Marneoeli (Georgisch: , ) is een gemeente in het zuiden van Georgië, gelegen in de bestuurlijke regio Kvemo Kartli. De gemeente heeft een oppervlakte van 935 km² en heeft ruim 115.000 inwoners (2024). De gelijknamige stad is het bestuurlijk centrum. De gemeente ligt aan de grens met Armenië en Azerbeidzjan. Ze heeft het hoogste bevolkingsaandeel van Azerbeidzjanen in Georgische gemeenten en is een van de drie Georgische gemeenten met een Azerbeidzjaanse meerderheid.
Geschiedenis De gemeente ligt in het centrale deel van de historische regio Bortsjali. Na het uiteenvallen van Koninkrijk Georgië in de 15e eeuw behoorde het gebied van de gemeente tot het Koninkrijk Kartli, dat in 1762 overging in het Koninkrijk Kartli-Kachetië. In de tussentijd kwam het gebied met de Vrede van Amasya in 1555 in Safavidisch Perzisch gecontroleerd gebied te liggen. In de 18e eeuw worstelde het Koninkrijk Kartli-Kachetië zich los van de Perzische overheersing.
Russische Rijk Als gevolg van het in 1783 gesloten verdrag van Georgijevsk tussen Kartli-Kachetië en het Russische Rijk werd Kartli-Kachetië eerst een Russisch protectoraat en in 1801 door Rusland ingelijfd. Het gebied van Marneoeli was vervolgens tot 1880 bestuurlijk ingedeeld in de oejezd Tiflis, dat onderdeel was van achtereenvolgens het gouvernement Georgië (1801-1840), het Gouvernement Georgië-Imeretië (1840-1846) en het gouvernement Tiflis (1846-1917).
miniatuur|Sjaoemiani, voormalige districthoofdstad. In 1880 werd de oejezd Bortsjalo van Tiflis afgesplitst. Dat gebied omvatte de moderne gemeenten Tsalka, Dmanisi, Bolnisi en Marneoeli. Binnen de provincie Bortsjalo lag het gebied van het moderne Marneoeli in het district (oetsjastok) Bortsjalo.
De provincie werd voornamelijk bewoond door Armeniërs, Pontische Grieken en Azerbeidzjanen (die destijds net als andere Turkssprekende etnische groepen als Tataren werden aangeduid). Het bestuurlijk centrum van Bortsjalo was het dorp Sjoelaveri dat in de huidige gemeente Marneoeli ligt. Deze plaats heet sinds 1925 Sjaoemiani en moet niet verward worden met het zeven kilometer oostelijk gelegen dorpje Sjoelaveri, dat begin 20e eeuw ontstond bij het gelijknamige treinstation tussen Marneoeli en Sadachlo.
In de Sovjet-Unie In 1929 werd Bortsjali kortstondig onderdeel van het nieuw gevormde okroeg Tiflis, maar de Sovjets kwamen er al snel achter dat het bestuurlijke systeem van drie-lagen niet werkte. Met de grote bestuurlijke hervorming in de Sovjet-Unie in 1930 werd het oejezd Bortsjali gesplitst in verschillende districten. Het rajon (district) Bortsjali kreeg de omvang van het hedendaagse Marneoeli.
Sjaoemiani bleef tot 1947 het bestuurlijk centrum van Bortsjali toen dat verplaatst werd naar de nederzetting Bortsjalo, de hedendaagse stad Marneoeli, die tot 1932 nog de naam Sarvani had. Met deze verplaatsing in 1947 van het bestuurlijk centrum werd de naam van het district Bortsjalo en van het bestuurscentrum gewijzigd naar Marneoeli. In 1964 kreeg Marneoeli stadsrechten.
Onafhankelijk Georgië Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie en de onafhankelijkheid van Georgië daalden de economische omstandigheden in het land, maar de gemeente wist de grote emigratiegolf van de jaren 1990 te ontsnappen. In 1995 werd het district ingedeeld bij de nieuw gevormde regio (mchare) Kvemo Kartli, en werd het in 2006 omgevormd naar gemeente.
Geografie Marneoeli grenst aan vier gemeenten, te weten in het westen Bolnisi, in het noordwesten Tetritskaro en in het noordoosten en oosten aan Gardabani en de stadsgemeente Roestavi. In het zuiden ligt de grens met Armenië en Azerbeidzjan, en naar beide landen zijn open grensovergangen (zie Verkeer). Het is daarmee de enige gemeente in Georgië met meerdere grensovergangen en met grensovergangen naar twee buurlanden.
Kvemo Kartli-laagland De gemeente ligt geografisch in het Kvemo Kartli-laagland dat bepaald wordt door de rivieren Mtkvari, Algeti en Chrami die samenvloeien in het grensgebied met Azerbeidzjan. Het laagland ligt op ongeveer 300-400 meter boven zeeniveau, en het laagste punt (circa 270 meter) is bij de Tsiteli Chidi grensovergang (Rode Brug). De Mtkvari vormt de gehele oostelijke grens van de gemeente. Het zuidwestelijk deel van de gemeente ligt in de noordelijke uitlopers van het Lokigebergte dat de grens vormt met Armenië. Bij grensplaats Achkerpi wordt de maximale hoogte in de gemeente bereikt, de berg Sub Sargis van 1.286 meter boven zeeniveau.
De noordgrens van Marneoeli wordt gevormd door de Jaghloejaheuvelrug, dat een maximale hoogte bereikt van 765 meter boven zeeniveau en ondanks de geringe relatieve hoogte aanwezig is in het landschap. De gemeente vormt de overgang van een groen gematigd landklimaat naar een meer semi-woestijn klimaat dat in het oost-Georgische grensland met Azerbeidzjan te vinden valt.
Demografie De gemeente Marneoeli telde 115.746 inwoners bij de volkstelling van 2024, een toename van elf procent ten opzichte van de volkstelling van 2014. Hoofdplaats Marneoeli groeide met dertien procent in dezelfde periode. Bevolkingsontwikkeling van de gemeente Marneoeli 1923 1939 1959 1970 1979 1989 2002 2014 2024 Gemeente Marneoeli - 48.970 72.155 91.054 99.867 124.332 118.221 104.300 115.746 Marneoeli 2.122 4.233 12.400 15.829 19.568 27.557 20.065 20.211 22.888 Kizilajlo 1.435 - - 4.500 5.298 - 7.124 7.291 8.855 Sadachlo 1.839 - - 5.185 6.756 - 9.486 7.337 10.032 Sjaoemiani 5.112 6.804 7.117 5.456 5.770 6.045 3.630 3.107 2.890 Bronnen: Bevolkingsstatistiek Georgië 1897 tot heden.* Noot:
Etniciteit en religie miniatuur|Azerbeidzjanen uit Bortsjali De bevolking van de gemeente heeft volgens de volkstelling van 2024 een grote meerderheid van 86 procent van Azerbeidzjanen. Belangrijke minderheden in de gemeente zijn Georgiërs (bijna acht procent) en Armeniërs (ruim zes procent). Kleine minderheidsgroepen zijn Russen (0,2%) en enkele tientallen Oekraïners en Osseten. Slechts enkele dorpen in de gemeente hadden volgens de eerdere volkstelling van 2014 een (grote) Georgische meerderheid: Saimerlo, Tamarisi en Tsereteli.
De geloofsovertuiging in de gemeente volgt de etnische samenstelling, waarbij bijna 86 procent van de bevolking moslim is, bijna acht procent Georgisch-Orthodox en bijna vijf procent Armeens-Apostolisch. Kleinere geloofsgemeenschappen zijn katholieken (0,4 procent) en jehova's.
Administratieve onderverdeling miniatuur|Moskee in Imiri De gemeente Marneoeli is administratief onderverdeeld in 17 gemeenschappen (, ) met in totaal 77 dorpen (, ). Er is één stad (, ) en geen daba ('nederzetting met stedelijk karakter').
stad: Marneoeli; dorpen: in totaal 77, waaronder Sadachlo, Kizilajlo en Achkerpi.
De gemeente heeft relatief grote dorpen. De voormalige districthoofdstad Sjaoemiani werd in 2014 gedeclasseerd van 'daba' tot dorp.
Bestuur De gemeenteraad van Marneoeli (Georgisch: , ) wordt elke vier jaar gekozen in een gemengd kiesstelsel. Een deel wordt via enkelvoudige kiesdistricten gekozen en een deel via evenredige vertegenwoordiging van gesloten partijlijsten. Partij 2014 2017 2021 2025 Georgische Droom (GD) 24 31 27 34 Verenigde Nationale Beweging (UNM) 6 1 6 Overige partijen 3 3 1 Totaal 33 35 33 35
Bezienswaardigheden miniatuur|Tserakviklooster Er zijn in de gemeente vele historische monumenten, door de rijke geschiedenis en het belang van het gebied. Enkele bezienswaardigheden zijn: Kvemo Tserakvi-klooster. Een middeleeuws klooster met verschillende kerken en bouwwerken. Sjoelaverifort. Van dit middeleeuwse fort op een prominente kalksteenrots boven het gelijknamige stadje is weinig over. Wel biedt de locatie een zeer weids uitzicht over de verder vlakke omgeving. Choedzjabi-klooster (Armeens: Koetsjap). Dit is een 13e-eeuws klooster met een kerk in het Georgisch-Armeense grensgebied bij Achkerpi. De locatie wordt betwist tussen de twee landen. In 2005 werd een Georgische cameraploeg door Armeense grenswachten onder vuur werd genomen, en sindsdien is de locatie onder Armeense controle. Chorakert. Een 12e-13e-eeuwse kerk en kloostercomplex in het Georgisch-Armeense grensgebied bij Achkerpi, ruim 2 kilometer ten zuiden van het dorp Tsjanachtsji aan de linkerzijde van de rivier Sjoelaveri. Chorakert is alleen vanaf Georgische zijde bereikbaar.
Vervoer miniatuur|De rivier Chrami bij de grensovergang Rode Brug. Door de gemeente passeren drie Georgische routes van internationaal belang, de S4 (E60), S6 (E117) en de S7 (E001). Deze verbinden Tbilisi met de buurlanden Armenië en Azerbeidzjan. Verder lopen er diverse nationale routes door de gemeente, zoals de Sh33 die de stad Marneoeli verbindt met Tetritskaro en Tsalka. De nationale route Sh37 verbindt Sadachlo met een secundaire grensovergang naar Armenië, bij Achkerpi. De gemeente kent drie grensovergangen, waarvan twee naar Armenië (Sadachlo en Achkerpi), en een naar Azerbeidzjan (Tsiteli Chidi, Rode Brug).
De internationale spoorlijn Tbilisi - Gjoemri - Jerevan loopt via Marneoeli door de gemeente, parallel aan de wegen S6 en S7 naar de Armeense grensovergang bij Sadachlo. Er is een frequente nachtverbinding tussen Tbilisi en Jerevan. De lijn Marneoeli - Bolnisi - Kazreti is niet meer in gebruik voor passagiersvervoer.
Externe link Website gemeente Marneoeli
Referenties
Categorie:Gemeente in Georgië Categorie:Kvemo Kartli