mini|Jimmy Carter (1977) rahmenlos|rechts|Ünnerschrift vun Jimmy Carter James Earl „Jimmy“ Carter Jr. (* 1. Oktober 1924 in Plains, Georgia; † 29. Dezember 2024 ok dor ) weer en US-amerikaansch Politiker vun de Demokratischen Partei. He weer tüschen 1977 un 1981 de 39. Präsident vun de Vereenigten Staaten. Van 1971 bit 1975 weer he de Gouverneur vun Georgia.
In sien Amtstiet hett he de Torrijos-Carter-Verdrääg to de Övergaav vun den Panamakanaal afslooten un weer maatgevend an de Verhandlungen to dat Afkommen vun Camp David I bedeeligt. He hett den SALT-II-Verdrag mit de Sowjetunion uthannelt un leet eerstmals diplomatische Betrecken to de Volksrepubliek China upnehmen (de aber all ünner sien Vör-Vörgänger Richard Nixon uthannelt wurrn weern). Binnenpolitisch weer he vör allen in de Energie-, Bildungs- un Umweltpolitik engageert, hett dat aber nich schafft, de USA ut hör Wertschaps- un Sellschoppskrise to führen, weswegen he all nah een Amtsperiood vun Ronald Reagan aflöst wurr. Carter sien Viezpräsident wiels sien Amtstiet weer Walter Mondale.
Siet dat Enn' vun sien Präsidentschap sett sück Carter mit sien Carter Center vör allen för Minschenrechte, de internatschonale Vermittlung un Wahlbeobachtung in. Dorför hett hüm dat Nobelkomitee 2002 den Freedensnobelpries tospraaken.
Leven Herkunft un Familie Carter is een vun veer Kinner vun James Earl Carter (1894–1953) un Bessie Lillian Gordy (1898–1983). 1946, nah sien Afsluss an de Navy-Akademie in Annapolis (Maryland), hett he Rosalynn Eleanor Smith (* 1927) heiraadt. To Anfang vun sien Deensttiet bi de Marine weer Carter up de USS Wyoming (BB-32) statschooneert, en Testschipp för Bordelektronik. Nah de sien Butendeenststellung 1947 wurr he mit sien Schippskameraden up dat Slachtschipp USS Mississippi (BB-41) versett. Enn' 1948 wurr he up de USS Pomfret (SS-391) versett, wo he bit 1951 bleev. Bit Enn 1952 hett Carter mehrere Offiziersposten up de USS Barracuda (SSK-1) dörloopen un wurr dee vun Hyman Rickover to de Atom-U-Boot-Flotte haalt. He fung en Studium vun de Karnphysik un dat Ingenieurwesen an dat Union College in den Staat New York an un sull up de USS Seawolf (SSN-575) deenen. 1952 hett he sück an de Uprüümarbeiten nah den Störfall in dat Karnkraftwark Chalk River bedeeligt.
Nah den Dood vun sien Vader 1953 hett he aber de Marine verlaaten, um de familieneegen Eerdnööt- un Boomwullplantagen as ok dat familieneegen Ünnernehmen mit Lagerhüüs to övernehmen.
Prägend för hüm is sien deep Verwuddeln in' christlichen Glooven.whoswho.de: Jimmy Carter So arbeit he as langjohrig Diakon vun en Baptistengemeend bit hüüd in de Sönndagsschool för Utwussen un in' Predigtdeenst mit, wordör de Gemeend jedes Johr teihndusend Besöker vun utwärts hett.mbcplains.com: Maranatha Baptist Church De sozial-konservativen Hollen vun de Southern Baptists steiht he aber kritisch tegenöver un hett de intüschen ok verlaaten. As konkreten Uttrittsgrund hett he de Diskrimineeren vun Fruen nömmt.CNN.com – Jimmy Carter breaks lifelong ties to Southern Baptists – October 20, 2000 blogher.com – Jimmy Carter leaves Southern Baptist church in protest to treatment of women
Mit sien Frau Rosalynn hett Jimmy Carter dree Söhns: Chip, Jeff un Jack as ok een Dochter, Amy. Jack Carter (* 1947) hett sück 2006 in' Bundsstaat Nevada as Kandidat vun de Demokraten spoodlos um en Seet in den US-Senat. De Söhn vun Jack un Enkelsöhn vun Jimmy, Jason Carter, hett ok en politisch Loopbahn inslahn: Siet 2010 is he Liddmaat vun den Senat vun Georgia un weer bi de Wahl 2014 Kandidat vun de Demokraatsch Partei för dat Amt vun den Gouverneur vun Georgia. He is dorbi aber den Amtsinhebber Nathan Deal ünnerleegen. Sien Fru, Rosalynn Carter, boren Smith, is an'n 19. November 2023 storven.
Fröhe politische Karriere un Gouverneur von Georgia Carter fung sien politische Karriere in den Gemeendeschoolraat vun Plains an. In de 1960er Johren hett he för twee Wahlparioden in den Senat von Georgia seeten. He hett sück för en fiskaalsch Torüchhollen insett, hett gemäßigt progressive Ansichten tegenöver de US-amerikaansch Börgerrechtsbewegen vertreeden un gull in sozialen Fragen as liberal.
1966 hett he för den Posten as Gouverneur vun Georgia kandideert, is aber nich wählt wurrn. 1970 hett he dat noch mal versöcht. In sien Wahlkampupträen hett he den wegen sien stark Intreeden för de Rassentrennung umstreeden Gouverneur vun Alabama, George Corley Wallace ünnerstütt. Wahlkamphelper vun Carter hemm duusende vun Fotos utdeelt, de sien Gegenkandidaten un fröheren Gouverneur, den liberalen Carl Sanders, in’ früendlichen Binannerween mit swaart Basketballspelern wiesen deen. Carter hett verspraken, en erklärten Segregatschonisten weer in dat „State Board of Regents“ to beropen. Ebenfalls hett he verspraaken, as eerst Amtshandlung George Wallace to en Reed nah Georgia intoladen. Vör allen witt Anhänger vun de Rassentrennung hemm Carter sluutend to’n Gouverneur wählt.
Nah sien Wahl allerdings stell Carter in Reden fast, dat de Tiet vun de Rassentrennung vöröver weer un dat Rassendiskrimineeren kien Platz in de Tokunft vun den Staat harr. He weer de eersten Amtsinhebber up Bundsstaatenebene ut de Südstaaten, de so wat apenlich seggt hett. Noch eenige Johren vörher harr en sückse Ütern för den Börgermeester vun Atlanta, Ivan Allen, dat Enn’ vun sien Karriere bedüüd. De Positschoon vun Carter wurr US-wiet as Teeken vun sück ännern Tieden upfaat. Carter hett sück ok organisatorisch dorför insett, de Rassentrennung uptoheven un hett in dissen Sinn de Staatsverwalten nee organiseert. Bi de folgen Gouverneurswahl kunn he nich weer antreeden, wiel twee direkt upnanner folgen Amtstieden as Gouverneur dormals in Georgia nich tolaaten weern.
Anfang vun de 1970er Johren hett sück Carter för den Kriegsverbreker William Laws Calley, Jr. insett, de för dat Massaker vun Mỹ Lai wiels den Vietnamkrieg verantwortlich weer. Carter, to disse Tiet noch Gouverneur vun Georgia, hett den American Fighting Man's Day inführt un hett de Börger vun Georgia beeden, ut Solidarität mit Calley een Week mit inschalt Luchten to fohren. David Frum: How We Got Here: The 1970s. Basic Books, New York, New York 2000, ISBN 0-465-04195-7, S. 84–85.. mini|Carter (links) wiels een vun de Feernsehdebatten mit Präsident Ford an’ 23. September 1976
Präsidentschapskandidatur 1976 In den Vörwahlen hett he sück as Kandidat vun de Demokraten för de Präsidentschapswahlen 1976 dörsett. De Watergate-Schandaal weer to disse Tiet aber noch dat beherrschen Thema in de apenlich Diskussion un hett den Amtsinhebber Gerald Rudolph Ford entspreekend schaad, ofschons he sülvst dor nichts mit to doon harr. De Begnadigung vun sien Vorgänger Richard Nixon weer aber düchtig unpopulär, ofschons Carter den Präsidenten nich apenlich för disse Entscheeden kritiseert hett. De Butensiedenpositschoon vun Carter un de Tatsaak, dat he bitlang in de natschonale Politik nich präsent weer, wurrn gau en Vördeel för hüm. Sowohl sien Wahlkamp as ok sien Präsentatschoon in Debatten wurrn allgemeen as bannig good ansehn. Dat zentraal Thema vun sien Wahlkamp weer de Neeorganisatschoon vun de Regeeren. Carter weer de eerste Kandidat ut den deepen Süüden (Deep South) (South Carolina, Georgia, Alabama, Mississippi, Louisiana) siet den amerikaanschen Börgerkrieg, de en Präsidentenwahl wunn. He hett sück mit 50 to 48 Perzent gegen Präsident Ford dörsett. In' Electoral College kunn he 297 Wahlmännerstimmen recken, wiels up Ford 240 keemen. Dat Endergevnis weer denn aber doch knapper as dat lang Tiet verwacht wurr. Carter un Ford ünnerhullen aber trotz de entgegengesett politischen Ansichten över de Präsidentschapen vun beid herut en früendschaplich Verhältnis.
Wiels den Wahlkamp geev Carter Robert Scheer vun de Tietschrift Playboy en Interview för de Utgaav vun' November 1976, de blots wenige Week för de Wahl in Umloop keem. He is immer noch de eenzige US-Präsident, de disse Tietschrift en Interview geven hett.
Präsidentschap (1977–1981) mini|US-Präsident Jimmy Carter un König Hussein I. von Jordanien an' 25. April 1977 in dat Witt Huus mini|Präsident Carter wiels en Reed vör den Kongress, 1978 mini|Carter an't Telefon in' Oval Office, November 1978 mini|Carter in' Wahlkamp 1980 Nah den Wahlsieg över Gerald Ford hett he an' 20. Januar 1977 sien Präsidentschap mit Walter Mondale as Viezpräsident an. He fung sien Amtstätigkeit mit Reformen vun den Tostännigkeitsümfang vun verscheeden Ministerien an. Butenpolitisch weer he spoodriek bi de Vermittlung tüschen Ägypten un Israel, de 1978 to dat Afkommen vun Camp David un in dat Johr dorup to'n israeelsch-ägyptischen Freedensverdrag führen deen. Ebenso geiht de Afsluss vun den SALT-II-Verdrag mit de UdSSR (de aber nie nich ratifizeert wurr) up sien Arbeit torüch, as ok de Övergaav vun de Kontroll vun den Panamakanaal an Panama. En wiederer Akt weer dat Instellen vun dat Ünnerstütten vun den Diktater Anastasio Somoza Debayle in Nicaragua. Ünner sien Regeeren wesseln de diplomatischen Betrecken vun Taiwan, dat bit dorhen as Vertreder vun dat chnineesch Volk behannelt wurrn weer, to de Volksrepubliek China.
Dat Johr 1979 kann as Anfang vun dat Enn' vun de politisch Loopbahn vun Carter ansehn wurr. Entscheedender as sien anfänglichen Erfolge wurr sien Verhollen wiels dat wat in dat Johr so passeert is, de sluutend to sien Nedderlaag gegen Ronald Wilson Reagan führen sullen. So hett man hüm en to groot Rücksichtnahm up de US-Nuklearindustrie bi den Umgang mit den offiziellen Ünnersökensbericht to den Three-Mile-Island-Tüschenfall bi Harrisburg, Pennsylvania vörsmeeten un kritiseer de fortgesett Ünnerstütten för Indonesien trotz den Genozid in Oosttimor.
In' Januar 1979 reck ok de Krise in' Iran ehrn Hööchtpunkt. Nah de Konferenz vun Guadeloupe wurr de Machtgriepen vun Ajatollah Chomeini in' Rahmen vun de Islamische Revolutschoon dör Präsident Carter tolereert. In de Carter-Administratschoon wurr de Destabiliseeren un sluutend Stört vun de Schahregeeren stillkens begrööt, wiel de Schah in de letzt Johren vun sien Herrschap tonehmend dorup ut weer, den Infloot vun de USA un Grootbritannien up sien Land in lütt Träen torüchtofohren. Nahdem Carter Schah Mohammad Reza Pahlavi to de Behandlung vun sien Krebserkrankung in de USA harr inreisen laaten, keem dat in' November 1979 to de Geiselnahm vun Teheran, bi de över 50 Amerikaner vun 400 iraansch Studenten vun de Gruppeeren Daneshjuyane Khate Emam („Studenten, de de Lien vun den Imam folgen“) in de US-Botschaft in Teheran fangen hollen wurrn. Nahdem dat unglückelk Stööttruppünnernehmen to dat Befreen vun de Geiseln (Operation Eagle Claw) fehlslahn weer, sunk dat Ansehn vun den Präsidenten up en Deeppunkt. De Geiselnahm sull letztlich 444 Daag düern un gung ironischerwies wenige Minüüt nah de Amtsinführen vun den nee Präsidenten Ronald Reagan an' 20. Januar 1981 to Enn'. Dör den Stört vun de Schah in' Iran un de Errichtung vun en islamischen Goddesstaat hemm de USA völ Macht un Infloot in' Nahen Osten verloren.Barbara Friehs: Die amerikanischen Präsidenten von George Washington bis Barack Obama, Wiesbaden 2014.