Chelvatsjaoeri (Georgisch: , ) is een gemeente in de autonome republiek Adzjarië in het zuidwesten van Georgië, met ongeveer 51.000 inwoners (2024). Het bestuurlijke centrum is de plaats gelijknamige plaats, die sinds 2012 voor het grootste deel in Batoemi ligt. De gemeente heeft een oppervlakte van ruim 356 km² en kent 64 dorpen in de relatief dichtbevolkte heuvels rond de stad Batoemi.

Geschiedenis In de tweede helft van de 19e eeuw arriveerden Abchazische moehadjiroen in dorpen in de huidige gemeente Chelvatsjaoeri, die destijds onder Ottomaans gezag stonden. De opstandige bevolking in het aan Rusland geassocieerde prinsdom Abchazië werd gedeporteerd naar het Ottomaanse Rijk, toen het vorstendom hardhandig onder militair Russisch gezag werd gesteld. In de dorpen Silabaoeri, Peria en Mnatobi in de periferie van Batoemi wonen nog steeds nazaten hiervan (zie Demografie).

Na de Russische annexatie van Adzjarië in 1878 werd het grondgebied van de huidige gemeente Chelvatsjaoeri tot 1917 opgenomen in de okroeg Batoemi van de gelijknamige oblast van het Russische Rijk. Met de sovjetisering van Georgië in 1921 werd het gebied in 1924 bestuurlijk gescheiden en viel het opeenvolgend onder oejezd Tsjorochi, oejezd Batoemi (1929) en het rajon Batoemi (1930-1968). In 1968 werd het als zelfstandig rajon (district) Chelvatsjaoeri daarvan afgescheiden. In 2006 werd het district tot gemeente hervormd.

Oorlog 2008 Tijdens de Russisch-Georgische Oorlog van augustus 2008 werden een aantal doelen in de gemeente door de Russische luchtmacht gebombardeerd, waaronder een militaire basis die een jaar eerder door het Russische leger was overgedragen als onderdeel van het overeengekomen vertrek uit Georgië. Tot eind 2007 was in Batoemi en Chelvatsjaoeri de Russische 12de Militaire Basis gevestigd.

Grenswijzigingen Door grenswijzigingen in 2009 en 2011 raakte de gemeente in totaal ruim 50 vierkante kilometer grondgebied kwijt aan Batoemi, zowel ten noorden, oosten als zuiden van de stad, waaronder een belangrijk deel van de kustlijn van de gemeente. Onder dit gebied vielen een tiental dorpen, de befaamde Batoemi Botanische Tuin bij de Groene Kaap (Mtsvane Kontschi) en het historische Fort Gonio. De twee daba in de gemeente, Machindzjaoeri en bestuurscentrum Chelvatsjaoeri, werden ook voor het grootste deel door Batoemi geannexeerd. De resterende delen ervan werden gedegradeerd naar een dorpsstatus.

Geografie miniatuur|Het grensdorp Sarpi dicht op zee geklemd Chelvatsjaoeri is de meest zuidwestelijke gemeente van Georgië. Het gebied heeft door de strategische ligging een rijk historisch verleden, en heeft veel cultureel erfgoed. De moderne gemeente heeft in het uiterste zuidwesten 3 kilometer kustlijn met de Zwarte Zee en grenst in het zuiden aan Turkije. De grensovergang bij het dorp Sarpi aan de Zwarte Zee is de belangrijkste van drie Georgisch-Turkse overgangen. Verder grenst Chelvatsjaoeri aan de gemeentes Keda in het oosten, Koboeleti in het noorden, terwijl het grootste deel van de westkant grenst aan Batoemi.

Het landschap van de gemeente is typerend voor Adzjarië: groene, vochtige subtropische heuvels en bergen. De zuidkant van de gemeente wordt doorsneden door de Adjaristskali (letterlijk "rivier van Adzjarië") en Matsjachelistskali die beiden in Chelvatsjaoeri samenvloeien met de uit Turkije afkomstige Tsjorochi alvorens de Zwarte Zee te bereiken. In het noorden van de gemeente ligt de westelijke uitloper van het Meschetigebergte en in het grensland met Turkije het Sjavsjetigebergte, beiden subgebergten van de Kleine Kaukasus.

Bergen miniatuur|Bergachtig binnenland van Chelvatsjaoeri De hoogste bergen van de gemeente liggen in het Sjavsjetigebergte, tot ruim 2000 meter boven zeeniveau. In dit gebergte ligt het hoogste punt van de gemeente, een naamloze top van 2152 meter boven zeeniveau, op de grens met Turkije in het zuidelijkste punt van de gemeente. Het Meschetigebergte in de noordoostelijke hoek van de gemeente hoogtes bereikt rond de 1300 meter boven zeeniveau. Hier ligt het Nationaal Park Mtirala, waarvan de naam is afgeleid van de vele regen die in het gebied valt. Het is het natste gebied in Georgië. Door de ligging direct rond Batoemi en het aanwezige natuurschoon in alle richtingen profiteert de gemeente ook van het toerisme naar de stad, en is het gebied betrekkelijk populair onder dagjestoeristen.

Dichter rond Batoemi zijn de heuvels slechts een paar honderd meter hoog, waar dan ook veel dorpen liggen. Door dit heuvelachtige gebied is de Batoemi Bypass in aanleg, onderdeel van de belangrijke hoofdroute S2 (E70) tussen Poti en Turkije, om de stad Batoemi te ontlasten. Ondanks het betrekkelijk geringe hoogteverschil langs Batoemi noodzaakt het grillige heuvelland met veel dorpse bebouwing ertoe dat deze bypass vrijwel geheel bestaat uit bruggen en tunnels.

Demografie De gemeente Chelvatsjaoeri telde 51.091 inwoners bij de volkstelling van 2024, een geringe afname ten opzichte van de volkstelling van 2014. De gemeente raakte in de periode 2009-2011 ruim 33.000 inwoners kwijt aan Batoemi door grenswijzigingen in het relatief dichtbevolkte deel rondom deze stad. Bevolkingsontwikkeling van de gemeente Chelvatsjaoeri 1959 1970 1979 1989 2002 2014 2024 Gemeente Chelvatsjaoeri 42.870 61.905 71.887 83.562 90.843 51.189 51.091 Chelvatsjaoeri - 2.874 3.238 5.104 6.143 1.085 1.205 Machindzjaoeri 5.931 4.421 2.768 3.702 3.401 735 883Verantwoording data: Bevolkingsstatistiek Georgië 1897 tot heden. Noot:

Etniciteit en religie De gemeente kent volgens de volkstelling van 2024 een vrijwel geheel etnisch Georgische bevolking (98,4 procent). Ruim de helft zijn Adzjaren, islamitische Georgiërs, terwijl ruim 44 procent orthodox-christelijke is. Behoudens enkele tientallen volgers van de Armeens-Apostolische Kerk, katholieken en jehova's getuigen, zijn er geen andere religieuze minderheden vertegenwoordigd. Kleine etnische minderheden in de gemeente zijn Russen, Armeniërs, Oekraïners, Abchaziërs, Azerbeidzjanen en Indiërs.

Administratieve onderverdeling De gemeente Chelvatsjaoeri is administratief onderverdeeld in 11 gemeenschappen (, ) met in totaal 64 dorpen (, ), waaronder het grensdorp Sarpi. Ook het bestuurlijk centrum Chelvatsjaoeri is een dorp en kent geen verhoogde status, een afwijking ten opzichte van de norm van Georgische gemeentelijke centra.

Bestuur miniatuur|Het bestuurlijk centrum Chelvatsjaoeri De gemeenteraad van Chelvatsjaoeri (Georgisch: , ) wordt elke vier jaar gekozen in een gemengd kiesstelsel. Een deel van de raad wordt via enkelvoudige kiesdistricten gekozen en een deel via evenredige vertegenwoordiging van gesloten partijlijsten. Door gewijzigde gemeentegrenzen kwam het bestuurscentrum van Chelvatsjaoeri in de gemeente Batoemi te liggen. Hierdoor doet zich de bijzondere situatie voor dat de gemeente fysiek vanuit Batoemi bestuurd wordt. Samenstelling Sakreboelo (zetels per partij) Partij 2014 2017 2021 2025   Georgische Droom (GD) 18 17 14 24   Verenigde Nationale Beweging (UNM) 4 6 7   Overige partijen 4 3 3 2 Totaal 26 26 24 26

Vervoer miniatuur|Grensovergang Sarpi De belangrijkste doorgaande weg voor de gemeente is de nationale route Sh1, een belangrijke interregionale route tussen Batoemi, de binnenlanden van Adzjarië en de stad Achaltsiche in Samtsche-Dzjavacheti, via de 2027 meter hoge Goderdzi-pas. De weg volgt de kloof van de Adjaristskali. In de late Sovjetperiode was deze weg onderdeel van de hoofdroute A306.

Langs drie kilometer lange Zwarte Zeekust van de gemeente loopt de Georgische internationale hoofdweg S2 (E70), de belangrijkste Georgisch-Turkse verbinding. De grensovergang bij het dorp Sarpi is de belangrijkste Georgisch-Turkse grensovergang, waar in 2023 ruim 1,4 miljoen buitenlandse bezoekers Georgië inreisden.

Panorama

Externe links Website gemeente Chelvatsjaoeri

Referenties

Categorie:Adzjarië Categorie:Gemeente in Georgië