenheuvelenloop Nijmeegse Vierdaagse (meerdaagse langeafstandsmars in derde week van juli met ook veel deelnemers uit het buitenland) De Nederlandse Wijnfeesten (jaarlijks in september) De Groesbeekse Bierfeesten Zevenheuvelenfeesten Groesbeek (jaarlijks in juli) Zwitserloot Dak Run De Groesbeekse Muziekzondag (jaarlijks op de derde zondag van oktober) Smartlappenfestival Tranendal tussen de Heuvels (jaarlijks op Hemelvaartsdag) De Groesbeekse Barre Barrentocht (jaarlijks in de winter) Verlichte Halfvasten Optocht Groesbeek Gitaarbeurs Groesbeek Derde etappe van de Ronde van Spanje 2009 (van Zutphen naar Venlo) Tweede etappe van de Ronde van Italië 2016 (van Arnhem naar Nijmegen)
Carnaval in Groesbeek Binnen de gemeente zijn drie coördinerende carnavalsverenigingen actief, genaamd De Feestneus, Net Aecht en de Berggeiten in Berg en Dal.
Bullensound Groesbeek kent sinds de jaren 60 een eigen muziektraditie van vooral Nederlandstalige muziekgroepen met deels Duitse invloeden. Bekende vertegenwoordigers waren The Sunstreams (rond Wim Liebers, bijgenaamd de 'opperbul'). The Moonlights, The Belcanto's, Maple Leaf, The Sunshines, Sympathie, Kameleon en Gebroeders Wijnhoven. Er zijn drie verzamel-cd's uitgegeven met Groesbeekse muziek: De muzikale groeten uit Groesbeek (1984), Groesbeek dorp vol muziek (1989) en Groesbeek Daar zit muziek in (2018).Groesbeek trots op de eigen Bullensound, omroepgelderland.nl, 21 oktober 2018. Gearchiveerd op 12 mei 2021.
Politiek Gemeenteraad De gemeenteraad van Groesbeek telde 17 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad van de oude gemeente Groesbeek van 1998 tot en met 2014:
Partij 1998 2002 2006 2010 PvdA 4 3 4 3 Groesbeekse Volkspartij 3 3 4 3 VOLG 2 4 3 3 CDA 4 4 3 4 VVD 2 1 1 2 GroenLinks 1 2 1 1 Sociaal Groesbeek - - 1 1 DPG 1 - - - Totaal 17 17 17 17
In verband met de gemeentelijke herindeling per 1 januari 2015 werden in 2014 gemeenteraadsverkiezingen gehouden op 19 november.
Verenigingen In Groesbeek heeft een aantal (amateur)voetbalclubs zijn thuisbasis; Achilles '29, VV Germania, De Treffers, DVSG, Groesbeekse Boys en VV Rood Wit.
Bekende personen uit Groesbeek
Geboren in Groesbeek Rini van den Bergh (1948), voetballer Paul Wilbers (1948), politicus Jan Peters (1954), voetballer Frans Janssen (1955), voetballer Henk Grim (1962), voetballer Arno Arts (1969), voetballer Bas Eickhout (1976), politicus Marc Peters (1978), voetballer Tim Bakens (1982), voetballer
Overleden in Groesbeek Adrianus van Oosterhoudt (1751-1823), zilversmid Lodewijk Rogier (1894-1974), historicus Charles Nypels (1895-1952), typograaf en auteur Jac Maris (1900-1996), beeldhouwer Wim Liebers (1946-2016), zanger
Natuur en omgeving thumb|De Zevenheuvelenweg in de omgeving van Groesbeek
Groesbeek ligt midden in natuurrijk gebied. Ten westen en ten zuiden van de plaats liggen het Groesbeekse Bos en Heumensoord. Historisch zijn dit overblijfselen van het Nederrijkswald, wat weer hoorde bij het Ketelwald dat zich tot in de middeleeuwen uitstrekte tot aan Kleef (het Reichswald in Noordrijn-Westfalen is een ander restant hiervan).
In het oosten ligt de Nederrijnse Heuvelrug, een stuwwal.
Topografie thumb|links|Topografische 3D-kaart van Groesbeek Topografisch 3D-beeld van Groesbeek, met daarin duidelijk het dal dat door Groesbeek loopt.
Zie ook Lijst van burgemeesters van Groesbeek Groesbeck (Ohio) Groesbeck (Texas)
Externe link Gemeente Groesbeek
Categorie:Geografie van Berg en Dal Categorie:Plaats in Gelderland Categorie:Voormalige gemeente in Gelderland