Geschicht vun Bremen

miniatur|Bremer Stadtwapen ut dat Johr 1562, vörmols an'n Heerdendoor De Geschicht vun de Free Hansestadt Bremen is vun de Hanse, vun den Hannel un Seefohrt as ok von dat Streven nah Sülvständigkeit präägt.

Middelöller De eersten Bischöpp Grünnt wurrn is de Stadt Bremen in de Tiet vun Karl den Groten an dat Enn vun dat 8. Johrhunnert. 782 warrt de Naam vun Bremen to'n eersten Mol in en Urkunn upschreven. Dat weer, as en Preester, de Gerwal heten dö, dor dootslahn wurrn is. De eersten Hüser leegen up de Düün, wo hüdigendags de Dom, dat Rathuus un de Marktplatz up to finnen sünd. De Düün weer um un bi 10m höger, as de Werser, wenn se Hoochwater harr. Al in dat fröhe Middelöller seet en Bischop in Bremen. De eerste Bischop weer Willehad ut Northumbria. He hett Bremen 789 to'n Seet vun sien Bisdom maakt un an'n 1. November vun datsülbige Johr den Bremer Dom inwieht. As he (ok 789) storven weer, is Willerich (805 - 838) em nafolgt. Man Willerich konn eerst 805 na Bremen kamen, vunwegen dat dat wedder Upstänn vun de Sassen geven harr. As he denn sien Bisdom endlich övernehmen konn, bo he den eersten Dom, de ut Steen maakt weer un dicht bi noch en annere lüttje Kark, dat weer de Graffkapell för Willehad. Dormols weer de Dom de Middelpunkt vun den Oort, de man noch lüttjet weer. He lä up de hööchste Stäe vun de Düün. To den Dom höör de Domimmunität, dat weer en Borg um den Dom umto mit Gravens un holten Palisaden. Dormols güng de Balge vun de Werser bit na'n hüdigen Marktplatz hen. De Marktplatz weer noch en free Stück Land, man langs de Balge geev dat al en Siedlung, just dor, wo hüdigendags de Langenstraat langs löppt. Dor leven, en beten af vun'n Dom, Minschen, de Veehtucht bedreven, ok Fischers un Handwarkers un de eersten Hökers. 823 weer Willerich mit Bischop Ebbo vun Reims in Skandinavien. 826 weer de latere Bremer Bischop Ansgar mit den König vun Däänmark unnerwegens, as de in Ingelheim an'n Rhien döfft wurrn is un 830 güng Ansgar dat eerste Mol up Reis na Sweden, vunwegen dat he dor Misschoon bedrieven wull. Ansgar kreeg denn 832 de Hammaborg in Storman as en befestigten Seet för sien Arzbisdom. Man 845 möss he ut Hamborg weg. De Dänen harrn dat angrepen un innahmen. Midderwielen weer in Bremen de Bischop Willerich storven un up Willerich folg Leuderich (838- 845).

Arzbisdom Bremen As Leuderich 845 ok storven weer, hett Ansgar sik dor för insett, dat he Bischop vun Bremen weern scholl. 848 weer dat sowiet. In datsülvige Johr harr de Synood to Mainz beslaten, dat Bisdom Bremen dat Arzbisdom Hamborg ünnertoornen, so dat en Dubbelbisdom Bremen-Hamborg rutkeem. Dorgegen harr man Hilduin, de Arzbischop to Köln, wat. Ok sien Nafolger Gunthar weer dor stracks gegen. Se wullen dat Bisdom nich an Hamborg afgeven. So keem dat, dat eerst vun 870 an, as Paapst Nikolaus I. en Machtwoort spraken hett, de beiden Bisdömer Bremen un Hamborg tohoophören. Ansgar verstunn de Saak so, datt he nu Arzbischop vun Bremen weer. Dat geev aber noch een ganze Tiet lang Striet mit den Arzbischop vun Köln, de bit up düsse Daag de Baas vun de Bischöp vun Bremen ween weer. Dat Arzbisdom heet to de Tiet Arzbisdom vun Hamborg un Bremen. Ansgar grünn in de junge Stadt dat eerste Armenspital ööstlich vun den Rhien un maak sik dor för stark, dat Willehad to'n Hilligen verklaart wurrn is. He süms schreev twuschen 860 un 865 en Schrift över de Wunner an dat Graff vun Willehad. 865 is he dootbleven. Rimbert (865 - 888) is em upfolgt. 888 kreeg Rimbert vun den düütschen König Arnulf en Urkunn, wo noch mol in fastleggt warrt, dat de Bremers jem ehren Bischop free wählen könnt un wo ok allerhand över Markt, Münt un Toll in steiht. Düsse Urkunn is de öllste Urkunn, de hüdigendags noch in'n Original to sehn is. To de Karkenpolitik un den Striet mit den Arzbischop vun Köln hett Paapst Formosus 893 fastleggt, dat Bremen torüch möss unner de Herrschop vun Köln, wenn de Laag in Hamborg endgüllig beter weer. Dat weer en Kompromiss un dor is dat bi bleven, bit Bremen bit to de Säkularisatschoon in de Tiet vun den Dartigjöhrigen Krieg. In dat 10. un 11. Johrhunnert hefft de düütschen Kaiser ut dat Huus vun de Ottonen de Stadt Bremen jummers wedder mit bedüdend Diplomen vöran bröcht. In düsse Tiet duuk sik Bremen ganz dune an dat Riek an. Adaldag 937 is Adaldag (937 - 988) Bischop wurrn. He hett unner de Kaisers Otto I., Otto II. un Otto III. in dat Riek deent un hett dor för sien Bisdom allerhand rutslahn. In siene Tiet füng dat ok an, dat dor en Koopmannsstadt torecht keem. En Urkunn vun Kaiser Otto I. ut dat Johr 965 warrt as de Anfang vun Bremen as en börgerliche Stadt ansehn. Adaldag schaff dat ok, dat sien Arzbisdom nu endlich anner Bisdömer ünner sik kreeg, as sik dat för en Arzbisdom hören deit. Dat weern de Bisdömer Aarhus, Ribe un Sleswig. Upstänn vun de Heiden In de Johren um 1000 rüm sünd de Heiden in Däänmark un in de slaawschen Kuntreien wedder upsternaatsch wurrn un allens, wat vördem dor upboot wurrn weer, güng entwei. Wikingers ut Däänmark föhren up jem ehr Schepen över de Strööm wiet in dat Land rin. Dor möss de Arzbischop Bremen wedder verlaten un utkniepen. De Dombezirk hett later denn betere Wäll un Palisaden kregen. Unwan 1013 - 1029 weer Unwan en duchtigen Arzbischop. He hett allerhand Bowarken utföhren laten. Dormank weer de eerste Gemeendekark vun Bremen. Düsse Kark is as „St. Vitii-Kark“ grünnt wurrn, man later ünner dat Patrozinium vun „Use leve Fro“ kamen. Düsse Kark scholl later to de Marktkark, noch later to de Kark vun den Raat to Bremen weern. Adam vun Bremen schrifft, dat de Arzbischop düsse eerste holten Kark ut Böömstämm vun en „Heidenholt“ hett boen laten. Gediegen is, dat meist 250 Johren na den Anfang vun de Misschoon mank de Sassen in'n Noordwesten noch heidnisch Kulten begäng weern. De Vörplatz vun de nee Gemeendekarken is denn gau to'n öllsten Marktplatz vun de Stadt Bremen wurrn. Hüdigendags is dat de „Leve-Froen-Karkhoff“. Bezelin 1035 bit 1043 weer Bezelin Arzbischop vun Bremen. He kreeg in dat Johr 1035 vun Kaiser Konrad II. Verlööf, en tweten freen Markt in't Johr in Bremen aftohollen. De scholl in de Week för den Hilligen Willehad sien Dag (8. November) stattfinnen. Düssen Markt gifft dat hüüttodaags jummers noch, dat is de Bremer Freemarkt, en vun de öllsten Volksfesten in Düütschland. Bezelin hett en Steenmuer üm de Domimmunität umto boen laten un den Dom ganz nee boot na dat Modell vun den romaanschen Dom vun Köln. Adalbert De beröhmtest Arzbischop weer Adalbert vun Bremen. He weer en Raatsmann un Macker vun Kaiser Hinrich III. un Vörmund för den jungen Hinrich IV.. He harr sik dat vörnahmen, in sien Arzbisdom as en egenstännig Först to regeern un streev na de Graafschopsrechten in dat Bisdom. Dor harr he sik Würzborg mit to'n Vörbild nahmen. Mit em fung dat an, dat dat Arzbisdom en Landsherrschop wurrn is un ok politisch vun de Bischöpp regeert wurr. He harr den groden Plaan vun en „Patriarchat in'n Noorden“. Dat Arzbisdom Bremen scholl tohopensett weern ut 12 Bisdömer in Skandinavien, in de slaawschen Länner un um Bremen to. Un he süms scholl denn as Bremer Arzbischop de Patriarch vun den Noorden ween. He wull mit düssen Plaan ok dor gegen an, dat de skandinaavschen Karken na Unafhängigkeit streven. Man de Paapst Leo IX. konn mit siene Plaans nix anfangen un hett dor nich bi mitspeelt. He heel nix vun so en Idee. Man he möök Adalbert denn doch to'n pääpstlichen Vikar un Legaten bi de Völker in den Noorden. Dor tell he ok Iesland, Finnland un Gröönland to. Ünner Adalbert sien Tied keem ok Adam vun Bremen na de Stadt un weer dor Domscholast un de Baas vun de Latiensche School. He hett dor 1076 sien beröhmte Historie vun dat Arzbistum Hamborg schreven, wo he sogor vun Wienland schreew, wat hüüt Amerika is.

De Arzbischöp as Herren vun dat Land In dat 12. Johrhunnert speel dat Arzbisdom in de Politik vun dat Riek nich mehr so'n grote Rull. Nu fungen de Arzbischöp an un versöchen, en egen Land twuschen de Unnerwerser un de Elv uptoboen. Arzbischop Friedrich (1104- 1123 harr Hollänners in de Wersermaschen nee Wohnsteden geven. Se schollen ut dat siede Land dat Water afpumpen un dor up leven. Anfungen sünd se in dat Hollerland ööstlich vun Bremen. Den Arzbischop sien Projekten rücken mit de Tiet dichter an de Stadt ran un nehmen de Inwahners vun Bremen, de dortiets ok noch Landweertschop bedreven, wat vun dat Land weg, wat se bruken döen. Dor geev dat Striet üm un Arzbischop Hartwig I. möss 1159 en Verdrag mit de Börgers afsluten, dat nu eerst mol keene neen Wohnsteden för Towannerers üm Bremen to anleggt weern schollen. De Börgers kregen Rechten an de Börgerweid tospraken. To'n eersten Mol hett dor de Herr vun dat Land wat vun sien Macht afgeven un in de Bremers ehr hannen geven. De Breev över de Börgerweid is hüdigendags de öllste Urkunn in de Stadt ehr Trese.

Stadt un Börgerschup thumb|left|De Roland vun Bremen Hinrich de Lööw In dat Middelöller weer de Bischop de Baas vun de Stadt, man de Börgers un Kooplüe hefft jümmers versöcht, jem ehr Freeheit gegen den Bischop to gewinnen. In de Midden vun dat 12. Johrhunnert füngen se an, sik üm ehr egen Saken to kümmern. Man Butenpolitik konnen se noch nich süms in'e Hand nehmen. Dor hüngen se in düsse Johren noch ganz vun de Arzbischöp un vun de Försten in dat Riek af. De Hartog vun Sassen weer dormols Hinrich de Lööw. He harr sik wat vörnahmen un woll allerwegens sien Macht utboen. As in Stood de Grevenfamilie vun de Udonen utstorven weern, güng dat üm dat Arv. Hier keem de Arzbischop vun Bremen in Striet mit Hinrich den Löwen. Eerst 1239 ünner Gerhard II. sünd de Bremer Arzbischöp in düssen Gegend to'n Herren wurrn. Man de Börgers vun de Stadt harrn dor gor nix bi to seggen. Man mit de Tiet füngen se an, sik för jem ehr egen Saak intosetten. 1167 stellen se sik in en Striet mit Heinrich den Löwen up de Siet vun den sienen Fiend, dat weer de Graaf Christian vun Ollnborg. Man amenn mössen se den Steert inkniepen, as de Hartog na Bremen toog un de Stadt innehmen dö. De Börgers büxen ut in't Moor, as de Hartog anrück un just de Arzbischop hett denn för Utgliek sorgt un sik för sien Börgers insett. He weer to düsse Tiet noch de Schutzherr in de Stadt un ohn em güng dat noch nich. As 1180 Hinrich de Lööw sien Macht verloren harr, sünd de Arzbischöp in Bremen noch mol wedder stärker wurrn. Vun jem hüng dat af, wie dat de Börgers in de Stadt güng.

En egen Stadtgemeende