Achterhooks is een plaatdüütschen Dialekt in den nedderländschen Achterhook, enen Gebeed in de Provinz Gelderland na Oost van de Iessel an Grenze na Düütschland.
Jo Daan unnerdeelt de achterhookschen Dialekte in Twents-Graafschops un Gelders-Oaveriessels. Dat nöördlike Achterhooksch het veel mit Sallandsche un Twentsche gemeen. De westliken Dialekte wiest Gemeensamkeiden mit dat Oost-Veluwsche.
Ene etableerte Schrievwiese givt dat nich, meest is man de WALD-spelling in Bruuk.
Grammatik
Verben Achterhooksch bögt Verben na Persoon, Numerus (Antall), Tempus (Tied) un Modus (Uutsaagwies) un ünnerscheed starke un swacke Verben.Marco Keurentje: Korte grammatica van het Achterhoeks, S. 11.
In dat Präsens hebbt Verben inn Achterhooksch kene Endsülv. Dat öller -t in de 2. un 3. Persoon is affullen. De twede Person harr in de verleden den Uutgang -en is ook affullen. In de Pluraal gellt de Eenheidspluraal op - (t) oder -en. De starken Verben wiest in de 3. Persoon Singular Ümluud un verkört Stammvokaal. Swacke Verben (lopen)SingulaarPluraal1. Persoonik loop-∅wi-j, juliie, zi-j loop-(t)/lop-en2. Persooni-j loop-∅3. Persoonhi-j, zi-j, et löp-∅Starke Verben (slapen)SingulaarPluraal1. Persoonik gleuv-∅wi-j, jullie, zi-j gleuv-(en)2. Persoondu gleuv-∅3. Persoonhi-j, zi-j, et gleuv-∅ Dat Präteritum vun de swacken Verben warrt in allen Formen mit dat Achterfööglsel -en. Selten sünd de Formen -de un -den Swacke Verben (maken)SingulaarPluraal1. Persoonik liep-∅wi-j, jullie, zi-j liep-en2. Persooni-j liep-en/-∅3. Persoonhi-j, zi-j, et liep-∅Starke Verben (slapen)SingulaarPluraal1. Persoonik gleuv-(d)enwi-j, jullie, zi-j gleuv-(d)en2. Persooni-j gleuv-(d)en3. Persoonhi-j, zi-j, gleuv-(d)en
Substantive Achterhooksch ünnerscheed dree Genera: maskulin, feminin un neutrum. De Kasus Nominativ (Subjektfall) un Dativ-Akkusativ (Objektfall) wiest kene Ünnerscheed. Dativrester givt dat avers
Den Pluraal markeert dat Achterhooksch mit Nullmirpheem, Ümluud, -e, -en, -s, -er.
Pronomen
Personaalpronomens De Personaalpronomens sünd in’n Subjektkasus (), (), (), (), (), (). De 2. Persoon Singulaar kennt de Variant , de vööral in dat süüdliche Achterhooksch begäng is. De 3. Pluraal kennt in Analogie to de 2. Pluraal ook de Formen un . De Personaalpronomens hebbt – de 2. Persoon Pluraal uutbenamen – ook enklitische Formen in unbetoont Ümfeld: (), (), (), (), (). De Formen un warrt na Konsonanten bruukt, so as , de Formen un na Vokalen, so as Marco Keurentje: Korte grammatica van het Achterhoeks, S. 10.
De Formen in den Objketkasus sünd (), (), (), (), (), (). De Possesivpronomens sünd (), (), (), (), (), ()
Dat Reflexivpronomen is zich, in dat nöördliche Achterhooksch ook zik/sik. De Relativrpronomen sünd in’n Singulaar den (m), die (f), dat (n) un die in de Pluraal.Marco Keurentje: Korte grammatica van het Achterhoeks, S. 10 f.
Dat Demonstrativpronomen is disse/dit.
Weblenken
.tjallo.nl
Footnoten
Kategorie:Dialekt Kategorie:Nedderlannen Kategorie:Plattdüütsch