thumb|right|Willy Brandt (1980)
Willy Brandt (* 18. Dezember 1913 in Lübeck; † 8. Oktober 1992 in Unkel an'd Rhien; boren as Herbert Ernst Karl Frahm) weer en vun de bedüüdenst sozialdemokraatsche Politikers. He weer van 1957 bit 1966 Regeeren Börgermeester vun Berlin, van 1966 bit 1969 Butenminister un Viezkanzler in dat Kabinett Kiesinger as ok van 1969 bit 1974 de veerte Bundskanzler vun de Bundsrepubliek Düütschland. För sien Ostpolitik, de up Entspannung un Utgliek mit de osteuropäischen Staaten utricht weer, kreeg he 1971 den Freedensnobelpries.
Van 1964 bit 1987 weer Brandt Vörsitter vun de SPD un van 1976 bit 1992 Präsident vun de Sozialistische Internatschonale.
Leven
Kindheit un Jöögd miniatur|Nachempfunnen Arbeitszimmer vun den jungen Willy Brandt (dormals Herbert Frahm) in dat Willy-Brandt-Haus Lübeck
Willy Brandt, oorsprünglich Herbert Frahm, wurr an’ 18. Dezember 1913 as Söhn vun Martha Frahm, en Verköperin in’ Konsumvereen, un den ut Hamborg stammen John Möller in de Lübecker Vörstadt St. Lorenz-Süd boren. Den Naam vun den Vader hett Martha Frahm nich nömmt, as de Gebort vun hör Söhn Herbert Frahm bi dat Standesamt indragen wurr.
An’ 26. Februar 1914 hett Martha Frahm ehrn Söhn in dat Pastorat II vun de Lübecker Kark St. Lorenz dööpen laaten; dat Dööpen in de Gemeendkark wurr nichehelich boren Kinner nich togestahn. Sien richtigen Vader hett Brandt nie nich kennenlernt. De weer knapp eenenhalv Johr Realschollehrer in Lübeck un hett sück vun dor in Brandt sien Gebortsmaand, den Dezember 1913 weer afmeldt.
Brandt is bi sien Moder un sien Steefgrootvader Ludwig Frahm (1875–1935) upwussen, de Martha Ewert nah de Heiraat mit deren Moder Wilhelmine Ewert sien Naam geven harr. Willy Brandt hett sien Steefgrootvader Papa nömmt. In sien Abiturtüügnis wurr Ludwig Frahm as Vader nömmt.Martin Wein: Willy Brandt – Das Werden eines Staatsmannes. Aufbau Taschenbuch Verlag, Berlin 2003.
Sien nicheheliche Gebort, de vun de Lüüd ut sien Tiet faken as Makel ansehn wurr, hebbt politisch Gegner bit in sien Utwussenleven bruult, um hüm heraftosetten. He hett sück dorgegen nich wehrt, aber he hett seggt, „Herkunft und üble Nachrede“ harrn hüm en „Stachel eingepflanzt“.Willy Brandt: Erinnerungen. Ullstein-Taschenbookutgaav, Frankfort an’ Main 1992, S. 85. Nah de Hochtiet vun sien Moder in’ September 1927 mit den Müerkerpolier Emil Kuhlmann un de Gebort vun den Söhn Günther in’ Februar 1928 bleev Herbert bi sien Steefgrootvader un de sien tweet Fru Dora, de he „Tante Dora“ nömmt hett. Ludwig Frahm hörr de SPD an un kandideer 1926 un 1929 up de SPD-List för de Lübecker Börgerschap; Herbert weer af Harvst 1925 Liddmaat vun de Kinnerfrünnen, en Kinnergrupp vun de Falken, af April 1929 vun de Sozialistisch Arbeiter-Jöögd (SAJ), in de he as Liddmaat vun de Lübecker Grupp Karl Marx en radikalen Kurs vertreeden dee.
He hett de St.-Lorenz-Knaben-Middelschool, af 1927 de Von Großheimsche Realschool besöcht un wessel 1928 to dat Johanneum zu Lübeck, an de he 1932 sien Abitur afleggt hett. In den Andrag up Tolaaten to dat Arbitur hett he Journalist as Beropswunsch angeven. Publizistisch harr he sück all mit 13 Johren betätigt. De Lübecker Volksbote, dat örtliche SPD-Blatt, hett in’ Februar 1927 en Upsatz mit twee Teknungen över en Dagswannern vun den Schöler mit Frünnen to de Born vun de Trave afdruckt. Van 1929 bit 1931 hett he denn politische Texte in’ Volksboten schreven. De Chefredakteuer vun dat Blatt weer Julius Leber, vun de he later seggt hett, dat de hüm entscheeden beinfloot harr.
1930 is he de SPD bidreden. In’ Oktober 1931 hett he aber mit Leber un de SPD braken un hett sück de Sozialistisch Arbeiterpartei vun Düütschland (SAPD), en linkssozialistisch Grupp, anslooten. För en Studium, för dat Leber hüm en Parteistipendium in Utsicht stellt harr, harr he aber nu kien Geld mehr. In’ Mai 1932 hett he en Volontariat bi de Schippsmaklerfirma, Reederee un Speditschoon F. H. Bertling KG in Lübeck anfungen.
Ünnergrund un Exil
Nah Hitler sien Machtgriepen 1933 wurr de SAPD verboden. De Partei hett beslooten, in’ Ünnergrund gegen de Natschonalsozialisten to kämpen. Willy Brandt kreeg in’ März 1933 den Updrag, de Utreis vun dat SAPD-Leitungsliddmaat Paul Frölich nah Oslo to organiseeren. Frölich wurr aber fastnommen, so dat Brandt de sien Upgaav övernehm, in Oslo en Zelle vun de Organisatschon uptobauen. Brandt is över Däänmark nah Norwegen emigreert un fung 1934 in Oslo en Geschichtsstudium an, dat he aber wegen sien publizistischen Tätigkeit för norweegsch Zeitungen un sien politischen Insatz wenig vorandreev un nich to en Afsluss broch. In Oslo hett he ok de Zentrale vun de SAPD-Jöögdverband SJVD leit. Dorneben hett he den SJVD van 1934 bit 1937 bi dat Internationalen Büro revolutionärer Jugendorganisationen vun dat Londoner Büro vertreden.
Ünner de Decknaam Gunnar Gaasland kehr he in’ Updrag vun Jacob Walchers van September bit Dezember 1936 as Student nah Deutschland torüch. He hull sück as Kriegsberichterstatter in Berlin up un hett dorbi Düütsch mit norweegsch Akzent snackt. De richtige Gunnar Gaasland weer af 1936 mit Gertrud Meyer, Brandt sien Lübecker Jöögdfrüendin, verheiraadt, de hör langjohrigen Gefährten in’ Juli 1933 nah Norwegen folgt weer. De Ehe mit Gaasland bestunn blots up Papier un geev „Trudel“, de bit 1939 mit Brandt tosommenleev, de norweegsch Staatsanbörgerschap. Gaasland stell Brandt sien Naam to Verfügung un bleev in Norwegen.
Brandt weer 1937 Berichterstatter för mehrere norweegsch Zeitungen in’ spaanschen Börgerkrieg. An’ 16. Juni entgung he in Barcelona en Verhaftenswell vun de Kommunisten gegen de POUM, de he nahestunn, un kehr nah Oslo torüch.Mark Zuehlke: The Gallant Cause. Canadians in the Spanish Civil War 1936-1939. J. Wiley & Sons, Mississauga 2007, ISBN 978-0-470-83926-3, S. 155.
An’ 5. September 1938 wurr he vun de natschonalsozialistisch Regeeren utbörgert. Deswegen hett he sück um de norweegsch Staatsbörgerschap bemüht. Wiels de düütsch Besetten vun Norwegen in’ Tweeten Weltkrieg keem he 1940 vorövergahnd in düütsch Fangenschap. As he aber upgreepen wurr, droog he de norweegsch Uniform un is somit nich upflagen. Bald, nahdem he freelaaten wurrn weer, kunn he nah Schweden flüchten. In Stockholm hett he tosommen mit twee sweedsch Journalisten en sweedsch-norweegsch Presseagentur grünnd, de 70 Daagblööt in Schweden beleefern dee.
In’ August 1940 wurr hüm vun de Botschap in Stockholm de norweegsch Staatsbörgerschap tospraken. Bit to’n Enn’ vun den Krieg bleev he in Stockholm, wo he gemeensam mit August Enderle fedderführend an de Wedderannäherung vun de SAPD-Exilanten an de SPD mitarbeit hett. Dor hett he ok Bruno Kreisky, den latere öösterriekschen Bundskanzler kennenlehrt. De beid weern johrenlang früendschaplich verbunnen.
Brandt weer van 1941 bit 1948 mit Carlota Thorkildsen verheiraadt un harr mit hör de gemeensam Dochter Ninja (* 1940).Oktober 1940: Die Geburt von Willy Brandts Tochter Nah de Scheeden hett he noch 1948 de Wittfru Rut Bergaust, boren Hansen (* 1920; † 2006) heiraadt. Ut disse Ehe gungen dree Söhns hervör: Peter (* 1948), Lars (* 1951) un Matthias (* 1961). Nah 32 Johren Ehe leeten sück Rut un Willy Brandt 1980 scheeden. An’ 9. Dezember 1983 hett Brandt de Historikerin un Publizistin Brigitte Seebacher (* 1946) heiraadt.
Rückkehr nah Düütschland
1945 kehr Brandt as Korrespondent för skandinavisch Zeitungen nah Deutschland torüch un hett över de Nürnbarger Prozesse bericht. Nahdem he an’ 20. Mai 1946 mit en Reed in Lübeck över Deutschland und die Welt Tostimmen vun de dortig Sozialdemokraten kreegen harr, stunn in’ Sömmer 1946 nah en Gespräch mit Theodor Steltzer Brandt sien Rückkehr nah Lübeck to Diskussion. He sull as Nahfolger vun Otto Passarge Börgermeester vun sien Moderstadt, as he Lübeck betekent hett, wurrn. Nahdem hüm de norweegsch Butenminister Halvard Lange vörslahn dee, as Presseattaché an de Norweegsch Militärmission nah Berlin to gahn un de norweegsch Regeeren ut de Stadt vun den anfangen Kollen Krieg to berichten, hett he sück gegen sien Gebortsstadt entscheeden, denn „Lübeck kam mir ein wenig eng vor“, nah sien internatonalen Erfohrungen siet de Emigration.Willy Brandt: Erinnerungen. Wieder makt Ullstein-Taschenbookutgaav 1992, S. 148. Sien Gebortsstadt bleev Brandt aber eng verbunnen. So hett he Wahlkämpe bit hen to Kommunalwahlkämpen immer an’ Vördag vun de Wahl mit en Kundgeven in Lübeck afslooten.
An’ 1. Juli 1948 kreeg he vun de sleswig-holsteensch Landsregeeren weer de düütsch Staatsbörgerschap.
Den Decknaam Willy Brandt, de he sück 1934 toleggt harr, hett he af 1947 düersam bruukt. 1949 leet he hüm as offiziellen Naam vun dat Polizeipräsidium Berlin anerkennen. He sülvst snack 1961 vun en Allerweltsnaam, den he wählt harr, doch geev dat in Lübeck, as he dor sien Volontariat maakt hett, en Schippsutrüsterfirma William Brandt Wwe.Martin Wein: Willy Brandt – das Werden eines Staatsmannes. S. 86.
Politisch Karriere in de Bundsrepubliek
Berlin miniatur|De Regeeren Börgermeester vun Berlin, Willy Brandt (re.), tosammen mit den US-amerikaanschen Präsidenten, John Fitzgerald Kennedy (li.) in Washington in dat Witt Huus (1961) miniatur|US-Minister för’t Verdefferenden Robert McNamara (re.) in en Gespräch mit den SPD-Fraktschonsvörsitter Fritz Erler (li.) un den Regeeren Börgermeester vun Berlin, Willy Brandt in Arlington, Virginia, USA (1965)
Sien politisch Karriere in dat Nahkriegsdüütschland fung 1949 as Berliner Afordneter för de SPD in’ eersten Düütschen Bundsdag an. Brandt hörr den Bundsdag van 1949 bit 1957, 1961 un van 1969 bit to sien Dood 1992 an, also all tosommen 31 Johr lang. 1950 wurr he ok Liddmaat vun dat Afordnetenhuus vun Berlin. He hett dit Mandat eerst an’ 6. April 1971 daalleggt, also knapp twee Johr nah sien Wahl to’n Bundskanzler.
1955 wurr Willy Brandt as Nahfolger vun Otto Suhr Präsident vun dat Berliner Afordnetenhuus. 1957 wurr he, ebenfalls as Nahfolger vun Otto Suhr, to’n Regeeren Börgermeester vun Berlin wählt. In dit Amt wunn Brandt wegen sien entslooten Hanneln wiels dat Berlin-Ultimatum 1958 un nah den Müerbau 1961 groot Popularität.
Disse Popularität hett sück ok in de Ergevnisse vun de Berliner SPD bi de Wahlen to’ dat Berliner Afordnetenhuus daalslahn: 1958 kreeg de SPD 52,6 % vun de Stimmen (en Plus vun 8%) un 1963 reck se mit 61,9 % vun de Stimmen dat tweetbest Ergevnis in hör Historie.
In de Tiet vun Brandt as Regeeren Börgermeester full 1963 de Besöök vun Präsident Kennedy in West-Berlin (tosommen mit den dormaligen Bundskanzler Konrad Adenauer). Bekannt wurr nich blots Kennedy sien Reed mit dat berühmt Zitat „Ich bin ein Berliner“, sonnern ok Brandt sien Begröötensreed van' 26. Juni an Kennedy: "Wir grüßen nicht nur das Amt, wir grüßen auch den Mann“.
He bleev bit to'n 30 November 1966 Regeeren Börgermeester. Van' 1. November 1957 bit to'n 31. Oktober 1958 weer Brandt turnusmatig Bundsraatspräsident.
Van 1958 bit 1963 weer he Landsvörsitter vun de SPD Berlin.
In de Bundspolitik 1961–1969 miniatur|Besöök vun Richard Milhous Nixon in Berlin (1969)