thumb|Oud-Gemeentehuis, nu Museum Centrum De Markten thumb|Kasteel de Pierpont thumb|Galgenmolen van Schulen, in 1954 overgebracht naar het Openluchtmuseum te Bokrijk Herk-de-Stad is een stad in de provincie Limburg in België en is de hoofdplaats van het kieskanton Herk-de-Stad. Daarnaast behoort de stad tot het gerechtelijk kanton Hasselt 2.
Etymologie Herk-de-Stad werd voor het eerst vernoemd in 1107, als Harcke (Keltisch: arica is kleine rivier; of Germaans: harc is woud). Vanaf de 13e eeuw tot 1794 werd de plaats Wuest-Herk (West-Herk) genoemd. Onder Napoleontisch regime werd de naam Herck-la-Ville ingevoerd, ofwel: Herk-de-Stad, dit ter onderscheid van Sint-Lambrechts-Herk. Later werd het vertaald in Herk-de-Stad, maar de stad verloor in België zijn stadsrechten. In 1985 werden deze bij koninklijk besluit hersteld.
Geschiedenis Sporen duiden erop dat er reeds tijdens de Romeinse Tijd een nederzetting geweest moet zijn. De ligging langs de handelsweg Brugge-Keulen duidt op het belang ervan.
In 1107 wordt in een pauselijk document de naam Harke vermeld. In 1338 werd koning Eduard II van Engeland er tot vicaris van het keizerrijk aangesteld. Hij zou de keizer vervangen bij diens overlijden of bij afwezigheid. Herk floreerde in de 14e en 15e eeuw en werd reeds in de 14e eeuw versterkt (voor het eerst vermeld in 1389). Herk-de-Stad was een van de Goede Steden van het graafschap Loon. Het kreeg in 1386 zijn stadsrechten van de prins-bisschop van Luik. Er waren twee burgemeesters, tien raadsleden en vijf ambachten. De schepenen spraken vanaf 1417 Luiks recht voor de binnenkuip van de stad en Loons recht voor de buitengelegen gehuchten. Voor het Luiks recht trad de schepenbank van Luik op. Voor het Loons recht de buitenbank van Bilzen. De parochie behoorde tot het bisdom Luik, aartsdekenij Haspengouw, dekenij Sint-Truiden. Het patronaatsrecht van de kerk was in het bezit van het kapittel van Onze-Lieve-Vrouw van Maastricht en was de moederkerk van Schulen en Wijer.
In 1971 werd Donk bij Herk-de-Stad gevoegd en in 1977 Schulen (waar Berbroek reeds bij hoorde sinds 1971).
De middeleeuwse stad is nog duidelijk herkenbaar aan het ruime marktplein en het eivormig patroon van de stadsomwalling dat bewaard bleef in de lanen die sind het begin van de 20e eeuw de ringweg vormen rond het stadscentrum. Er waren stadspoorten naar Sint-Truiden, Hasselt en Diest.
Aangezien in 1669, 1679 en 1781 stadsbranden plaatsvonden, ging veel van de oudere bebouwing verloren. De meeste woningen zijn tegenwoordig 19e-eeuws, al kunnen ze een oudere kern bezitten. Het stratenpatroon in de binnenstad bleef grotendeels behouden, op enkele wijzigingen na. Zo werd, na de aanleg van de Sint-Truidersteenweg in 1845, de Zoutbrugstraat de belangrijkste zuidelijke uitvalsweg, waar dat voorheen de Ridderstraat was.
Vanaf 1900 werd de stad een knooppunt van buurtspoorweglijnen met twee lijnen: 1 juli 1900: Hasselt - Herk-de-Stad, verlengd tot Halen op 7 augustus 1905. 15 mei 1913: Sint Truiden - Herk-de-Stad.Rail Atlas Vicinal, Uitgever: Rail memories. Door Stefan Justens & Dick van der Spek De laatste trams reden op 25 januari 1948. In de begintijd was dit met stoomtramsBuurtspoorweg Stevoort. Gearchiveerd op 28 november 2020. en later werden reizigers vervoerd met dieselautorails.
Buiten de oude binnenstad ontstond lintbebouwing bij enkele gehuchten. Ten noorden van de stad verrees een bedrijventerrein, Daelemveld genaamd.
Geografie Herk-de-Stad is gelegen in het westen van Limburg langs de rivier Herk en halverwege de steenweg en spoorweg van Diest naar Hasselt (treinhalte in Schulen). Het gebied daalt langzaam af van het zuiden (55 m) naar de depressie van de Demervallei in het noorden (22 m). De bodems bestaan uit vochtige zandleemgronden en natte rivierklei. In het noorden ligt het Schulensbroek, een natuurlijk moerasgebied langs de Demer dat met de aanleg van de E314 vergroot werd tot het Schulensmeer.
Herk-de-Stad ligt op de grens van Vochtig-Haspengouw, Hageland en de Kempen.
Deelgemeenten # Naam Opp.(km²) Inwoners(2020) Inwonersper km² NIS-code 1 Herk-de-Stad 20,29 6.413 316 71024A 2 Donk 5,91 1.831 310 71024B 3 Schulen 11,54 2.996 260 71024C 4 Berbroek 5,30 1.685 318 71024D
Overige kernen Schakkebroek
Aangrenzende gemeenten
Demografie Demografische evolutie voor de fusie
Bron:NIS - Opm:1831 t/m 1970=volkstellingen op 31 december
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 101,21994 102,01995 103,51996 104,41997 104,91998 105,31999 106,22000 106,62001 106,32002 106,72003 106,52004 106,42005 107,02006 108,22007 108,92008 109,72009 110,82010 112,12011 112,52012 113,02013 113,12014 113,72015 114,32016 115,72017 116,52018 116,22019 115,92020 116,12021 116,72022 117,02023 117,62024 117,82025 118,62026 119,3
Politiek Structuur De stad Herk-de-Stad ligt in het kieskanton Herk-de-Stad en het provinciedistrict Sint-Truiden, het kiesarrondissement Hasselt-Tongeren-Maaseik (identiek aan de kieskring Limburg).
Herk-de-Stad Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente AdministratiefNiveau Hasselt Herk-de-Stad BestuurEuropese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie Gemeentebestuur RaadEuropees ParlementKamer vanvolksvertegenwoordigers Vlaams Parlement Provincieraad GemeenteraadKiesomschrijvingNederlands KiescollegeKieskring LimburgHasselt-Tongeren-Maaseik Sint-Truiden Herk-de-StadHerk-de-StadVerkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads-
Geschiedenis
(Voormalige) Burgemeesters
Tijdspanne Burgemeester 1823 - 1836 Louis Claes 1836 - 1848 Joseph Chapelle 1848 - 1872 Pierre Vliegen (Katholieken) 1872 - 1884 Lodewijk Vandersmissen (Kath. Partij) 1885 - 1890 Servais Truyens 1890 - 1912 Jan Lambrechts 1913 - 1933 Zacharie Warnants 1933 - 1942 Raymond Enckels 1942 - 1944 Gaston Gevers 1944 - 1945 Theophile Ectors 1946 - 1947 Emile Buset Tijdspanne Burgemeester 1948 - 1959 Alfons Vreys (CVP) 1959 - 1961 Désiré Vanerum 1961 - 1964 Julien Windmolders 1965 - 1970 Firmin Huygen (CVP) 1971 - 1976 Joseph Minten (CVP) 1977 - 1982 Henri Gilbert Ignoul (CVP) 1983 - 1989 Henri Knuts (BSP) 1989 - 2000 Firmin Steenbergen (SP) 2001 - 2010 Paul Buekers (SP / sp.a HdS) 2010 - 2012 Danny Pauly (sp.a HdS) 2013 - 2018 Bart Gruyters (CD&V) 2019 - heden Bert Moyaers (sp.a/Vooruit)
Legislatuur 2024-2030 Burgemeester is Bert Moyaers (Vooruit). Hij leidt een coalitie bestaande uit Vooruit, Open Vld samen 3540 en N-VA. Samen vormen ze de meerderheid met 17 op 23 zetels.
Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 Partij of kartel 10-10-1976Gegevens 1976-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken. Gearchiveerd op 10 januari 2022. 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006 14-10-2012Gegevens 2012: www.vlaanderenkiest.be/verkiezingen201214-10-201813-10-2024 Stemmen / Zetels %21%21%21%21%21%21%23%23%23 CVP1 / CD&V-NieuwA / CD&V244,3311040,9311025,311520,81420,471430,04A713,32320,32521,5A5 VU1 / NIEUW2 / CD&V-NieuwA / N-VA-Nieuw3 / N-VA4- 12,361 220,561 418,92 417,572 328,253724,63618,444 SP1 / sp.a HdS2 / sp.a3 / Vooruit4 27,871635,971839,9411042,5811041,211040,292934,782922,43629,84 8 PVV1 / VLD2 / Open Vld3 / Open Vld samen 35404- 10,741114,191214,762320,762419,832419,353421,63518,945 Groen - - - - - - 4,3206,313,80 He-He!- - - - - - - 4,80- Vlaams Belang - - - - - 9,851- - 7,61 W.O.W. - - - 2,970- - - - - GB27,795- - - - - - - - 6398 72317729833888219056930595986898 Opkomst % 97,0696,6896,4496,9894,8795,767,5 Blanco en ongeldig %2,77 3,684,354,674,243,544,434,61,5 De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt. De grootste partij staat in kleur.
Bezienswaardigheden
thumb|Dekenale Sint-Martinuskerk thumb|Amandinamuseum in Schakkebroek thumb|Ursulinenklooster thumb|Schilderij van de heilige Amandina van Schakkebroek op haar missiepost in Taiyuan te China
Dekenale Sint-Martinuskerk Kasteel de Pierpont (nu stadhuis met Engelse plantentuin: Olmenhof) Kasteel van Halbeek Wendelenhuis vernoemd naar Govaert Wendelen, die vermoedelijk op deze plaats geboren werd Ursulinenklooster Het perroen, heropgericht in 1986, toen Herk-de-Stad opnieuw stadsrecht kreeg. Het Wendelenmonument De Markthallen, het voormalig gemeentehuis Twee treurbeuken met omtrekken tot 356 en 288 cm (2014). Twee sierbomen als relicten van tuinaanleg: moerascipres (Taxodium distichum) en een 6 m hoge sikkelcipres (Cryptomeria japonica 'Cristata).
Cultuur Dialect Het Herkse dialect is een typisch Oostgetelands dialect met overwegend Limburgse kenmerken. Opvallend is het verschil tussen het 'Herkers' en het 'Skielens', het dialect van deelgemeente Schulen, dat meer aansluit met het Hasselts.
Een kenmerk van het Herkers is de lange 'ui' klank. Verder kan men in het Herkers van oudere sprekers kenmerken terugvinden die erg aansluiten met kenmerken van het Oud-Nederlands, een stadium waaraan andere dialecten reeds lang voorbij zijn. Voorbeelden hiervan zijn de negatie met en/'n, en de verbuiging van het zelfstandig naamwoord na een voorzetsel.
Culinair Wijndomein De Caybergh, Belgische kwaliteitswijn uit Haspengouw Krikske Vuur, ambachtelijk gestookte vruchtenlikeur Geschenkmanden, deze zijn gevuld met Herkse specialiteiten en gadgets
Economie De stad heeft hoofdzakelijk een woonfunctie. In de kernen rond het oude stadsdeel is er veel agrarische bedrijvigheid. Industriële bedrijven zijn voornamelijk gegroepeerd in de zone tussen de steenweg Diest-Hasselt en de Herk. De stad kent momenteel een belangrijke toename van dag-, hoeve- en jeugdtoerisme. Het jaarlijkse festival Rock-Herk verwierf bekendheid wegens de gratis toegang. Het festival kwam in financiële problemen en moest de gratis toegang herzien, dankzij een crowdfunding bestaat het festival nog tot op heden, er moet nu wel inkom betaald worden, degenen die de crowdfunding hebben gesteund werden beloond met levenslang gratis toegang tot het festival dat jaarlijks een hoop festivalgangers naar Herk-de-Stad trekt.
Aan het marktplein bevindt zich De Markthallen, het Cultureel Centrum van de stad. Rondom de oude stadskern zijn er het Jessa-ziekenhuis, campus St.-Ursula en 2 secundaire scholen.
Bekende personen Bekende personen die geboren of woonachtig zijn of waren in Herk-de-Stad of een andere significante band met de gemeente hebben:
Geboren Servaes Vaes (1608-1698), abt Govaert Wendelen (1580-1667), priester en sterrenkundige Amandina van Schakkebroek (1872-1900), missiezuster en heilige (echte naam: Pauline Jeuris) Jozef Van Wing (1884-1970), jezuïet, missionaris in Congo, auteur van "Etudes Bakongo", promotor van onderwijs en Congolese dekolonisatie Jan Gruyters, (1887-1970), politicus Alfons Borgers (1919-2001), wiskundige Miel Cools (1935-2013), zanger, gitarist en kleinkunstenaar Ludo Enckels (1956), schrijver van voornamelijk jeugdboeken Eric Vanderaerden (1962), wielrenner Karolien Grosemans (1970), Volksvertegenwoordiger N-VA(2010-...) Piet De Pessemier (1973), zanger en gitarist Wilfried Cretskens (1976), wielrenner Annemie Coenen (1978), zangeres Kim Geybels (1981), arts en politica Krijn Van Koolwijk (1981), atleet Virginie Claes (1982), Miss België 2006 Matias Raymaekers (1982), volleyballer Cynthia Reekmans (1982), model (ex-Miss Belgian Beauty 2005) en tv-presentatrice (TV Limburg) Pieter-Jan Van Oudenhove (1987), voetballer