Groningen is een gemeente in de Nederlandse provincie Groningen, gecentreerd rond de stad Groningen. De gemeente had per inwoners (bron: CBS).Bevolkingsontwikkeling; regio per maand (Gewijzigd op: 29 maart 2019) opendata.cbs.nl Naar inwoneraantal is de gemeente daarmee de zesde van Nederland en veruit de grootste van noordelijk Nederland.
De gemeente Groningen kent 21 kernen (waarvan één stad). De belangrijkste zijn: Groningen ( inwoners), Haren ( inwoners), Ten Boer ( inwoners), Meerstad (4.560 inwoners) en Glimmen ( inwoners). De gezamenlijke oppervlakte bedraagt 180 km².
Groningen maakt onderdeel uit van het samenwerkingsverband Regio Groningen-Assen. Deze bestaat uit zeven gemeenten waaronder beide steden en omliggende gemeenten in Groningen en Drenthe. De regio heeft ca. 548.000 inwoners (1 januari 2023).
Stadsdelen, wijken en buurten thumb|left|upright=1.25|Topografische kaart van de gemeente Groningen
De gemeente Groningen was, tot de samenvoeging met Haren en Ten Boer, ingedeeld in vijf stadsdelen: Binnenstad, Oude wijken, Noordwest/Hoogkerk, Noorddijk en Zuid. Hiervan behoren Binnenstad, Oude wijken en Zuid geheel tot de Stad Groningen, de stadsdelen Noordwest/Hoogkerk en Noorddijk bevatten ook andere kernen van de gemeente. De stadsdelen hebben geen officiële status en worden voornamelijk binnen de gemeentelijke organisatie zelf gebruikt. Voor statistische doeleinden hanteert het CBS een geaggregeerde indeling van de door de gemeente aangedragen wijken en buurten (de oude wijken en buurten van voor 2014 zijn hier te vinden).
In 2014 werd een nieuwe wijk- en buurtindeling ingevoerd door de gemeente Groningen, de eerste sinds 1948. Hierbij werden ook verschillende buurten en subbuurten gewijzigd, wat de eerste buurtwijziging was sinds 1976. Overigens werden de vijf oude stadsdelen gehandhaafd. Na de fusie met Haren en Ten Boer werd het aantal stadsdelen uitgebreid naar zeven. (Ten Boer en Haren werden beide een stadsdeel). Sindsdien is Groningen onderverdeeld in zeven stadsdelen, nu gebiedsdelen genoemdindeling 2020. Gearchiveerd op 8 maart 2023., en 14 wijken, die weer zijn onderverdeeld in 106 buurten (met vele subbuurten). De wijk- en buurtindeling wijkt op verschillende punten af van de indeling door het CBS, die een andere wijkindeling aanhoudt bij de wijken Hoogkerk e.o. en Nieuw-West, op sommige plekken grotere buurten aanhoudt en een extra buurt heeft (West-Indische buurt).
thumb|center|upright=1.5|Stadsdelen Groningen vóór de fusie met Ten Boer en Haren De indeling in gebiedsdelen, wijken en buurten is anno 2025 als volgt:
Landschappen Het gebied van de gemeente Groningen werd vanouds tot de historische districten Gorecht, Middag, Ubbega (Hunsingo) en Vierendeel (Fivelingo) gerekend.
Het zuiden van de gemeente wordt gevormd door de uitlopers van de Hondsrug met dorpen op zand- en veengronden. Het noorden bestaat grotendeels uit kleigebieden en omvat gedeelten van het Reitdiepgebied en het Centrale Woldgebied. Aan de oostkant zijn delen van Duurswold aan de gemeente Groningen toegevoegd.
Het Reitdiepgebied maakt deel uit van het nationale landschap Middag-Humsterland. Rond het stroomgebied van de Drentsche Aa bevindt zich het Nationaal Park Drentsche Aa, Gorecht maakt deel uit van het Geopark De Hondsrug.
De landbouwstatistiek rekent het grondgebied van de gemeente Groningen sinds 1991 tot het Centraal Weidegebied. De voormalige gemeente Ten Boer werd eerder tot de Centrale Bouwstreek gerekend, terwijl de Haren tot het Noordelijk Zandgebied werd geteld.
Lijst van buurtschappen in de gemeente Groningen
Ontwikkeling bevolking en annexaties +Historische ontwikkeling van het aantal inwonerswww.volkstellingen.nl (tot 1971)CBS Statline (na 1971) Jaar Inwoners Jaar Inwoners 1795 23.770 1930 105.146 1830 30.260 1947 132.021 1840 33.484 1956 142.561 1849 33.694 1960 145.125 1859 35.502 1971 169.385 1869 37.984 1980 162.952 1879 46.058 1990 168.702 1889 56.018 2000 174.250 1899 66.537 2005 180.604 1909 74.613 2010 187.298 1919 87.594 2015 200.336 1920 90.778 2020 233.221 thumb|Groningen in de Gouden Eeuw. Groningen ontwikkelde zich in ruim tweehonderd jaar van een gemeente met ruim 23.000 inwoners in 1795 tot een gemeente met ruim 200.000 inwoners. Een deel van de stijging is te danken aan de trek van het platteland naar de stad en de trek van studenten uit andere provincies en landen naar Groningen. Een ander deel komt door de annexaties die in de loop der tijd plaatsvonden. Zo werd in 1884 een stuk van de gemeente Haren geannexeerd rond de Van Mesdagkliniek, waarbij de grens ten zuiden van de Helperlinie werd gelegd. In de jaren 1910 werd een aantal annexaties gepleegd in het kader van de bouw van een aantal woonwijken (ongeveer 1000 hectare in totaal): Kostverloren (van Hoogkerk) in 1912, De Hoogte (van Noorddijk) in 1914 en Helpman (van Haren) in 1915.
In 1969 werden de hele gemeenten Noorddijk en Hoogkerk en delen van de gemeenten Adorp, Bedum en Haren toegevoegd aan het grondgebied van Groningen. Deze enorme annexatie omvatte de dorpen en gehuchten Bangeweer, Dorkwerd, Eelderwolde (het deel dat daarvoor onder Haren viel), Engelbert, Euvelgunne, Hoogkerk, Kinderverlaat, Kleiwerd, Leegkerk, Middelbert, Noorddijk, Noorderhoogebrug, Oosterhoogebrug, Oude Roodehaan, Pannekoek, Paddepoel (deels), Peizerweg, De Poffert (deels), Roodehaan, Ruischerbrug, Selwerd, Slaperstil, Vierverlaten en Zuidwending. In 1987 werd een deel van de buurtschap Matsloot geannexeerd van de Drentse gemeente Roden.
In 1998 werd Bruilweering geannexeerd van de Drentse gemeente Eelde. In 2012 werd een ruil van grondgebied met de gemeente Slochteren (de plaatsen Engelbert en Middelbert tegen de bouwgrond van de plaats Meerstad) voorgesteld maar vervolgens weer afgeblazen. Uiteindelijk bereikten Groningen en Slochteren overeenstemming waarbij vooruitlopend op de gemeentelijke herindeling, Meerstad met ingang van 1 januari 2017 in zijn geheel bij Groningen werd gevoegd.
In de provincie Groningen speelde sinds 2013 een nieuwe discussie over gemeentelijke herindeling. In het rapport 'Grenzeloos Grunnen' was het voorstel dat de gemeente Groningen zou moeten samengaan met buurgemeenten Haren en Ten Boer. De nieuwe gemeente zou dan ongeveer 225.000 inwoners gaan tellen. Hoewel het bestuur en de bevolking van Haren hadden aangegeven zelfstandig te willen blijven, publiceerde de provincie in september 2016 een blauwdruk voor de vergrote gemeente Groningen. Deze kreeg de instemming van het kabinet-Rutte II, dat in oktober 2017 een overeenkomstig wetsontwerp indiende.Samenvoeging gemeenten Groningen, Haren en Ten Boer, Kamerstukken 34.805, eerstekamer.nl. Geraadpleegd op 17 maart 2019. Gearchiveerd op 17 november 2022. Hierdoor werden de gemeenteraadsverkiezingen in Groningen (en in Haren en Ten Boer) niet in maart 2018, maar in november 2018, als herindelingsverkiezingen, gehouden. De nieuwe, heringedeelde gemeente is per 1 januari 2019 gevormd.provincie Groningen
Demografische ontwikkeling Alle historische gegevens hebben betrekking op de oude gemeente, exclusief Hoogkerk, Noorddijk (vanaf 1969) en Haren en Ten Boer (vanaf 2019). De waarden voor de periode tot 1795 zijn schattingen, waarbij de waarde voor 1564 een ondergrens is.
Woonplaatsen
Aangrenzende gemeenten
Politiek
Groningen stond bekend als een 'rode' gemeente. De PvdA en daarvoor de SDAP waren sinds mensenheugenis de grootste partij in de gemeente. Groningen was de eerste gemeente waar een links meerderheidscollege tot stand kwam, in 1972 onder leiding van Max van den Berg. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2002 was Groningen een van de zeer weinige gemeenten waarin de PvdA de grootste partij bleef. Nadat het College van B&W (een coalitie van PvdA, GroenLinks, SP en D66 onder leiding van PvdA) in september 2012 gevallen was over de begroting van 2013, waarin de RegioTram Groningen werd voorzien, traden de VVD en de CDA toe tot het College. De plannen voor de tram werden afgevoerd; PvdA kon echter blijven. Twee jaar later, in 2014, werd de hegemonie van de PvdA na bijna 70 jaar bestuur, doorbroken, toen de partij bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2014 een historische nederlaag leed en D66 de grootste partij in de stad werd. Vier jaar later wist GroenLinks de grootste partij te worden. In een extra raadsvergadering in april 2025 besloot de gemeenteraad om Roelien Kamminga voor te dragen als nieuwe burgemeester.
Samenstelling gemeenteraad
De gemeenteraad van Groningen bestond tot 2018 uit 39 zetels; bij de herindelingsverkiezing in november 2018 werd het aantal uitgebreid naar 45, omdat het inwonertal van de gemeente door de fusie van toen boven de 200.000 uitkwam. Hieronder de behaalde zetels per partij bij de gemeenteraadsverkiezingen sinds 1970.
+GemeenteraadszetelsPartij1970De Groninger gemeenteraad. Nieuwsblad van het Noorden (2 september 1970).19741978198219861990199419982002200620102014201820222026 PRO (2026: GroenLinks-PvdA) 13 D66 2 3226742249556 VVD 5 66764666563434 PvdD 11344 Student en Stad 112112133 CDA (tot 1974: ARP-CHU-KVP) 10 88766445323223 Stadspartij 100% voor Groningen 243 SP 12345746543 ChristenUnie (tot 2002: GPV) 2 22222222222322 FVD 1 Partij voor het Noorden 2 1 PVV 1 1 1 Volt 1 GroenLinks 7656554119 PvdA13181615181110139129666 Stad en Ommeland (tot 2018: Stadspartij) 22532 PSP 1 122 CPN6 3221 PPR 121 Totaal393939393939393939393939454545
De zetels van de collegepartijen zijn vetgedrukt.
Samenstelling college B&W Het college van burgemeester en wethouders bestaat sinds 30 juni 2025 uit de volgende personen:Coalitieakkoord. Gearchiveerd op 25 mei 2023.Vergadering gemeenteraad. Gearchiveerd op 8 februari 2023.Vergadering gemeenteraad. Gearchiveerd op 17 november 2022.Groningen trapt af met nieuwe plannen: dikkere vinger in de pap en Den Haag krijgt een por. Gearchiveerd op 10 februari 2023.Samenstelling college van B&W. Gearchiveerd op 25 mei 2023.Mirjam van 't Veld benoemd tot waarnemend burgemeester gemeente Groningen, Provincie Groningen, 2 oktober 2024. Gearchiveerd op 2 oktober 2024.Burgemeester Mirjam van 't Veld, Gemeente Groningen, geraadpleegd op 29 oktober 2024. op 29 oktober 2024.Benoeming burgemeester Groningen, Rijksoverheid, 23 mei 2024. Gearchiveerd op 30 juni 2025.
Burgemeester Roelien Kamminga (VVD); Openbare Orde en Veiligheid, Toezicht en Handhaving openbare ruimte, Nationaal Programma Groningen, Externe betrekkingen en Stedenbanden, Regionale Samenwerking, Media en Communicatie, Coördinatie Akkoord van Groningen, Asielbeleid in relatie tot Veiligheidsberaad, Algemene Zaken, Gemeentearchief
Wethouders Mirjam Wijnja (GroenLinks); 1e locoburgemeester, Financiën, Personeel en Organisatie, Gebiedsgericht werken en democratische vernieuwing, Beheer en onderhoud, Groen en Klimaatadaptatie, Wijkwethouder Binnenstad Carine Bloemhoff (PvdA); 2e locoburgemeester, Onderwijs, Werk en Participatie, Arbeidsmarktbeleid, Economische Zaken, Internationale Handel en Samenwerking, Toerisme en Recreatie, Haven en Marktwezen, Wijkwethouder Oude Wijken Kirsten de Wrede (PvdD); 3e locoburgemeester, Landbouw en Platteland, Eiwittransitie, Natuur en Ecologie, Dieren, Circulaire Economie, Cultuur, Dorpswethouder Haren en omgeving Eelco Eikenaar (SP); 4e locoburgemeester, Wijken, Sociale Wijkvernieuwing, Zorg en Wonen, Huishoudelijke hulp, Armoede, Inkomen en Schulden, Accommodatiebeleid, Wijkwethouder West Inge Jongman (ChristenUnie); 5e locoburgemeester, Zorg en Welzijn, Beschermd Wonen en Opvang, Ouderen, Sport en Bewegen, Versterking en Herstel, Dorpswethouder Ten Boer en omgeving Philip Broeksma (GroenLinks); 6e locoburgemeester, Energietransitie, Verkeer en Vervoer, Publieke dienstverlening en ICT Rik van Niejenhuis ((PvdA); 7e locoburgemeester, Ruimtelijke ordening, Wonen, Fysieke Wijkvernieuwing, Grondzaken, Maatschappelijk vastgoed, Wijkwethouder Oost