Tianeti (Georgisch: , ) is een gemeente in het noordoosten van Georgië, gelegen in de regio Mtscheta-Mtianeti. De gemeente heeft een oppervlakte van 906,3 km² en heeft ongeveer 8.700 inwoners (2024). De gelijknamige plaats is het bestuurlijk centrum. De gemeente is de bron van de Iori, een belangrijke linkerzijrivier van de Mtkvari.

Geschiedenis Het bestuurlijke gebied van de gemeente Tianeti komt vrijwel geheel overeen met de historische Georgische regio Ertso-Tianeti, dat onderdeel was van Kachetië en het fusiekoninkrijk Kartli-Kachetië. In 1801 annexeerde het Russische Rijk Kartli-Kachetië, waarmee het gebied onder Russisch gezag kwam te staan. De contouren van de moderne bestuurlijke indeling van Georgië werden geschapen door de bestuurlijke onderverdeling in de Georgische gouvernementen.

In Russisch Rijk miniatuur|links|Gouvernement Tiflis: oejezd Tioneti middenboven, met II het oetsjastok Ertso (1886). Tianeti werd in 1843 onderdeel van de okroeg (militair district) Toesjino-Psjavo-Chevsoerski, dat in 1846 opgenomen werd in gouvernement Tiflis. De okroeg omvatte de historische regio's Chevsoeretië, Psjavi, Toesjeti en Ertso-Tianeti. Het dorp Tianeti werd het bestuurlijk centrum van dit okroeg. In 1859 werd de regio hernoemd in de okroeg Tioneti, dat in 1874 vervolgens werd hervormd in een oejezd (provincie) met dezelfde naam. Dit oejezd, ook wel mazra genoemd in het Georgisch, werd vervolgens onderverdeeld in drie districten, zogeheten oetsjastoks (Russisch: ), te weten Psjavo-Chevsoeretië, Toesjeti-Kacheti en Ertso. Het gebied van de hedendaagse gemeente Tianeti komt overeen met het toenmalige oetsjastok Ersto.

Aanleg wegen Arnold Zisserman, klerk en later senior assistent voor prins Tsjolokasjvili, hoofd van het okroeg Toesjino-Psjavo-Chevsoerski voor de Russische onderkoning voor de Kaukasus Michail Vorontsov, had tussen 1844 en 1848 zijn standplaats in Tianeti. De prins bleef tot zijn dood in 1847 zijn residentie in Matani (Kacheti) behouden. Een van Zisserman's belangrijkste inspanningen in het district omhelsden de verbetering van de bereikbaarheid van Tianeti, dat toen nog alleen te paard en niet met een koets te bereiken was.

Zisserman was als ambtenaar verantwoordelijk voor de aanleg van de wegen naar Tiflis, Kacheti en Ananoeri (aan de Georgische Militaire Weg) om het vervoer van wijn per wagen vanuit Kacheti naar Rusland te verbeteren. Daarnaast was ook het doel om het regionale bestuurscentrum per wagen te verbinden met de hoofdstad van de Kaukasus, Tiflis. Hiermee legde Zisserman de basis voor de hedendaagse regionale hoofdwegen.

Vorming district Van 1924 tot 1929 was het gebied van Tianeti onderdeel van de oejezd Doesjeti en was daarna tot 1930 onderdeel van de oejezd Tiflis. Als gevolg van de bestuurlijke herindelingen van de Sovjet-Unie in 1929-1930 werd het rajon (district) Tianeti gecreëerd onder de naam Ertso-Tianeti. Tot 1932 was dit district nog onderdeel van de provincie Tiflis. Daarna werd het een zelfstandig rajon onder de noemer Tianeti. In het onafhankelijke Georgië werd het district in 1995 onderdeel van de nieuw opgerichte regio (mchare) Mtscheta-Mtianeti en in 2006 werd het district omgevormd naar een gemeente (municipaliteit).

Geografie miniatuur|Iori-rivier en de berg Tsjiaoeri vanaf Tianeti. De gemeente Tianeti strekt zich in noord-zuid richting uit over ongeveer 60 kilometer, en vormt het bovenste stroomgebied van de Iori dat hier helemaal omsloten is met bergen. Het is een bergachtig gebied met de Iori-vallei en de zuidelijk gelegen Ertso-depressie als centrale gebieden. Tianeti grenst aan vier gemeenten, met langs de gehele westkant en het noorden ligt Doesjeti, terwijl de hele oostkant grenst aan Achmeta (regio kacheti). In het zuiden liggen ten slotte de gemeenten Sagaredzjo en Mtscheta.

Kartli- en Kachetigebergtes Tianeti wordt vanuit het noorden omsloten door twee noord-zuid gebergtes van de Grote Kaukasus, de Kartli- en Kachetigebergtes die de westelijke en oostelijke grenzen vormen. De gebergtes beginnen in het noorden net buiten de gemeente bij de 3276 meter hoge berg Giorgi Anksjelidze. Deze eerder naamloze berg werd in 2018 vernoemd naar een Georgische soldaat die door marteling omkwam in de Russisch-Georgische Oorlog van 2008. Deze berg is de waterscheiding van de rivieren Iori, Alazani en Psjavi Aragvi.

In het noorden van de gemeente worden hoogtes tot 3000 meter boven zeeniveau bereikt, waarvan de Tsjitsjo in het Kartligebergte de hoogste top is (3076 m). Het Kartligebergte loopt in het zuiden over in de Sabadoeri bergrug die in een zuidoostelijke draai de zuidelijke begrenzing vormt en de Ertso-depressie omsluit. Dit deel van de gemeente is onderdeel van het nationaal park Tbilisi. Het Kachetigebergte loopt in het zuiden van de gemeente over in het Gomborigebergte, een dominante bergrug in de regio Kacheti, die de Alazani en Iori stroomgebieden van elkaar scheidt.

Iori De Iori ontspringt in het noordoosten van Tianeti en stroomt via Ertso en het zuidoosten van de gemeente door een kloof tussen de Sabadoeri- en Gomborigebergtes naar het Iori Hoogland in Kacheti. In het zuiden van de gemeente ligt de Ertsodepressie, een dal omsloten door voornoemde bergruggen met een lengte van ongeveer 10 kilometer en een breedte van 5-6 kilometer, wat het historisch tot centrum van het gebied maakte. Het ligt op een hoogte van onegeveer 1000 meter boven zeeniveau.

Sioni-reservoir miniatuur|Sionireservoir, derde grootste in Georgië. In het zuidoosten van de gemeente, bij het daba Sioni ligt het 12,8 km² grote Sioni-reservoir dat tot stand kwam door het afdammen van de rivier Iori. In 1963 werd het reservoir voor de lokale waterhuishouding en energieproductie in bedrijf gesteld. Het reservoir heeft een maximale diepte van circa 68 meter en een maximaal watervolume van 325 miljoen m³, en is daarmee het derde grootste reservoir in Georgië.

Voor het meer moest de oorspronkelijke nederzetting Sioni en het dorp Keboeli geofferd worden. Ook middeleeuws cultureel erfgoed op de oevers van de rivier werd geofferd. Een kerk uit de 5e eeuw werd ontmanteld en in het etnografisch openluchtmuseum van Tbilisi opgebouwd.

Demografie De gemeente Tianeti telde 8.683 inwoners bij de volkstelling van 2024, een afname van acht procent ten opzichte van de volkstelling van 2014. Bevolkingsontwikkeling van de gemeente Tianeti 1897 1922 1939 1959 1970 1979 1989 2002 2014 2024 Gemeente Tianeti - - 17.628 18.559 17.341 16.554 15.128 14.014 9.468 8.683 Tianeti 1.089 1.381 1.908 2.319 3.546 4.105 4.266 3.598 2.479 2.555 Sioni - 201 - - 429 605 487 438 371 372Verantwoording data: Bevolkingsstatistiek Georgië 1897 tot heden. Noot:

Etniciteit en religie De bevolking van Tianeti bestond in 2024 vrijwel geheel uit Georgiërs (98,2 procent). Bijna een procent was Osseets en de rest bestond uit kleine aantallen Russen, Armeniërs en Oekraïners. Vrijwel alle inwoners waren volgens de volkstelling van 2024 oosters-orthodox (99,0 procent), met enkele tientallen jehova's als enige geloofsminderheid.

Administratieve onderverdeling miniatuur|De gemeente bestaat uit veel dorpen. De gemeente Tianeti is administratief onderverdeeld in 12 gemeenschappen (, ) met in totaal 84 dorpen (, ) en twee daba (nederzetting met stedelijk karakter). Deze laatste zijn het bestuurlijk centrum Tianeti en Sioni.

Bestuur miniatuur|Gemeentelijk centrum Tianeti. De gemeenteraad van Tianeti (Georgisch: , ) wordt elke vier jaar gekozen in een gemengd kiesstelsel. Een deel wordt via enkelvoudige kiesdistricten gekozen en een deel via evenredige vertegenwoordiging van gesloten partijlijsten. Partij 2014 2017 2021 2025   Georgische Droom (GD) 17 18 17 24   Voor een Verenigd Georgië 7 5   Verenigde Nationale Beweging (UNM) 1 1 4   Boerdzjanadze - Verenigde Oppositie 5   Overige partijen 4 1 1 3 Totaal 27 27 27 27

Bezienswaardigheden miniatuur|Atsjili-klooster in Nadokra. Tianeti is een gebied met een rijke culturele geschiedenis. Er zijn nog een aantal oude gebouwen en ruïnes te zien. Botsjorma-fort uit de 10e eeuw. Gelegen op een belangrijke strategische plek. Er staat ook een middeleeuwse kerk. Ertso-fort, het restant van een verdedigingswerk. Zjebota Mariamtsminda klooster uit de hoge middeleeuwen. Atsjili-klooster in het dorp Nadokra. Twee hallenkerken uit de 8e eeuw en een middeleeuwse woontoren van vijf verdiepingen.

Vervoer Het zuidelijke deel van de gemeente is vanuit de buurgemeenten goed bereikbaar via verschillende nationale wegen: de Georgische nationale route Sh27 (Zjinvali - Tianeti), de Sh30 (Tbilisi - Tianeti) en de verbindingsroute uit Kacheti, de Sh43 (Lagodechi - Kvareli - Achmeta - Tianeti).

Externe links Website gemeente Tianeti

Referenties

Categorie:Gemeente in Georgië Categorie:Mtscheta-Mtianeti