Herstappe is een plaats en faciliteitengemeente in de provincie Limburg in België. Ze behoort tot het kieskanton en het gerechtelijk kanton Tongeren. De gemeente telde einde 2025 78 inwoners, waardoor het de gemeente is met het kleinste aantal inwoners van België.
Toponymie Herstappe wordt voor het eerst vermeld als Hastaples en Haristaplia in 1143. De naam is een samentrekking van het woord stapula ('opslagplaats') en het Germaanse woord harja ('leger)'.
Geschiedenis In de buurt van Herstappe ligt de Herstappeltombe, een Romeinse tumulus op het grondgebied van de Tongerse deelgemeente Lauw. Langs deze tumulus ligt de N614 waar vroeger de Romeinse weg van Tongeren naar Amay liep.
Vanwege de status van faciliteitengemeente ontsnapte Herstappe in 1977 aan de grote fusie van Belgische gemeenten.De gemeente Herstappe, vilters-vanhemel.be, geraadpleegd op 11 augustus 2018. Omwille van deze faciliteiten voor Franstalige inwoners kan de gemeente niet verdergaan met fusiegemeente Tongeren-Borgloon.
Geografie Topografische ligging
Herstappe ligt in het zuiden van Limburg. De gemeente heeft een oppervlakte van 1,35 km², waardoor het de op twee na kleinste gemeente van België qua oppervlakte is. Enkel de Brusselse gemeenten Sint-Joost-ten-Node en Koekelberg zijn met respectievelijk 1,14 km² en 1,17 km² kleiner dan Herstappe. Binnen Limburg is As de tweede kleinste gemeente met een oppervlakte van 22,07 km², wat nog steeds ruim 15 keer groter dan Herstappe is.
De gemeente heeft drie buurgemeenten. In het oosten, noorden en westen wordt Herstappe omringd door Tongeren. De N614 vormt in het westen de grens met Tongeren terwijl in het noorden en oosten de scheidingslijn niet duidelijk waarneembaar is. De grens tussen de Limburgse gemeenten loopt immers door velden en weilanden. In het zuiden grenst Herstappe aan twee Waalse gemeenten, Crisnée in het zuidwesten en Awans in het zuidoosten. De grens met buurgemeente Awans bedraagt niet meer dan 700 meter. De straat Voie de Maastricht en de Villers d'Evêquestraat vormen gedeeltelijk de grens met Crisnée. De dichtstbijgelegen kernen zijn Lauw in het noordwesten, Rutten in het noorden, Diets-Heur in het noordoosten, Elch in het zuidoosten, Villers-l'Évêque en Odeur in het zuiden, Crisnée in het zuidwesten en Wouteringen in het westen.
Demografie Demografische ontwikkeling thumb|Bevolkingspiramide
Bron: Statbel Opmerking: 1831 t/m 1981 = volkstellingen; vanaf 1990 = inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 101,11994 98,91995 98,91996 96,81997 91,41998 90,31999 91,42000 91,42001 92,52002 90,32003 93,52004 93,52005 92,52006 88,22007 91,42008 90,32009 91,42010 86,02011 91,42012 93,52013 91,42014 91,42015 92,52016 95,72017 95,72018 94,62019 89,22020 84,92021 83,92022 84,92023 82,82024 81,72025 80,62026 83,9
Bezienswaardigheden
Sint-Jan-Baptistkerk De Sint-Jan-Baptistkerk (Johannes de Doper) parochiekerk is een eenbeukige neogotische kerk ter vervanging van de oorspronkelijke kerk, die reeds in 1711 als in slechte staat wordt beschreven. Deze kerk werd in 1858-1859 afgebroken en in 1869 vervangen door het huidige gebouw.
Het Heilige Huisje Op het hoogste punt bij Herstappe staat het Heilig Huisje en men heeft daar een vergezicht op de kerk van Rutten, de basiliek van Tongeren en bij helder weer de koeltorens van Genk. Het Heilige Huisje, uit de 15e eeuw, staat op Tongers grondgebied en is eigendom van de kerkfabriek van Rutten. Deze kapel met gewijde altaarsteen werd gebruikt tijdens de kruisdagenprocessies. Bedevaarders kwamen er ook bescherming vragen tegen zieken voor hun vee. Ze werd gebouwd ter nagedachtenis aan de Slag bij Othée die plaatsvond op 23 september 1408. Aan het Heilig Huisje staan, zoals traditioneel, ook twee kapellindes.
Het Tolhuis In 1770 werd er door het prinsbisdom op de hoofdweg tussen Luik en Borgloon een tolhuis gebouwd om via een tolheffing inkomsten te hebben om de weg te onderhouden.
De Haspenhoeve De Haspenhoeve is een vierkantshoeve in de dorpskern van Herstappe en dateert van 1782. De ingangspoort in de zuidoostelijke vleugel is gebouwd in Lodewijk XVI-stijl. Het woonhuis en een deel van de stallen zijn in 1832 herbouwd in opdracht van notaris Franken en zijn echtgenote die er destijds woonden. De Haspenhoeve is rond 2012 gerestaureerd en de hoeve wordt geëxploiteerd als B&B.
Knotes In Herstappe staat een zéér oude knotboom. Het betreft een gewone es die ook de hoek van een perceel markeerde. De knotes zou meerdere eeuwen oud zijn en is beschermd als monument.
Evenementen Tijdens Herstappe 1408, de viering van de 600ste verjaardag van de Slag bij Othée op 13 september 2008, is de binnenplaats van de Haspenhoeve gebruikt als open theater waarbij onder een middeleeuwse marktplaats georganiseerd werd. Ook vonden er nog andere historische activiteiten plaats in Herstappe en Elch. 's Avonds organiseerden beide dorpen een fakkeltocht naar de Ezelsbeek waar de slag plaatsvond.
Verkeer en vervoer Wegverkeer Gewestwegen De N614 is de enige gewestweg in Herstappe. De weg loopt ten westen van het centrum en vormt een verbinding tussen Koninksem nabij Tongeren en Amay. Deze gewestweg ligt op de plaats waar vroeger de Romeinse weg tussen Tongeren en Amay gelegen was. De lokale straatnaam van de N614 is Hoeise Kassei.
Lokale wegen Op het grondgebied van de gemeente Herstappe lopen slechts vier straten waaraan gebouwen liggen: de Crisnéestraat, de Dorpsstraat, de Kerkstraat en de Villers-l'Evêquestraat. Vanwege de status van faciliteitengemeente zijn de straatnaamborden zowel in het Nederlands als Frans opgesteld. De Franstalige namen van deze straten zijn respectievelijk Rue de Crisnée, Rue du Village, Rue de l'Eglise en Rue de Villers-l'Evêque.
Naast deze vijf straten lopen op het grondgebied van Herstappe drie straten die slechts adressen hebben in de buurgemeenten van Herstappe en niet in Herstappe zelf: de Luykerweg, de Voie de Maastricht en de Hoeise Kassei. De Luykerweg ligt in het verlengde van de Rue de Lowaige in buurgemeente Awans en komt uit op de Kerkstraat ten noorden van het centrum van Herstappe. Het Heilig Huisje, dat zich op het grondgebied van Tongeren bevindt, ligt aan de Luykerweg. De Voie de Maastricht is een straat die op het grondgebied van buurgemeente Crisnée loopt. Ten zuidoosten van het centrum van Herstappe kruist deze straat met de Villers-l'Evêquestraat om uiteindelijk op de Luykerweg uit te komen. De Hoeise Kassei is de naam van de N614 die ten westen van het centrum van Herstappe loopt.
In 2014 legden de inwoners van Herstappe zelf een asfaltlaag over de zandweg die een verbinding vormde tussen de Crisnéestraat en de Villers-l'Evêquestraat.Inwoners Herstappe leggen zelf weg aan, Knack (14 augustus 2014), geraadpleegd op 10 augustus 2018.Inwoners Herstappe leggen zelf weg aan, VTM Nieuws (14 augustus 2014), geraadpleegd op 10 augustus 2018. Gearchiveerd op 10 augustus 2018.
Openbaar vervoer Bus In Herstappe ligt een bushalte van vervoermaatschappij De Lijn. De naam van deze halte is Herstappe Dorp. De halte lag aan lijn T3 van het vroegere Tongerse stadsbusnetwerk. Lijn T3 verbond Herstappe via Lauw, Koninksem, het Tongerse centrum, Nerem en Vreren met Diets-Heur, dat ongeveer 5 kilometer ten noordoosten van Herstappe ligt. Deze wordt nu alleen bediend door de flexbus. Deze halte ligt in het flexgebied Limburg-Zuid. Dit flexgebied bedient de gemeenten Alken, Bilzen-Hoeselt, Gingelom, Hasselt, Heers, Herstappe, Lanaken, Nieuwerkerken, Riemst, Sint-Truiden, Tongeren-Borgloon en Wellen.
De dichtstbijzijnde bushalte is de halte Herstappe Kapel die op het grondgebied van Tongeren ligt. De halte ligt ten noordoosten van het centrum, aan de andere kant van de Hoeise Kassei (N614). Deze halte werd bediend door lijnen 922 (Tongeren - Lauw) en 923 (Tongeren - Heers - Mechelen-Bovelingen). Deze lijnen reden enkel tijdens de weekdagen, tijdens de spitsuren. Sinds 1 juli 2026 rijdt lijn 922 niet meer en ontstaat de stadslijn 1 (Vreren - Rutten) die de 12 Tongerse deelgemeenten verbindt. Deze halte ligt in de flexgebieden Limburg-Zuid en Limburg-Zuidoost. Flexgebied Limburg-Zuidoost bedient de gemeenten Riemst, Tongeren-Borgloon en Voeren. +BuslijnTrajectFrequentieOpmerkingen1Vreren - Nerem - Mal - Tongeren - Lauw - Rutten60'rijdt niet op zondag923Heers - Tongeren/rijdt enkel tijdens de spitsuren
Politiek en bestuur Structuur De gemeente Herstappe ligt in het kieskanton Tongeren en het provinciedistrict Tongeren, het kiesarrondissement Hasselt-Tongeren-Maaseik (identiek aan de kieskring Limburg). Voorts hoort Herstappe bij het gerechtelijk arrondissement Limburg, het bestuurlijk arrondissement Tongeren en het gerechtelijk kanton Tongeren-Voeren.
In Herstappe zijn faciliteiten voor de Franstalige inwoners.
Herstappe Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente AdministratiefNiveau Tongeren Herstappe BestuurEuropese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie Gemeentebestuur RaadEuropees ParlementKamer vanvolksvertegenwoordigers Vlaams Parlement Provincieraad GemeenteraadKiesomschrijvingNederlands KiescollegeKieskring LimburgHasselt-Tongeren-Maaseik Tongeren TongerenHerstappeVerkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads-
Geschiedenis (Voormalige) Burgemeesters Tijdspanne Burgemeester Partij 1975-1994 Albert Renard G.B.-I.C. 1994-2015 Serge Louwet HTD-HDM 2015-2018 Claudy Prosmans G.B.-I.C. (2015-2018)onafhankelijk (2018) 2019-2021 Leon Lowet G.B.-I.C. 2022- Marlutje Jackers G.B.-I.C.
College van burgemeester en schepenen Het college van burgemeester en schepenen van Herstappe telt een burgemeester en twee schepenen. Vóór de legislatuur 2013-2018 telde het schepencollege van Herstappe drie schepenen.
Gemeentesecretaris Sedert eind april 2015 is Ivo Carlens dienstdoend gemeentesecretaris van Herstappe.Ivo Carlens is nieuwe gemeentesecretaris, Het Laatste Nieuws (29 april 2015), geraadpleegd op 10 augustus 2018. Gearchiveerd op 10 augustus 2018. Hij volgde in deze positie Dragan Marcovic op, die op 1 april 2015 de gerechtigde pensioenleeftijd bereikte. Marcovic was tevens gemeentesecretaris van faciliteitengemeente Voeren.Ivo Carlens uit Heers wordt dienstdoend secretaris, Het Nieuwsblad (23 april 2015), geraadpleegd op 10 augustus 2018. Gearchiveerd op 10 augustus 2018. Carlens is naast zijn functie als dienstdoend gemeentesecretaris van Herstappe ook sinds november 2016 gemeentesecretaris van Heers, waar hij voorheen deeltijds OCMW-secretaris was.Ivo Carlens is nieuwe gemeentesecretaris, Het Nieuwsblad (14 november 2016), geraadpleegd op 10 augustus 2018. Gearchiveerd op 10 augustus 2018.
Gemeenteraad thumb|Gemeentehuis van Herstappe
Lokale partijen Slechts twee politieke partijen zijn vertegenwoordigd in Herstappe. Enerzijds is er Gemeentebelangen-Intérêts communaux (G.B.-I.C.) van oud-burgemeester Albert Renard, anderzijds is er Herstappe 2000 (HTD-HDM), dat voor het eerst deelnam aan de verkiezingen in 1994. In 2011 ontstond de eenheidslijst Gemeentebelangen. Bijgevolg werden in 2012 geen gemeenteraadsverkiezingen gehouden in Herstappe. Op de lijst stonden leden van zowel G.B.-I.C. als HTD-HDM.Vermoedelijk geen verkiezingen in kleinste gemeente, Het Belang van Limburg (14 oktober 2017), geraadpleegd op 10 augustus 2018. Gearchiveerd op 10 augustus 2018.
Legislatuur 1994-2000