Cambodja, officieel het Koninkrijk Cambodja (Khmer: ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា, Preăh Réachéanachâkr Kâmpŭchéa), is een land in Zuidoost-Azië. In het noorden heeft het een 541 kilometer lange grens met Laos. In het noordwesten en westen heeft het een 745 kilometer lange grens met Thailand en in het oosten en zuidoosten heeft het een 1228 kilometer lange grens met Vietnam. Aan de kust grenst het aan de Golf van Thailand.
Het koninkrijk Cambodja is een constitutionele monarchie met koning Norodom Sihamoni als staatshoofd. De Cambodjaanse regering wordt sinds 2023 geleid door premier Hun Manet. Hij volgde zijn vader Hun Sen op, die met een regeerperiode van ruim 38 jaar een van de langstregerende leiders was in Zuidoost-Azië.
Cambodja's oude naam is "Kambuja" (Sanskriet: कंबुज).David P. Chandler (1992) History of Cambodia. Boulder, CO: Westview Press, . In het jaar 802 verklaarde Jayavarman II zichzelf tot koning, wat het begin betekende van het Khmerrijk, dat meer dan 600 jaar bloeide. Het gaf de opeenvolgende koningen de kans het grootste deel van Zuidoost-Azië met zijn grote macht en rijkdom te domineren. Gedurende het Khmerrijk werden er monumentale tempels gebouwd zoals Angkor Wat en Preah Vihear en vergemakkelijkte de verspreiding van eerst hindoeïsme en daarna boeddhisme over bijna heel Zuidoost-Azië. Na de val van Angkor voor het koninkrijk Ayutthaya in de 15e eeuw werd Cambodja geregeerd als een vazalstaat tussen zijn buren tot het ontstaan van de Unie van Indochina, gevormd door de Fransen in de 19e eeuw. Cambodja werd een onafhankelijke staat op 9 november 1953 onder koning Norodom Sihanouk.
De naam Cambodja Cambodja is vaak van naam veranderd. De Cambodjanen zelf noemen hun land Kampuchea, deze naam is afgeleid van het woord Kambu-ja. Deze naam betekent letterlijk: zij die geboren zijn door Kambu. Kambu is volgens een mythe de grondlegger van Cambodja. Deze mythe gaat zover terug als de 10e eeuw. De Westerse namen Camboxa (Portugees), Cambodge (Frans), Kambodscha (Duits) enz. zijn variaties van de inheemse naam.
Sinds de onafhankelijkheid van Frankrijk in 1953 heeft Cambodja vele namen gekend: Koninkrijk Cambodja (Royaume du Cambodge) Khmerrepubliek onder Lon Nol van 1970 tot 1975 Democratisch Kampuchea onder de Rode Khmer van 1975 tot 1979 Volksrepubliek Kampuchea onder de Vietnamese bezetting van 1979 tot 1989 Staat Cambodja (L'État du Cambodge, in Khmer: Roet Kampuchea) vanaf midden 1989 Koninkrijk Cambodja sinds de verkiezingen in mei 1993 De Rode Khmer veranderde de naam Cambodja in Kampuchea om op die manier definitief afscheid te nemen van het koloniale tijdperk. De naam werd weer terugveranderd in Cambodja omdat de naam Kampuchea herinneringen oproept aan het regime van de Rode Khmer, en de regering daardoor geassocieerd werd met diens wreedheden.
Geschiedenis
De oudst bekende beschavingen verschenen ongeveer in de 1e eeuw van onze jaartelling in Cambodja. Dit waren de beschavingen van Chenla (Chinese naam, Khmer naam Kambu) en Funan (Chinese naam, echte naam onbekend) meer in hedendaags Vietnam.
Vanaf het begin van de 9e eeuw tot ongeveer 1350 breidden de koningen van Cambodja hun rijk zo ver uit dat het uiteindelijk grote delen van Zuidoost-Azië omvatte: het hedendaagse Cambodja, delen van Vietnam, Laos, Thailand en het gebied tot aan de oostelijke grenzen van Myanmar. Dit grote rijk wordt vaak het Khmerrijk genoemd.
Tussen 11 augustus 1863 en 9 november 1953 werd Cambodja geregeerd door Frankrijk. Eerst werd Cambodja een Frans protectoraat, op 17 oktober 1887 werd het een onderdeel van de Unie van Indochina
Op 9 november 1953 werd het Koninkrijk Cambodja onder koning Norodom Sihanouk onafhankelijk. Tijdens de Vietnamoorlog werd Cambodja zwaar gebombardeerd door Amerikaanse B-52-bommenwerpers die de Vietcong en de Ho Chi Minh-route als doel hadden. In 1970 vielen Amerikaanse en Zuid-Vietnamese troepen Cambodja binnen. Generaal Lon Nol pleegde een staatsgreep, zette Sihanouk af en riep in oktober 1970 de Khmerrepubliek uit. In 1975 wierp de Rode Khmer onder leiding van Pol Pot de regering van Lon Nol omver en stichtten zij Democratisch Kampuchea.
In 1978 vielen de Vietnamezen Cambodja binnen, en werd de Volksrepubliek Kampuchea opgericht. Hierna heerste er tot ver in de jaren 1990 een burgeroorlog die uiteindelijk resulteerde in de overgave van de laatste Rode Khmerguerrillero's. Van 1991 tot 1993 was het land onder bestuur van de Verenigde Naties (UNTAC). In mei 1993 werden er voor het eerst weer verkiezingen gehouden.
Ten tijde van het Rode Khmer-regime Artikel 20 van de constitutie van 1976 van het Democratisch Kampuchea garandeerde godsdienstvrijheid, maar het verklaarde ook dat "alle reactionaire religies die nadelig zijn voor het Democratisch Kampuchea en zijn volk ten strengste verboden zijn". Ongeveer 85 procent van de bevolking volgde de theravadaschool voor boeddhisme. De 40.000 tot 60.000 boeddhistische monniken, die door het Rode Khmerregime beschouwd werden als sociale parasieten, zijn uitgetreden en gedwongen tot dwangarbeid.
Zeer veel monniken zijn toen geëxecuteerd en tempels en pagodes vernietigd of zij werden gebruikt als pakhuizen of gevangenissen. Beelden van de Boeddha werden beklad en in rivieren en meren gegooid. Wanneer mensen biddend werden gezien of religieuze gevoelens uitten, werden ze vaak gemarteld en gedood. Ook de christelijke en islamitische gemeenschappen werden vervolgd, omdat zij door het regime werden bestempeld als onderdeel van een prowesterse kosmopolitische sfeer, die de Cambodjaanse cultuur en samenleving belemmerde.
De kathedraal de 'Notre Dame' in Phnom Penh, gebouwd door de Fransen ten tijde van het Frans protectoraat, is met de grond gelijkgemaakt. De Rode Khmer dwong moslims om varkensvlees te eten, wat in het islamitische geloof als onrein en verboden wordt beschouwd (Haram). Velen van de moslims die weigerden het varkensvlees te eten, werden vermoord. Christelijke geestelijken en islamitische imams werden geëxecuteerd. Er zijn in die periode 130 Chammoskeeën vernietigd.
Geografie 260px|thumb|Satellietfoto van Thailand en Cambodja thumb|260px|Dongrekbergen Cambodja heeft een oppervlakte van . In het zuiden heeft Cambodja een kustlijn van ongeveer 441 kilometer aan de Golf van Thailand. Behalve in het zuidoosten worden alle grenzen van Cambodja gevormd door lage gebergtes. Binnen deze grenzen ligt een grote laagvlakte die het hart van Cambodja vormt.
Deze vlakte is het dichtstbevolkte deel van Cambodja en het is zeer vruchtbaar door de overstromingen. Natte rijstbouw vormt hier het belangrijkste landgebruik. De rivier de Mekong die langs de oostzijde van het Annamitisch Gebergte stroomt – vanaf Laos in het noorden tot aan Vietnam in het zuidoosten – zorgt voor de drainage van dit gebied. Centraal in deze laagvlakte in het noordwesten van Cambodja ligt het Tonlé Sapmeer ('Groot Meer' in het Khmer). In het droge seizoen stroomt het water via de rivier de Tonlé Sap in de Mekong. In het natte seizoen verandert de stroomrichting echter door de hoge waterstand in de Mekong. Het water stroomt dan naar het meer, dat daardoor verdrievoudigt in oppervlakte. Het meer wordt dan het grootste zoetwatermeer in Zuidoost-Azië.
Ongeveer 75 procent van Cambodja ligt op een hoogte van minder dan 100 meter boven het zeeniveau. In het zuidwesten van Cambodja ligt het Kravanhgebergte (Cardamongebergte) met als hoogste piek de Aoralberg van 1771 meter. Dit gebergte heeft een uitloper langs de kust tot aan de grens met Vietnam genaamd het Damreigebergte (Olifantgebergte) met pieken tussen de 500 en 1000 meter. De westelijke grens van Cambodja met Thailand wordt gevormd door een heuvelachtig gebied met toppen tot 500 meter. Aan de noordelijke grens met Thailand liggen de steile Dongrekbergen met pieken tot 700 meter, ook de Preah Vihear Tempel ligt in dit gebergte.
Vegetatie Cambodja bestond vroeger voor een groot gedeelte uit regenwoud. Door de massale houtkap in de afgelopen decennia is dat nu nog maar 49% van het land bedekt met regenwoud (voorheen 75%). Aan de kust komt ook veel mangrovebegroeiing voor. De rest is in gebruik als akkerland.
Klimaat Cambodja heeft een tropisch moessonklimaat. De gemiddelde temperatuur is ongeveer 30 graden. De temperatuur varieert van 10 graden in de koele maanden tot 45 graden in de zomer. Cambodja kent twee moessons: de droge noordoostmoesson van november tot april, als de winden uit het noordoosten komen, en de natte zuidwestmoesson van mei tot oktober, als de winden uit het zuidwesten komen en veel regen brengen. De periode met de minste regenval is januari – februari.
Demografie Bevolking Met een bevolking van meer dan 16 miljoen is Cambodja het op 68 na dichtstbevolkte land ter wereld. De meeste Cambodjanen horen etnisch gezien bij de Khmer (97,6%). De Cham zijn de op een na grootste groep met ongeveer 1%.CIA World Factbook: Cambodia, people Een grote groep Cambodjanen woont buiten Cambodja, namelijk in de provincies Buriram, Sisaket, Surin en Ubon Ratchathani in het noordoosten van Thailand. En in het zuidelijk deel van Vietnam, dat door de Cambodjanen ook wel Kampuchea Krom wordt genoemd, de inwoners worden ook wel Khmer Krom genoemd.
De Cambodjaanse Burgeroorlog en de daaropvolgende genocide beïnvloedden de Cambodjaanse bevolking zeer sterk: 50% van de bevolking is jonger dan 22 jaar. Verschillende onderzoekers schatten het dodental op tussen de 740.000 en 3.000.000, meestal tussen 1,4 miljoen en 2,2 miljoen. Misschien de helft van deze sterfgevallen is te wijten aan executies, en de rest aan honger en ziekte.
Religie Het boeddhisme (theravada) is met ongeveer 96,9% van de bevolking de belangrijkste religie in het land. Sinds 1989 is het boeddhisme staatsgodsdienst.
De grootste religieuze minderheid vormen de moslims met 2,1% van de bevolking (sja’afitische soennieten). Zij behoren over het algemeen tot de Cham. Verder zijn er ongeveer 20.000 katholieken in Cambodja.
Politiek De grote politieke rivaliteit tussen de partijen van Hun Sen, prins Norodom Ranariddh (gesteund door koning Norodom Sihanouk) en Sam Rainsy in combinatie met de overvloedige beschikbaarheid van oorlogstuig vormen een gevaar voor de stabiliteit van het land. Tevens heerst er corruptie. Zo steekt een kring rond de corrupte regering miljoenen van de opbrengst uit de massale houtkap in eigen zak. Cambodja stond in 2022 op de 150e plaats van de 180 in de corruptieperceptie-index van Transparency International. Transparency.org Cambodja, geraadpleegd op 30 juli 2023 Cambodjanen die daartegen in opstand komen riskeren hun leven. Volgens Verslaggevers Zonder Grenzen staat Cambodja in 2025 op de 161e plaats wat persvrijheid betreft, ook hier zijn 180 landen beoordeeld.