Kortemark is een plaats en gemeente in de Belgische provincie West-Vlaanderen. De gemeente telt ruim 13.000 inwoners.
Kortemark is gelegen in de vallei van de Krekebeek, een vertakking van de IJzer. In de deelgemeente Handzame verandert de naam in Handzamevaart.
thumb|left|Sint-Bartholomeuskerk
Geschiedenis In de omgeving van Kortemark werden archeologische onderzoekingen verricht naar enkele grafheuvels uit de bronstijd. Ook werd materiaal uit de La Tène-periode aangetroffen. Enkele artefacten uit het mesolithicum werden eveneens gevonden.
De eerste vermelding van het huidige dorp is uit 1063 als "Merck" (afgebakend gebied binnen onbebouwde gronden). Een latere vermelding, uit 1281, had betrekking op de overdracht aan graaf Gwijde van Dampierre onder de naam "Courtemarck".Gemeentegids 2018 (Toeristische folder), pagina 7, kopje Kortemark Aldus ontstond Kortemark op de rand van het overstromingsgebied van de huidige Handzamevaart.
De gronden in de omgeving waren in handen van de Graaf van Vlaanderen en werden in de 11e eeuw uitgegeven als heerlijkheid aan de familie Van Oudenaarde. In 1281 werd Kortemark verkocht aan Gwijde van Dampierre en werd onderdeel van het Land van Wijnendale. De kerkelijke rechten (patronaatsrecht en tiendrecht) waren in bezit van de Sint-Salvatorabdij te Ename. In de deelgemeente Werken werden bij archeologische opgravingen enkele skeletten uit de Middeleeuwen gevonden. Een van de skeletten was van een man van 190 cm, wat een zeer uitzonderlijke lengte is voor die tijd.
De godsdiensttroebelen einde 16e eeuw leidden tot de verwoesting van de kerk en de ontvolking van de streek. Ook in de 17e eeuw vonden veel krijgsverrichtingen plaats, vooral met Franse troepen. Kortemark lag een tijd lang tegen Frans gebied aan (1678-1697). Na 1713 kwam een einde aan de voortdurende oorlogen en kwam ook Kortemark onder Oostenrijks bewind. In 1818 bevonden zich te Kortemark zes brouwerijen, twee lijnwaadfabriekjes gebaseerd op thuisweverij, twee steenbakkerijen, een leerlooierij, een tiental windmolens en een drietal rosmolens. In 1835 kwam de eerste stoommachine, die bij de Ellemolen werd geplaatst. Nadat in 1858 het station Kortemark werd geopend nam de bouwactiviteit sterk toe en ontstonden er nieuwe steenbakkerijen. Ook andere industrieën vestigden zich, zoals een stoomzagerij (1906) en de groenteconservenfabriek "Aurora" (1907), opgericht door Aimé Talpe. Deze fabriek was een belangrijke werkgever in de streek.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog legden de Duitsers in de buurt van Kortemark enkele verdedigingslinies aan. Op 14 oktober 1918 werd Kortemark bevrijd door het 10e Linieregiment.
De wederopbouwperiode leidde onder meer tot de bouw van een nieuwe kerk. Ook werd een vlasfabriek gesticht, Deprez genaamd. De houtzagerij en de steenfabrieken werden weer gestart, en met name steenfabriek Desimpel werd gemoderniseerd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd onder meer het station door de Engelsen gebombardeerd. Op 7 september 1944 werd Kortemark bevrijd door Canadezen, Polen en Engelsen.
Kernen Kortemark bestaat naast de hoofdgemeente Kortemark nog uit de deelgemeentes Werken, Zarren en Handzame. Tot Handzame behoort ook de kleine parochie Edewalle (V). In het oosten van Kortemark-centrum ligt het gehucht Kortemark-Elle. Voorts liggen nog verschillende kleine gehuchten verspreid over de gemeente, waaronder Markhove, Pereboom en Bescheewege.
# Naam Opp.(km²)https://statbel.fgov.be/fr/open-data/population-par-secteur-statistique-10 Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Kortemark (I) 20,63 6.564 318 32011A 2 Handzame (II) 13,70 3.226 236 32011B 3 Werken (IV) 9,79 972 99 32011C 4 Zarren (III) 11,31 2.120 187 32011D
De gemeente Kortemark grenst aan volgende dorpen: a. Torhout (stad Torhout) en zijn gehucht Sint-Henricus b. Gits (gemeente Hooglede) c. Hooglede (gemeente Hooglede) en zijn gehucht Sint-Jozef d. Staden (gemeente Staden) e. Houthulst (gemeente Houthulst) f. Klerken (gemeente Houthulst) g. Esen (stad Diksmuide) h. Vladslo (stad Diksmuide) i. Bovekerke (gemeente Koekelare) j. Koekelare (gemeente Koekelare) k. Ichtegem (gemeente Ichtegem)
Kaart thumb|400px|left|Kortemark, deelgemeenten en buurgemeenten. De gele gebieden zijn bebouwde kernen.
Bezienswaardigheden Archeologisch Site-Museum in de Vladslostraat te Werken. De Sint-Bartholomeuskerk De Koutermolen aan de Koutermolenstraat is een standaardmolen die in 1789 volledig werd herbouwd en sinds 1944 beschermd is.
Natuur en landschap Het gebied van de deelgemeente valt uiteen in drie onderdelen: het noorden hoort tot Zandig Vlaanderen met de kom op ongeveer 9 meter hoogte. Het zuiden hoort tot Zandlemig Vlaanderen en wel het Plateau van Tielt, met hoogten tot 25 meter. Hiertussen bevindt zich de vallei van de Krekebeek, die uitmondt in de Handzamevaart. De hoogte neemt hier af tot 3 meter. De Krekebeek wordt gevormd door de samenvloeiing van Kasteelbeek, Grijsperrebeek en Spanjaardbeek. Bij het station in Kortemark werd in 2001 een wachtbekken in werking gesteld, om overstromingen bij hoge neerslag te voorkomen.
In de omgeving vindt men de volgende natuurgebieden: Vallei van de Handzamevaart (beschermd) De Ruidenberg Krekemeersen
Economie Kortemark is bekend om zijn voormalige (en nu gesloopte) brouwerij en steenbakkerij. In Brouwerij Louwaege werden onder meer de bieren Akila, Hapkin en Flandrien gebrouwen. De brouwerij werd echter intussen gesloopt, met uitzondering van de schoorsteen.
Demografie Demografische evolutie voor de fusie
Bron:NIS - Opm:1831 t/m 1970=volkstellingen op 31 december; 1976= inwoneraantal per 31 december
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 100,51994 100,51995 100,21996 99,91997 99,21998 99,31999 99,42000 99,42001 99,42002 98,72003 98,12004 98,12005 97,92006 97,32007 98,02008 97,62009 97,82010 98,02011 98,92012 99,62013 99,52014 99,72015 100,32016 100,82017 101,42018 102,22019 102,52020 103,12021 103,52022 104,02023 104,62024 104,12025 104,62026 106,3
Economie In de gemeente is er vooral landbouwactiviteit en verwerkt men diepvriesgroenten. Er is ook een secundaire school het MMI (Margaretha Maria Instituut) met zo'n 1200 leerlingen, waar zowel ASO als TSO en BSO wordt aangeboden. Gehucht Elle bevat ook een basisschool 't Ellebloempje.
Verkeer Kortemark heeft een relatief belangrijk treinstation. De rechtstreekse NMBS-verbinding met Gent, Brussel en Leuven zorgt ervoor dat heel wat pendelaars en studenten van dit station gebruikmaken. Op zondagavonden wemelt dit station dan ook van de kotstudenten die vertrekken richting hun respectievelijke studentensteden.
Politiek Structuur Kortemark Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente AdministratiefNiveau Diksmuide Kortemark BestuurEuropese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie Gemeentebestuur RaadEuropees Parlement Kamer vanvolksvertegenwoordigers Vlaams Parlement Provincieraad GemeenteraadKiesomschrijvingNederlands Kiescollege Kieskring West-Vlaanderen Oostende-Veurne-Diksmuide Veurne-Diksmuide Diksmuide KortemarkVerkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads-
Burgemeesters
Politieke situatie Sinds 1 januari 2013 wordt Kortemark bestuurd door een coalitie van CD&V en Open Vld, dat sinds de gemeenteraadsverkiezingen van oktober 2024 Zeker 8610 heet. Samen vormen ze de meerderheid met 20 op 23 zetels met sinds 1 januari 2019 Karolien Damman van CD&V als burgemeester.
De schepenen sinds december 2024 zijn voor CD&V Koen Decleir en Christine Logghe en voor Zeker 8610 Jan Stoens, Stefaan Vercooren en Lynn Vermote
Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 Partij of kartel 10-10-19761976-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken. Gearchiveerd op 10 januari 2022. 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006Gegevens 2006: http://www.vlaanderenkiest.be/verkiezingen2006. Gearchiveerd op 2 september 2023. 14-10-2012Gegevens 2012: www.vlaanderenkiest.be/verkiezingen2012 14-10-2018 13-10-2024 Stemmen / Zetels %23%23%23%23%23%21%23%23%23 CVP1/ CD&V244,8111151,0411357,1611439,4911040,3211031,852827,772834,22939,8211 VU1/ N-VA211,161 27,061 1- - - - 9,47229,722 3,82 0 VLD1/ Open Vld2/ Zeker 86103- - - 34,41943,0911023,021530,612934,129 33,03 9 SP1/ sp.a2/ Content310,811221,291514,531318,461416,591312,16227,3219,731 9,73 1 Eerlijk&Bezorgd- - - - - - 11,4112,426,71 Vlaams Belang- - - - - 6,2503,120- 7,01 Samen Sterk- - - - - 26,72610,322- - NIEUW- - 28,316- - - - - - GB33,22820,614- - - - - - - Anderen(*) - - - 7,670- - - - - Totaal stemmen 8680 8910914190559200924492819405 6737 Opkomst % 96,8895,1895,3796,3394,994,5 68,4 Blanco en ongeldig %2,51 3,883,114,325,384,225,455,6 1,7 De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen. De zetels van de gevormde meerderheid staan vetjes afgedrukt. De grootste partij is in kleur. (*)1994: DRAXXX (5,22%), HSD (2,45%)
Bekende inwoners
Désiré Mergaert (1829-1890), kunstschilder Jules van Haute (1880-1953), diplomaat voor België Gustaaf Sap (1886-1940), minister en voormalige hoogleraar aan de KU Leuven Firmin Deprez (1890-1916), studentenleider en IJzersymbool Azer Moenaert (1893-1977), componist, beiaardier en trombonist Aimé Desimpel (1941-2002), industrieel en politicus Gerrit Defreyne, politicus Firmin Dupulthys, oud-burgemeester Toon Vancoillie, oud-burgemeester Elsje Helewaut, zangeres Sven Decaesstecker, paralympisch zwemmer Nick Ervinck, kunstenaar Louis Talpe, acteur bekend als "Mega Toby" Brecht Dejaegere, voetballer en sinds 2015 ereburger van Kortemark Wouter Mattelin, radiopresentator en gitaarbouwer Andreas Vanpoucke, kunstschilder
Partnersteden Büren (Duitsland) (1981)
Nabijgelegen kernen Sint-Henricus, Gits, Hooglede, De Geite, Handzame, Edewalle, Torhout, Wijnendale
Zie ook Lijst van onroerend erfgoed in Kortemark SVD Kortemark Kortemark in de Eerste Wereldoorlog Kortemark in de Tweede Wereldoorlog
Externe links Website van de gemeente Kortemark Inventaris Onroerend Erfgoed
Categorie:Plaats in West-Vlaanderen