Baden-Württemberg is een deelstaat in het zuidwesten van Duitsland. De deelstaat heeft een oppervlakte van 35.750 km² en inwoners (). Op 31 december 2018 had van de inwoners een niet-Duits staatsburgerschap ( niet-Duitsers) en hadden inwoners het Nederlandse staatsburgerschap. De hoofdstad is Stuttgart. Baden-Württemberg ontstond als deelstaat in 1952 door een fusie. Het is zowel in grootte als in aantal inwoners de derde deelstaat van het land.

Geografie Baden-Württemberg grenst in het zuiden aan Zwitserland en het Bodenmeer, in het westen aan Frankrijk, in het noorden aan de Duitse deelstaten Rijnland-Palts en Hessen en in het oosten aan de Duitse deelstaat Beieren.

De west- en zuidgrens wordt gevormd door de Rijn. De hoofdstad Stuttgart ligt aan de Neckar. In het zuidwesten ligt het Zwarte Woud, van het zuiden naar het noordoosten ligt de Schwäbische Alb.

Geschiedenis Baden-Württemberg bestaat uit de voormalige landen Baden en Württemberg en uit een voormalige exclave van Pruisen, de Hohenzollerische Lande. Al in 1918/1919 waren er pogingen deze drie gebieden tot één deelstaat te verenigen. Na de Tweede Wereldoorlog behoorden Noord-Baden en Noord-Württemberg tot de Amerikaanse bezettingszone en het zuiden met Hohenzollern tot de Franse bezettingszone. De Amerikanen stichtten in 1945 op hun gebied de nieuwe deelstaat Württemberg-Baden met als hoofdstad Stuttgart. De Fransen maakten van Zuid-Baden een nieuwe, verkleinde deelstaat Baden (hoofdstad: Freiburg im Breisgau) en uit Zuid-Württemberg en Hohenzollern de deelstaat Württemberg-Hohenzollern (hoofdstad: Tübingen).

Pogingen deze deelstaten te verenigen mislukten aanvankelijk door verzet van (Zuid-)Baden, maar na een referendum werd de vereniging tot Baden-Württemberg in 1952 alsnog een feit.

Bestuurlijke indeling Baden-Württemberg is onderverdeeld in vier Regierungsbezirke (bestuurlijke regio's), die samen weer onderverdeeld zijn in 35 Landkreise en negen Stadtkreise.

Regierungsbezirke (bestuurlijke regio's) Freiburg Karlsruhe Stuttgart Tübingen

Stadtkreise Baden-Baden Freiburg im Breisgau Heidelberg Heilbronn Karlsruhe Mannheim Pforzheim Stuttgart Ulm

Landkreise

Politiek Landdag thumb|Het Landdaggebouw in Stuttgart

Net als de andere Duitse deelstaten heeft Baden-Württemberg een eigen parlement (de Landdag genaamd) en een eigen regering. De Landdag wordt om de vijf jaar, volgens een combinatie van het meerderheids- en proportionaliteitsprincipe, rechtstreeks verkozen. In tegenstelling tot het gebruik op bondsniveau en in andere deelstaten worden hierbij geen landelijke lijsten of districtslijsten gebruikt, en heeft elke kiezer maar één stem (zie Duits kiessysteem).

De Landdag van Baden-Württemberg bestaat in principe uit 120 zetels, waarvan 70 zetels volgens het districtenstelsel rechtstreeks worden verkozen. De overige zetels worden naar evenredige vertegenwoordiging (Methode-D'Hondt) over die partijen verdeeld die minimaal vijf procent van de stemmen haalden. De door elke partij behaalde zetels worden dan weer volgens D'Hondt over de districten verdeeld.

Indien een partij binnen een Regierungsbezirk minder directe zetels heeft dan het aantal waarop ze recht heeft, worden de bijkomende zetels volgens het aantal behaalde stemmen toegewezen. Indien een partij meer directe zetels heeft dan het aantal waarop ze recht heeft, dan behoudt deze partij deze zetels als Überhangsmandate en wordt het aantal zetels in het betreffende Bezirk zodanig verhoogd en de extra zetels aan de andere partijen toegewezen, dat de zetelverdeling voor het Bezirk aan de evenredige verdeling volgens D'Hondt over de partijen op basis van de behaalde stemmen voldoet. Hierdoor kan het aantal afgevaardigden in de Landdag boven de vastgelegde 120 uitkomen. Sinds de verkiezingen van 2026 telt de Landdag 157 zetels.

Partijen In Baden-Württemberg was de christelijk-conservatieve richting, vertegenwoordigd door de CDU, decennialang de grootste politieke kracht. De CDU was tot 2016 steeds de grootste partij en haalde bij alle verkiezingen in de periode 1972–1992 zelfs een absolute meerderheid in de Landdag.

Ook de progressief-liberale richting, vertegenwoordigd door de FDP (die onder de naam FDP/Demokratische Volkspartei (DVP) optreedt), was traditioneel sterk aanwezig in Baden-Württemberg en haalde hier in vergelijking met andere delen van de Bondsrepubliek over het algemeen goede resultaten. Sinds het begin van de jaren 80 is Baden-Württemberg ook een bolwerk voor de groene partij Bündnis 90/Die Grünen, die in 1980 in Karlsruhe gesticht werden en die hier in vergelijking met het bondsgemiddelde steeds betere resultaten behaalden. In en rond het industriële Mannheim kennen Die Linke enige aanhang.

Kleinere partijen zijn zelden in de Landdag vertegenwoordigd geweest. Tussen 1968 en 1972 was er een afvaardiging van de NPD, in de jaren 90 kwamen Die Republikaner in het deelstaatparlement. Tussen juni en oktober 2005 was ook de WASG (later opgegaan in Die Linkspartei) vertegenwoordigd nadat Landdagafgevaardigde Ulrich Maurer vanuit de SPD was overgelopen naar die partij.

Met uitzondering van de jaren 1952/1953, toen de liberaal Reinhold Maier regeringsleider was, leverde de CDU tot 2011 steeds de minister-president. Coalitieregeringen werden meestal gevormd door samenwerking met de FDP/Demokratische Volkspartei (DVP) en enkele keren ook met de SPD.

Recente ontwikkelingen Bij de verkiezingen van maart 2006 was de CDU nog veruit de grootste partij, met 44,2% van de stemmen. Op 27 maart 2011 werden weer verkiezingen gehouden en dit resulteerde in een grootse overwinning voor met name Bündnis 90/Die Grünen, die 24,1% van de stemmen kreeg en haar zetelaantal zag stijgen van 17 naar 36. De CDU bleef wel de grootste partij, maar kromp van 69 naar 60, de SPD kromp van 38 naar 35 en de FDP kreeg een grote slag te verduren en kromp van 15 naar 7 zetels. De zittende CDU/FDP-coalitie verloor haar meerderheid en werd vervangen door een groen-rode coalitie van Bündnis 90/Die Grünen en SPD. Voor het eerst sinds 1953 regeerde de CDU niet meer in Baden-Württemberg.

Een belangrijke factor voor de groei van Bündnis 90/Die Grünen was het debat over kernenergie wat oplaaide na de tsunami en de daaropvolgende kernramp in Japan in 2011 vlak voor de deelstaatverkiezingenBig losses for Merkel in German state elections, CNN.com, 28 maart 2011. Gearchiveerd op 22 januari 2023..

Bij de verkiezingen van maart 2016 zette zich de trend van 2011 verder door. CDU en SPD scoorden opnieuw een lager percentage dan ooit en de Grünen werden voor het eerst de grootste partij. De rechts-radicale AfD deed voor het eerst mee aan de verkiezingen en behaalde 15,1% van de stemmen. Er werd een coalitie van Grünen en CDU - beter bekend als kiwi-coalitie - onder leiding van Winfried Kretschmann gesmeed. Dezelfde groen-zwarte regering bleef in 2021 aan de macht. Toen behaalden de Groenen zelfs 32,6% van de stemmen, een record voor de partij. Vijf jaar later ging groen-zwart opnieuw door met regeren, nu onder leiding van minister-president Cem Özdemir.

Landdagverkiezingen 2026 De zetelverdeling in de Landdag werd bij de parlementsverkiezingen van 2026 als volgt bepaald:

Verkiezingsuitslag 2026 Partij % verschilpercentage ten opzichte van de vorige verkiezingen (2021) zetels verschilZetelverschil ten opzichte van de vorige verkiezingen (2021) Bündnis 90/Die Grünen 30,2% −2,4% 56 −2 Christlich Demokratische Union (CDU) 29,7% +5,6% 56 +14 Alternative für Deutschland (AfD) 18,8% +9,1% 35 +17 Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD) 5,5% −5,5% 10 −7 Die Linke 4,4% +0,8 0 – Freie Demokratische Partei (FDP) 4,4% −6,1% 0 −19 Freie Wähler (FW) 1,9% −1,1% 0 – Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW) 1,4% +1,4% 0 – Overigen 3,7% −1,8% 0 – Totaal 100% 157 +3

Overzicht verkiezingsuitslagen 1952–2026 In dit overzicht worden de percentages weergegeven zoals die bij de parlementsverkiezingen werden bepaald. De beige gekleurde vakken duiden de partijen aan die na de betreffende verkiezingen vertegenwoordigd waren in de regering van Baden-Württemberg. Jaar CDU SPD FDP* Grüne AfD Overige* 1952 36,0 28,0 18,0 10,7 1956 42,6 28,9 16,6 9,5 1960 39,5 35,3 15,8 6,6 1964 46,2 37,3 13,1 1,8 1968 44,2 29,0 14,4 9,8 1972 52,9 37,6 8,9 1976 56,7 33,3 7,8 0,9 1980 53,4 32,5 8,3 5,3 0,1 1984 51,9 32,4 7,2 8,0 1988 49,0 32,0 5,9 7,9 3,1 1992 39,6 29,4 5,9 9,5 11,8 1996 41,3 25,1 9,6 12,1 9,1 2001 44,8 33,3 8,1 7,7 4,6 2006 44,2 25,2 10,7 11,7 6,3 2011 39,0 23,1 5,3 24,2 7,0 2016 27,0 12,7 8,3 30,3 15,2 6,5 2021 24,1 11,0 10,5 32,6 9,7 12,1 2026 29,7 5,5 4,4 30,2 18,8 11,4 FDP in BW werd als voortzetting van de DVP; Overigen o.m. de NPD, de Republikaner en Die Linke

Ministers-presidenten

Zie ook Lijst van hunebedden in Baden-Württemberg

Externe link Museen & Ausstellungen in Baden-Württemberg

Referenties

Noten