thumb|Gemeentekaart van Uithoorn uit 1866, met aan de rechterkant de Thamer Polder en aan de onderkant de Uithoornse Polder. Boven en links zijn de Legmeerplassen. thumb|alt=Een kerk aan het water met in de voorgrond een paar bootjes|Thamerkerk. thumb|alt=Een stationsgebouw waar Uithoorn op staat|Voormalig station Uithoorn, thans restaurant (foto uit 2007). thumb|alt=Een gebouw met een pleintje met een kunstwerk ervoor, aan het water|Gemeentehuis. thumb|alt=Schaatsers op de rivier de Amstel, langs de rivier staan besneeuwde huizen|Schaatsers op de Amstel. thumb|alt=Een fort midden in de natuur|Fort aan de Drecht te Uithoorn, Unesco Werelderfgoed. thumb|alt=Uithoorn vanuit de lucht, gezien vanuit het zuiden|Uithoorn vanuit de lucht, gezien vanuit het zuiden. thumb|alt=Dexters in het Libellebos, een klein bosje in Uithoorn|Libellebos, een klein bosje in Uithoorn. thumb|GVB 3063 in uitvoering 'Uithoornlijn' bij het Busstation Uithoorn; 20 juni 2024. thumb|GVB 3063 in uitvoering 'Uithoornlijn' bij het eindpunt te Uithoorn. Op de achtergrond het oude Station Uithoorn; 20 juni 2024. thumb|alt=Een busstation met bussen van R-Net|Busstation Uithoorn. thumb|alt=De bibiotheek, gezien vanaf de overzijde van de Amstel|Bibliotheek.
Uithoorn () is een plaats en gemeente in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De gemeente telt inwoners (, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 19,49 km² (waarvan 1,20 km² water). De gemeente Uithoorn maakt deel uit van de Vervoerregio Amsterdam, Metropoolregio Amsterdam en COROP-gebied Groot-Amsterdam.
De Thamerkerk uit 1835 is een beeldbepalend bouwwerk in Uithoorn. Daarnaast liggen rond Uithoorn diverse forten die deel uitmaakten van de Stelling van Amsterdam.
De naam Uithoorn De naam 'Uwe Hoirne' (later 'den Uythoorn') betekent de 'uithoek' en werd aan het eind van de middeleeuwen gebruikt als geografische aanduiding voor de vestigingsplaats van een van de lagere gerechten van de Proosdij van Sint Jan te Utrecht. Dit was een onder de bisschop van Utrecht ressorterend wereldlijk gezag, grenzend aan het gebied van de graven van Holland. Op een kaart uit 1570 is met 'den Uythoorn' een strook land aangeduid ten zuiden van het Zijdelmeer.
De voorstelling op de vlag en het wapen van de gemeente Uithoorn, waarbij een menselijk hoofd "uit" een "hoorn" steekt, heeft geen verband met de historische verklaring van de naam Uithoorn.
Geschiedenis Rond het Rechthuis (het gebouw waar de Proost rechtszittingen hield) is in de loop der tijd een kleine nederzetting ontstaan, die de naam Uithoorn kreeg. Circa 1 kilometer ten noorden hiervan lag de destijds grotere buurtschap Thamen. De bestaansmiddelen bestonden uit landbouw en veeteelt. Het eerste werd door de gestage bodemdaling steeds moeilijker. Vanaf circa 1600 nam turfwinning in betekenis toe. Als gevolg hiervan ontstonden grote veenplassen, die eerst veel later ingepolderd werden.
Bij de inval van de Franse troepen in 1672 kwam Uithoorn aan de frontlinie te liggen. Er werden versterkingen opgeworpen; de huidige straatnaam Schans herinnert hier nog aan. Toen Nederland deel uitmaakte van het Eerste Franse Keizerrijk werden Thamen en Uithoorn per 1 januari 1812 samengevoegd tot één gemeente Uithoorn. Ten tijde van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden werd Thamen op 1 januari 1818 weer afgesplitst van Uithoorn en per 19 september 1819 werd Uithoorn bij de provincie Utrecht gevoegd. Deze situatie duurde kort: op 1 oktober 1819 ging Uithoorn weer deel uitmaken van de provincie Noord-Holland en op 10 februari 1820 werd Thamen weer geannexeerd.
De economische ontwikkeling bleef beperkt; hierin kwam in het midden van de negentiende eeuw verandering door de komst van enige (onder meer chemische) industrie. De drooglegging van een aantal grote plassen, de Legmeerplassen, (vanaf 1879 de Noorder Legmeerpolder en vanaf 1882 de Zuider Legmeerpolder) leverde aan het eind van de negentiende eeuw extra landbouwgrond op. Met name in De Kwakel werd veel tuinbouw gevestigd. Vanaf circa 1885 werden rond Uithoorn diverse fortificaties, zoals Fort aan de Drecht van de Stelling van Amsterdam aangelegd.
Twintigste eeuw In 1915 werd Uithoorn aangesloten op het spoorwegnet van de Haarlemmermeerspoorlijnen en kreeg een station. Er waren spoorlijnen in vier richtingen: Aalsmeer, Amsterdam, Nieuwersluis en Alphen aan den Rijn. Het stationsgebouw uit 1914 is nog aanwezig en in gebruik als restaurant. Het personenverkeer werd hier gestaakt in 1950. De laatste goederentreinen van en naar Uithoorn reden in 1986. De spoorlijn is daarna opgebroken, gedeelten van het tracé zijn gebruikt voor een busbaan. In juli 2024 is de Amsteltram vanuit Amstelveen Westwijk via het oude spoorwegtracé verlengd naar Station Uithoorn.Tramlijn naar Uithoorn uitgesteld, pas vanaf 2024 in gebruik, parool.nl; 12 juni 2019Met de nieuwe Amsteltram ben je binnen een halfuur in het centrum van Uithoorn: 'Wij komen voor de terrassen', www.parool.nl; 21 juli 2024
Een deel van de oude spoorlijn (Aalsmeer – Mijdrecht) werd ingericht als busbaan, waarbij de rivier de Amstel wordt gekruist via de oude spoorbrug. Vanaf het busstation in Uithoorn tot vlak voor Mijdrecht beschikt het openbaar vervoer daarmee over een vrije busbaan, die slechts in één rijrichting (evenwijdig aan de file) gebruikt wordt.
De aanleg van de provinciale weg Haarlem – Hilversum (de huidige N 196) betekende een doorsnijding van Uithoorn. Over de Amstel werd een grotere brug gebouwd (de huidige Prinses Irenebrug) die op 2 september 1939, daags na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in gebruik werd genomen.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd door burgemeester Cornelis Machiel Antonius Koot en de stedenbouwkundige prof. Wieger Bruin een schets voor een structuurplan voor de naoorlogse ontwikkeling opgesteld, dat in de jaren 50 en 60 in grote lijnen is uitgevoerd. Vanaf 1948 werd de wijk Thamerdal gebouwd, vanaf circa 1960 de wijk Zijdelwaard en vanaf 1972 de wijk Legmeer, alle ten noorden van de N196 (toenmalige N201). Vanaf 1985 werd ook ten zuiden van de N201 gebouwd, in de wijken Meerwijk-West en Meerwijk-Oost. In 1991 werd een nieuw winkelcentrum gebouwd aan het Amstelplein, ten koste van een groot deel van de oorspronkelijke bebouwing. Daarvan resteert nog slechts een aantal huizen aan de Schans. Aan het eind van de twintigste eeuw werden woningen gebouwd rond het (verplaatste) Busstation Uithoorn aan het tot busbaan omgebouwde oude spoorwegtracé.
In het begin van de 21e eeuw werden woningen gebouwd op het voormalige terrein van de plaatselijke voetbalvereniging Legmeervogels, die de beschikking kreeg over een nieuw sportpark. Rond dit sportpark werden in 2007 eveneens woningen gebouwd.
Een onderwerp dat de gemoederen van de plaatselijke politiek reeds decennia bezig hield was de drukte op de voormalige N201 en de plannen voor omlegging daarvan, buiten de bebouwde kom van Uithoorn. Reeds in 1957 werd in de Tweede Nota op de Ruimtelijke Ordening een dergelijke omlegging geprojecteerd. Sindsdien is de bebouwde kom van Uithoorn een "flessenhals" in deze verbinding gebleken, met dagelijks lange files tot gevolg. Argumenten tegen omlegging waren de aanmerkelijke kosten ervan, die in 2003 geraamd werden op circa 700 miljoen euro (onder meer wegens de nieuwe bruggen over de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder bij Aalsmeer en over de Amstel ten noorden van Uithoorn/Amstelhoek), en de aantasting van het open landschap ten noorden van Uithoorn.
De nieuwe weg is er desondanks toch gekomen en ligt nu in de Amstelveense Bovenkerkerpolder. De kostbaar geachte bruggen uit de plannen zijn vervangen door twee onderdoorgangen: de Waterwolftunnel onder de Ringvaart bij Aalsmeer (geopend april 2013) en het Amstel Aquaduct (geopend mei 2014).Aquaduct N201+ geopend Nieuwsbericht Provincie Noord-Holland d.d. 16 mei 2014 Het voormalig tracé van de N201 door de bebouwde kom van Uithoorn is vernummerd in N196, waar voor het grootste gedeelte nu een maximumsnelheid van 50 km/h geldt.
Bezienswaardig Kerken De Burght op het Potgieterplein De Schutse Evangelische Christen Gemeenschap Uithoorn aan de Herman Gorterhof
Voormalige kerk Thamerkerk De Schanskerk De Hoeksteen, voormalige Hervormde kerk, later bibliotheek, daarna film-/theaterzaal, thans geen bestemming
Onderwijs Uithoorn heeft negen basisscholen, diverse peuterspeelzalen en kinderdagverblijven en De Dolfijn (speciaal onderwijs). Daarnaast zijn er drie middelbare scholen: het Alkwin Kollege (havo-vwo-gymnasium), het Thamen (vmbo-havo in combinatieklas met het Alkwin Kollege) en Praktijkschool Uithoorn.
Overige kernen De Kwakel (tot 1 januari 2012) Bilderdam (deel)
Topografie 500px
Topografisch kaartbeeld van de gemeente Uithoorn, per september 2022
Aangrenzende gemeenten
Politiek Gemeentehuis Het gemeentehuis staat aan de Laan van Meerwijk in Meerwijk. Het vroegere raadhuis/politiebureau uit 1937 stond in het centrum aan het Marktplein. Daarvoor was het aan de Raadhuisstraat en moest het wijken voor de aanleg van de Provincialeweg.
Gemeenteraad
De gemeenteraad van Uithoorn bestaat uit 23 zetels. Hieronder staat de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen sinds 1990: +GemeenteraadszetelsPartij1990199419982002200620102014201820222026VVD4566675547Gemeentebelangen3565434586DUS! GroenLinks en D66 - ----43465GroenLinks11312D662211 -Groen Uithoorn - - - - - -111CDA6435433224PvdA3223532121Ons Uithoorn - ----132- -Totaal19192121212121212323Opkomst (%)61,964,458,257,954,451,351,950,646,748,5
College van B en W Het college van burgemeester en wethouders bestaat uit:
Burgemeester: Pieter Heiliegers
Wethouders: Ferry Hoekstra (Gemeentebelangen), 1e locoburgemeester Jan Hazen (VVD), 2e locoburgemeester José de Robles (DUS!), 3e locoburgemeester
Zie ook de lijst van burgemeesters van Uithoorn.
Wijkindeling De gemeente wordt ingedeeld in de volgende wijken en buurten in Uithoorn:
Uithoorn Dorpscentrum (Centrum) Vinckebuurt Legmeer (De Legmeer, Legmeer-west, Burg. Kootpark, Park Krayenhoff, Buitenhof) Zijdelwaard (Europarei) Thamerdal Meerwijk (Oost en West) Europarei De Kwakel
Openbaar vervoer Station Uithoorn was geopend voor het treinverkeer van 1 juli 1914 tot 3 september 1950. Op 21 juli 2024 werd de Amsteltram doorgetrokken van Amstelveen Westwijk tot Uithoorn Centrum. De aanleg begon in 2021.
In Uithoorn rijden negen buslijnen die allemaal het busstation Uithoorn aandoen.
Monumenten In de gemeente zijn er een aantal monumenten, zie: Lijst van rijksmonumenten in Uithoorn Lijst van gemeentelijke monumenten in Uithoorn
Kunst in de openbare ruimte miniatuur|right|200px|Liefdesboom (Franz Bodner), Zijdelweg In de gemeente Uithoorn zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie: Lijst van beelden in Uithoorn en De Kwakel Lijst van oorlogsmonumenten in Uithoorn
Geboren in Uithoorn Johannes Voorhout (1647-1717), schilder en tekenaar Johan Brautigam (1878-1962), vakbondsbestuurder en politicus Tetje de Jong (1918-1999), politiecommissaris Angela Schijf (1979), actrice Piet Steenkamp (1925-2016), politicus, econoom en hoogleraar Martien van Zuijlen (1944), wiskundige Hans Koeleman (1957), atleet Ruud Koopmans (1961), hoogleraar sociologie Selma van Dijk (1969), presentatrice Ivo de Bruin (1986), bobsleeër Lars Veldwijk (1991), voetballer Eva Lubbers (1992), atleet Frank van der Lende (1988), radiopresentator Simon van Duivenbooden (2002), voetballer Isabelle Nottet (2003), voetbalster
Sport Uithoorn kent de volgende sportverenigingen: Atletiek Klub Uithoorn (atletiek) BV De Kwakel (badminton) SV KDO (veld- en zaalvoetbal, handbal, volleybal, dance-aerobics-gym, trimmen, survival) BC Space Shuttle (badminton) Hockeyclub Qui Vive Honk- en Softbal Vereniging Thamen (honk- en softbal) Judovereniging Tai-Otoshi (judo) Schaakvereniging de Amstel (Schaken) Tafeltennisvereniging VDO/SE Uithoorn (tafeltennis) Tennis Club Uithoorn (tennis)