Het UEFA Europees kampioenschap voetbal mannen (Engels: UEFA European Football Championship, Frans: Championnat d'Europe de football de la UEFA) is het vierjaarlijkse Europees kampioenschap voor de sport voetbal. Het is net als de EK's voor andere sporten een toernooi tussen Europese landenteams. Door middel van voorrondes plaatsen landen zich, (uitgezonderd het gastland) waarna in een maand tijd bepaald wordt welk landenteam het beste van Europa is.
Geschiedenis Al in 1927 bedacht de Franse secretaris-generaal van de FIFA, Henri Delaunay, een Europees kampioenschap voor landenteams. Toch duurde het, mede vanwege de Tweede Wereldoorlog, nog tot 1960 voordat de eerste EK-eindronde plaatsvond. Delaunay, naar wie de beker werd genoemd, maakte het niet meer mee: hij stierf in 1955.
Het EK wordt georganiseerd door de UEFA (de Europese voetbalbond), en wordt sinds 1960 elke vier jaar georganiseerd. De eerste twee edities werden gespeeld onder de naam Europacup voor landen.
Van 1960 tot en met 1976 kwalificeerden vier landen zich voor het eindtoernooi. Uit deze landen werd dan de organisator van de eindronde gekozen. Vanaf 1980 wordt van tevoren bepaald in welk land de eindronde zal plaatsvinden. Sinds 2000 is het ook mogelijk dat twee landen het eindtoernooi gezamenlijk organiseren. Tot en met 1992 namen acht landen deel aan de eindronde. Vanaf 1996 doen zestien landen mee en vanaf 2016 24 landen."UEFA approves 24-team EURO from 2016", UEFA.com, 26 september 2008. Gearchiveerd op 7 mei 2013. De troostfinale werd na het EK van 1980 afgeschaft.
Toekomstige ontwikkelingen Michel Platini, tot 2016 voorzitter van de UEFA, zei tijdens een interview dat hij de eindronde van het Europees kampioenschap wilde verplaatsen naar augustus.Platini wil eindronde EK naar augustus verplaatsen, vi.nl, 25 juni 2008. Gearchiveerd op 4 november 2013. Hij wil hiermee bereiken dat de spelers na hun vakantie uitgerust aan het toernooi beginnen en niet, zoals nu, net na een druk en vermoeiend seizoen nog zo'n belangrijk toernooi moeten spelen. Daarnaast besloot de UEFA om het toernooi uit te breiden tot 24 landenteams."Europese landen unaniem achter uitbreiding EK", vi.nl, 28 juni 2008. Gearchiveerd op 1 maart 2016. De kans dat de grote voetballanden dan het toernooi missen wordt kleiner, de grote groep landen achter de top heeft meer kans zich te kwalificeren en volgens de UEFA zou het een kwaliteitsimpuls aan het toernooi geven, als landen als Denemarken, Schotland en Engeland zich wel structureel kwalificeren voor het Europees kampioenschap. Deze landen ontbraken op de editie van 2008. Ook zal een toernooi met meer teams en meer wedstrijden meer inkomsten voor de UEFA genereren. Platini kreeg hiervoor de steun van alle landen.
Golden goal en silver goal In 1996 werd op het EK in Engeland de golden goal ook wel ‘sudden death’ ingevoerd. Zowel tijdens dit EK, als het daaropvolgende EK van 2000, werd het toernooi gewonnen door een golden goal. In 2002 schafte de UEFA de golden goal weer af. Voor het EK van 2004 werd de silver goal geïntroduceerd. Tijdens dit EK is de silver goal alleen van toepassing geweest tijdens de halve finale tussen Griekenland en Tsjechië, hier won Griekenland de wedstrijd door in de laatste minuut van de eerste verlenging te scoren. In 2006 is de UEFA weer teruggegaan naar het 'oude' verlengingssysteem; twee keer een kwartier verlenging, wanneer de wedstrijd dan nog onbeslist is, beslissen strafschoppen over winst en verlies.
Erelijsten JaarGastlandWinnaarTweede plaatsDerde plaats 1960 1964 1968 1972 1976 1980 1984 1988 West-Duitsland 1992 1996 2000 2004 2008 2012 2016 2021 Europa 2024 2028 2032
Medaillespiegel 1 4 1 1 6 2 3 3 3 9 3 2 2 1 5 4 2 1 2 5 5 1 3 0 4 6 1 1 3 5 7 1 0 5 6 8 1 0 2 3 9 1 0 2 3 10 1 0 0 1 11 0 2 2 4 12 0 2 0 2 13 0 1 1 2 13 0 1 1 2 15 0 0 1 1 15 0 0 1 1 15 0 0 1 1 15 0 0 1 1 15 0 0 1 1 Totaal 17 17 28 62
Deelnemende landen
Land 60 64 68 72 76 80 84 88 92 96 00 04 08 12 16 20 24 EK's X X 2 X X X X X X X 7 X X 2 X X X X X X X X X X 10 X X X X X X X X X X X X X X 14 X X X X X X X X X X X 11 X 1 X X X X X X X X X X X 11 X 1 X 1 X X X X 4 X X X X X 5 X X X 3 X 1 X X X X X X X X X X X 11 X X X X 4 X X X X X X X 7 X 1 X X X X X X X X X X X 11 X 1 X 1 X 1 X X X X 4 X X X X 4 X X X X X 5 X X X X X X X X X 9 X X X X X X 6 X X X X X X 6 X X X X 4 X 1 X 1 X X 2 X X X 3 X X X X X 5 X X X X X X X X X X X X 12 X X X X X X X X 8 X X X 3 X X X X X X 6 X X 2 X X X X X X X 7 X X X X X X 6 Aantal landen in eindtoernooi 4 4 4 4 4 8 8 8 8 16 16 16 16 16 24 24 24
Betekenis Winnaar Tweede plaats Derde plaats Q Gekwalificeerd voor het EK X Deelname aan het EK, eindigde buiten de top 3 Niet deelgenomen aan het EK
Statistieken
Topscorers aller tijden (per 14 juli 2024) #NaamLandDoelpuntenPer toernooi1. Cristiano Ronaldo 142004 (2), 2008 (1), 2012 (3), 2016 (3), 2020 (5) 2. Michel Platini9 1984 (9)3.Alan Shearer7 1996 (5), 2000 (2) Antoine Griezmann 2016 (6), 2020 (1)Álvaro Morata 2016 (3), 2020 (3), 2024 (1)4.Nuno Gomes6 2000 (4), 2004 (1), 2008 (1) Thierry Henry 2000 (3), 2004 (2), 2008 (1) Zlatan Ibrahimović 2004 (2), 2008 (2), 2012 (2) Patrick Kluivert 1996 (1), 2000 (5) Ruud van Nistelrooij 2004 (4), 2008 (2) Wayne Rooney 2004 (4), 2012 (1), 2016 (1)Romelu Lukaku 2016 (2), 2020 (4)Harry Kane 2020 (3), 2024 (3)
Meeste toernooien aller tijden Per het EK 2024 heeft Cristiano Ronaldo de meeste EK-toernooien gespeeld met 6 toernooien. Edwin van der Sar staat op de gedeelde 4e plaats met 4 toernooien.
Meeste wedstrijden aller tijden (per 14 juli 2024) #NaamLandWedstrijden1.Cristiano Ronaldo302.Pepe233.Manuel Neuer204.Toni Kroos19João Moutinho
Individuele prijzen De volgende gegevens zijn bijgewerkt t/m het EK 2024.
Speler van het Toernooi Sinds 1996 wordt door de UEFA de titel Speler van het Toernooi uitgereikt aan de beste speler van het EK. Rodri named EURO 2024 Player of the Tournament UEFA, 14 juli 2024 Sinds 2016 wordt door de UEFA ook de titel Jonge Speler van het Toernooi uitgereikt, aan de beste jonge speler van het seizoen. De winnaars van de titels worden bepaald door een panel van voormalig voetballers.
EK Speler van het Toernooi Jonge Speler van het Seizoen 1996 Matthias Sammer Niet uitgereikt 2000 Zinédine Zidane 2004 Theodoros Zagorakis 2008 Xavi 2012 Andrés Iniesta 2016 Antoine Griezmann Renato Sanches 2020 Gianluigi Donnarumma Pedri 2024 Rodri Lamine Yamal
Speler van de Wedstrijd Sinds 1996 wordt door de UEFA voor iedere wedstrijd een Speler van de Wedstrijd uitgeroepen. Andrés Iniesta en Cristiano Ronaldo zijn recordwinnaars van de prijs met beide zes titels. Karel Poborský (1996), Thierry Henry (2000), Iniesta en Andrea Pirlo zijn de enige spelers die de titel drie keer verkregen op één EK.
Team van het Toernooi
Sinds 1996 benoemt de UEFA voor ieder EK een Team van het Toernooi, waarbij het die ook opstelde voor de EK's voorafgaand aan 1996. De teams bestaan gebruikelijk uit elf spelers, maar bestond tussen 1996 en 2012 uit meer spelers. Per 2024 zijn Laurent Blanc, Paolo Maldini, Pepe en Cristiano Ronaldo de enige spelers die vier keer werden opgenomen in het team.
Trivia Slechts een kleine groep spelers won in een jaar de Europacup I/UEFA Champions League en het Europees kampioenschap. In 1964 was het Luis Suárez die met Internazionale de Europacup I won en met Spanje Europees kampioen werd. In 1988 waren het vijf spelers, te weten Hans van Breukelen, Ronald Koeman, Berry van Aerle, Wim Kieft en Gerald Vanenburg. Zij wonnen met PSV de Europacup I en met het Nederlands elftal het Europees kampioenschap. In 2000 wonnen Nicolas Anelka en Christian Karembeu met Real Madrid de UEFA Champions League en met Frankrijk het Europees kampioenschap. In 2012 wonnen Fernando Torres en Juan Mata de titels met Spanje en met Chelsea. In 2016 wonnen Cristiano Ronaldo en Pepe met Real Madrid de UEFA Champions League en met Portugal het Europees kampioenschap. In 2021 wonnen Jorginho en Emerson met Chelsea de UEFA Champions League en met Italië het Europees kampioenschap. In 2024 wonnen Dani Carvajal, Joselu en Nacho met Real Madrid de UEFA Champions League en met Spanje het Europees kampioenschap voetbal. Van deze spelers speelde Karembeu echter in geen van de finales mee. Tijdens Rusland - Spanje, op 26 juni 2008, maakte Xavi het 500ste doelpunt in de geschiedenis van het EK. België en Nederland waren slechts op vier EK's tegelijk aanwezig: in Italië 1980, als gastlanden in 2000, op het EK 2020 en op het EK 2024 in Duitsland. Het EK van 2020 werd vanwege de coronapandemie die dat jaar uitbrak gespeeld in 2021. In 2021 werd het toernooi in elf steden van Europa gespeeld.https://ekvoetbal.nl/speelsteden/. Gearchiveerd op 22 mei 2023.
Externe links Website EK 2012 RSSSF Soccerway.nl EK EKvoetbal.nl