Engelsch oder Ingelsch is ene westgermaansche Spraak, de vundaag ene Weltspraak un mit rund 1,4 Miliarden Sprekerschen un Sprekers de meist snackt Spraak weltwied is. De Spraak is in 57 Länner un över 30 Territorien Amtsspraak un Arbeidsspraak bi velen internatschonalen Organisatschonen so as de Vereenten Natschonen oder Europääsche Unioon. Engelsch is de facto de lingua franca in de Diplomatie, de internatschonaal Hannel, de Wetenschop, de Luftfahrt un in dat Internet.
De Naam geit op de Angeln torügg, een germaanschen Stamm, de tohoop mit de Fresen, Jüten un Sassen, na dat Enn vun de röömsche Herrschop na Grootbritannien toog. De öllste överlevert Form is dat Ooldenegslche, dat op Grundlaag vun de Fresen, Jüten, Angeln un Sassen eer Spraken op dat Eiland ranwuss. Daarüm het Engelsch ook vundaag noch Gemeensamekeiden mit Plattdüütsch un besünners de freeschen Spraken, de alle tohoop de noordseegermaansche Grupp billt. Later överneem de Spraak veel uut dat Ooldnoordsch, dat mit de noordgermaanschen Wikingers na Grootbritannien keem. Dat Middelengelsche leen veel Wöör uut dat Anglonormannsche, nadem dat de Normannen England verövert harrn. Ook wenn veel Leenwöör uut dat Fransch un Latiensch in’t Engelsche kemen, blivt de Grundwoordschatt un de Grammatik grotendeels westgermaansch. Uut dat Middelengelsch wussen dat Fröhneeengelsch, dat de Grundlaag för dat Engelsch vundaag is, un anner angelsche Spraken, so as Scots, ran. Klassifikatschoon Engelsch tellt to de indoeuropääsche Spraakfamilie un höört daarmang to den westergermaanschen Telg vun de germaansch Spraken.Bammesberger 1992, S. 29 f.
Wegen den gemeensamen Vöörlöper, dat Oorgermaansch, hebbt Engelsch un anner germaansche Spraken, so as Däänsch, Freesch Hoogdüütsch, Nedderlandsch, Norweegsch, Plattdüütsch un Sweedsch, Durell 2006 gemeensame Kennteken, to’n Bispeel den Ünnerschhed twüschen stark un swack Verben, de Modaalverben, un Luudwannel so as dat Grimmsch Gesett un dat Vernersch Gesett.König, Van der Auwera, 1996
Dat Ooldengelsche oder Angelsassische weer ene noordseegermaansche Spraak, de vun de westgermaanschen Dialekten in Freesland un de Rebeden langs de Noordseeküst afstammt. As Angeln, Fresen, Jüten un Sassen na Grootbritannien tögen wuss op dat Eiland de ooldengelsche Spraak ran.Bazelmanns 2006, S. 325 f. Mit de Tied wannel sik dat Ooldengelsch un de middelengelsche Spraak keem op, uut dat later wedder dat moderne Engelsch ranwuss.Robinson 1992 Bestimmte oold- un middelengelsche Dialekten wussen ook to Varietäten ran, de deelwies as egen angelsche Spraken gellt, so as ScotsRomaine, 1982, S. 85 f. un dat uutstorven Finngallsch un Yola in Irland.Barry 1982, S. 86. f.
Op Grootbritannien weer Engelsch grotendeels vun de annern germaanschen Spraken op de Kontinent isoleert, so dat Ünnerscheed in Woordschatt, Satzbo un Luudstand ranwussen. Enige Spraken so as Freesch, Nedderlandsch un Plattdüütsch hebbt man ook vundaag de gröttere Gemeensamkeiden mit dat Engelsche, besünners mit dat Engelsch öllere Spraakformen.Harbert 2006
Engelsch un de freeschen Spraken güllen traditschonell as besünners eng verwandt un wurrn anglofreesche Spraken heten. Vundaag gellen de gemeensamen Kennteken as Resultaat vun unafhängige Luudwannels.Versloot, 2017, S. 241.Stiles 2018, S. 5 f.
Historie Oorgermaansch un Oolengelsch thumb|Manuskript vun Beowulf, in Unzialien schreven, en ooldengelsch Epos uut Tied twüschen 975 un 1025: [Höor! Wi hebbt höört vun de Rohm uut vergangen Dagen vun de Volkskönigen.]Liuzza: Beowulf, Broadview, 2012 Ooldengelsch, ook Angelsassisch heten, weer de fröheste schreven Form vun de engelsche Spraak un wurr vun ca. 450 bet 1150 bruukt. Ooldengelsch wuss uut verscheden westgermaanschen Dialekten, de to dat Noordseegermaansch tellen, ran. Düsse Varietäten wurrn in Freesland un an de Noordseeküst rup bet Jüütland spraken. De Völker in düsse Regionen weren na histoorschen Borns de Angeln, Fresen, Jüten un Sassen.Baugh, Albert (1951). A History of the English Language. London: Routledge & Kegan Paul. S. 60–83, 110–130 In dat 5. Jaarhunnerd tögen een lütten Deel vun düsse Volksgruppen langs de Noordseeküst na Grootbritannien, nadem dat de Infrastruktuur vun de Römers op dat Eiland tohoopbraken weer. In’n 7. Jaarhunnerd is Ooldengelsch denn de dominante Spraak op dat Eiland un begünnt bilütten de de brittoonschen Spraken un dat britsche Latiensch wegtodrängen.Collingwood, Myres, 1936, S. page numberGraddol, Leith, Swann et al., 2007, S. page numberBlench, Spriggs, 1999, S. page number
Ooldengelsch deel sik in twee angelsche Dialekten (Merzisch un Noordhumbersch) un twee sassischen Dialekten (Kentsch un Westsassisch).Campbell, 1959, S. page number Döör de Inflood vun dat Königriek Wessex un de Reformen ünner König Alfred wurr dat Westsassisch in’n 9. Jaarhunnerd de Standard för dat schreven Ooldengelsch.Toon, 1992, S. page number Dat Epos Beowulf is in Westsassisch schreven, dat öldste engelsche Dichtwark, Cædmon's Hymn, is op Noordhumbersch.Donoghue, 2008, S. page number De Grundlaag för dat moderne Engelsche weren grotendeels de merzischen Dialekten. Scots wuss man uut de noordhumberschen Dialekten ran. Uut de fröheste Tied vun dat Ooldengelsch sünd wat Runeninschriften nableven.Gneuss, 2013, S. page 23 In’n 6. Jaarhunnerd hett sik dat latiensche Alphabeet döörsett. Schrievschrift weren de Halvunizialien un Bookstaven so as wynn un thorn wurrn uut de Runenschrift för Luden, de dat Latiensch nich kennt, övernamen.Gneuss, 2013, S. page 23Hogg, Denison, 2006a, S. pages 30–31
Ooldengelsch weer vergleken mit dat moderne Engelsch een ganz annern Slag von Spraak un is för Engelschsprekers, de dat nich leert hebbt, vundaag nich mmer to verstaan. De Morphologie weer so as in anner germaansche Spraken un deelwies dat Hoogdüütsch vundaag noch un ünnerscheed vele verscheden Flekschonen för Substantiven, Adjektiven, Pronomen un Verben. De Satzbo weer ook veel fre’er. Dat modern Engelsch het alleen bi de Pronomen Kasusformen bewaart (he, him, his) un man een paar Konjugatschoonsformen bi Verben (speak, speaks, speaking, spoke, spoken).Hogg, 1992a, S. page numberSmith, 2009, S. page numberTrask, 2010, S. page number
Ooldnoordschen Inflood In de Tied twüschen dat 8. un 11. Jaarhunnerd wannel sik dat Ooldengelsch döör den Kuntakt mit dat Ooldnoordsch, ene noordgermaansche Spraak. Noordgermaansche Seelüüd begünnen in’n 8. un 9. Jaarhunnerd sik in Grootbritannien daaltolaten. De ooldnoordsche Inflood weer in de Noordoosten vun dat ooldengelsche Spraakrebeed in dat Danelag üm York op’t starkst. De Inflood is ook vundag in dat Scots un in de noordengelschen Dialekten to seen.Thomason, Kaufman, 1988, S. pages 284–290
Ooldnoordsche Leenwöör sünd to’n Bispeel give, get, sky, skirt, egg, un cake.Kastovsky, 1992, S. pages 320, 332
Middelengelsch För den Anfang vun de middelengelsche Tied gellt meist 1066, as de Normannen, de Ooldfransch snacken, England verövern. De franschsprakigen Normannen nemen so groten Inflood op de engelsche Spraak. De Böver- un Middelklass wurr tweesprakig un leer Fransch. Üm 1150 weren de meisten engelschen Eddellüüd tweesprakig, wieldess reine Franschsprakige raar weren.Townend: Language and History in Viking Age England, Boydell Press, 2012
Dat normannsche Fransch in England wuss mit de Tied to dat Anglonormannsch ran.Short: A Companion to the Anglo-Norman World, Boydell and Brewer, 2002 As Övergang twüschen Oold- un Middelengelsch kann dat Ormulum uut dat late 12. Jaarhunnerd gellen. Dat is een Wark vun de Augustiner Orrm, in dat to‘n eersten Maal Ooldengelsch un anglonormaansch Elementen vermengt to lesen sünd.Townend: Language and History in Viking Age England, Boydell Press, 2012Johannesson & Cooper: Ormulum, Oxford University Press, 2023
De Ünnerschicht bleev avers eensprakig un kunn alleen Engelsch snacken un verstaan. Dat Anglonormaansche neem man as Superstraat op dat Engelsch Inflood. Dat will seggen dat de Wöör üm de prestigerieke Böverschicht, so as Wöör üm Politik, Juristeree un hoge Kultuur, uut dat Anglonormaansche as Leenwöör in’t Engelsche kemen.Svartvik & Leech: English — One Tongue, Many Voices, Palgrave Macmillan, 2006
Dat Middelengelsch het de vigelienschen Flekschoonsformen uut’n Ooldengelsch stark vereenfacht. De Kasusünnerscheed twüschen Nominativ un Akkusativ is, de Pronomen uutbenamen, verlüstig gaan. Ook anner Kasus so as de Instrumentaal sünd verswunnen un de ole Genitiv bleev bloot as ’s bi Possesivkunstruktschonen över. Vele unregelmatige Formen sünd regelmatig worrn.Lass: The Cambridge History of the English Language, Vol. II, Cambridge University Press, 1992 Mit den Verlust vun Flexschonen is de Satzbo bilütten starrer worrn.Fischer & van der Wurff: Syntax, Cambridge University Press, 2006
Wichtige Schrieveree uut middelengelsche Tied sünd Geoffrey Chaucer siene Canterbury Tales (üm 1400) un Thomas Malory sien (üm 1485). In de middelengelsche Schrievspraak weren klare Dialektünnerscheed to seen un Schrievers so as Chaucer bruken de regionalen Varianten ook as Stilmiddel. Horobin, Simon: "Chaucer's Middle English", The Open Access Companion to the Canterbury Tales, Louisiana State University, 2019 In de eerste engelschsprakige Bibel vun John Wycliffe (1382), is in Matthäus 8:20 to lesen ‘Vöss hebbt Vosskulen, un Vagels hebbt Nester’Wycliffe, John: Bible, Wesley NNU (digitaal Faksimile), 1382 Dat ole Suffix för de Pluraal -n is bi dat Verb bewaart, man de Suffixen för de Kasus sünd all verlüstig gaan.
Fröhneeengelsch thumb|Schaubild vun de Fröhneeengelsche Vokaallwannel. Nadem dat de apen Vokalen /i: u:/ Diphthongen wurrn /ai au/, is jede vun de slaten Vokalen een Stück apene wurrn Fröhneeengelsch (engelsch: ) betekent de Tied twüschen 1500 un 1700, in de Engelsch sik döör den fröhneeengelschen Vokaalwannel (1350–1700), vereenfachte Flekschoon un spraaklichen Uutgliek hen to een Standardvariant veränner. De fröhneeengelsche Vokaalwannel veränner de middelengelschen betoonten langen Vokalen un bröch enen Kedenluudwannel in’n Gang, de heel dat Vokaalsysteem veränner. Middelvokalen sünd apen worrn, apen Vokalen sünd Middelvokalen worrn un de slaten Vokalen wurrn to Diphthongen braken. So harr dat Woord ‘bieten’ in’t Middengelsche so as Plattdüütsch een lang . De fröhneeengelsche Vokaalwannel is de Grund för de velen unregelmatigen Schrievwiesen in’t Neeengelsche un verklöört ook waarüm veel Vokaalteken in’t Engelsche anner Vokaalluden as in de meisten anner Spraken betekent.Lass: The Cambridge History of the English Language, Vol. III, Cambridge University Press, 2000Görlach: Introduction to Early Modern English, Cambridge University Press, 1991, pp. 66–70
Engelsch wunn vergleken mit dat Anglonormannsche in de Tied vun Hinrich V. jümmes meer Prestige. Üm 1430 begünn de Court of Chancery in Westminster sien offitschellen Dokumenten op Engelsch to schrieven, so dat een ne’en middelengelschen Standard op Grundlaag vun Londoner un East Midlands-Dialekten ranwuss, de Chancery Standard. 1476 bröch William Caxton de Druckpress na England un begünn in London de eersten druckten Böker op Engelsch ruuttogeven un hulp so de Chancery Standard to verbreiden.Nevalainen & Tieken-Boon van Ostade: The Cambridge History of the English Language, Vol. IV, Cambridge University Press, 2006, pp. 274–279