duum|Aerosol in’n Huusholt: de fiene Aerosol-Nevel vun en Spröhdoos En Aerosol is en Mischen ut faste oder fletige Sweevstoffen mit en Gas. Dat Verhollen un de Egenschoppen vun en Aerosol hangt jümmers vun de Deelken un den Drägerstoff af. De Sweevstoffen warrt ok as Aerosolpartikels oder Aerosoldeelken betekent. En Aerosol is en dynaamsch System, dat sik jümmerto ännert, dordör, dat Damp an de Partikels kondenseert, fletige Bestanddeelen verdampen doot, lütte Deelken to gröttere Partikels tohopengaht oder Partikels an Körpers afscheedt warrt.
Orden un Vörkamen Allgemeen Aerosolen künnt op verschedene Oort un Wies in Kategorien indeelt warrn. Kriterien dorför künnt dat Tostannenkamen vun de Aerosolpartikels wesen, jemehr Stoffegenschoppen (fast/fletig) oder jemehr Wikren (Kondensatschoonkemen) wesen. Op jeden Fall is de Övergang twüschen de enkelten Kategorien nicht kloor defineert. Aerosolen künnt jüst so as Stoff op vele verschedene Orden entstahn. Kondensatschoonsaerosolen sünd vun grote Bedüden in de Meteorologie. Partikels vun disse Aerosolen billt sik spontan dör Kondensatschoon oder Resublimatschoon ut översatte Gasen.
Kiek man na den Oorsprung vun de Partikels kann een twüschen primäre un sekundäre Aerosolen ünnerscheeden. Bi de eersten Sort kamt de Deelken tomeist ut mechaansche oder thermische Vörgäng. Bi de sekundären Aerosolen hebbt sik de Partikels ut gasförmige Stoffen dör cheemsche Reakschonen un/oder dör Anlagern un de Reakschoonsprodukten an Kondensatschoonskarns billt.
Vele Rebeden vun uns Ümwelt bargt Aerosolen, as to’n Bispeel: Stoff in de Ruumluft Rook bi’t Smöken Nevel ut en Spröhdoos Sott oder Öölqualm ut’n Autoutpuff u.v.a.
Uns Eerdatmosphäär bargt ok jümmer Aerosolen vun verschedene Orden un in ünnerscheedliche Kunzentratschonen. Dorto tellt: natürliche orgaansche Andeelen as Sporen, Pollen oder Bakterien. natürlich anorgaansche Andeelen as StoffDie Wüste schwebt, 3Sat; hitec vun’n 17. Februar 2008, Rook, Seesolt, Waterdrapens vun Minschen inbröchte (antropogene) Brandrüchstännen as Rook, Asch oder Stoff vun Minschen herstellte Nanopartikels
Vörkamen in de Luft duum|Aerosol mit hoge Partikel-Kunzentration: Smog över Santiago de Chile. Aerosolparikels sünd lütte Deelken, de dat överall gifft. Se sünd so lütt, dat man jem mit dat Oog nich enkelt sehn kann. Erst wenn se in en grote Kunzentratschoon överall in de Luft vörkamt, vun ruchweg 1.000.000 Partikel op’n Quadratzentimeter. In so en Fall snackt man ok vun Smog. De Dörmeter vun disse Partikels liggt twüschen 0,5 nm un mehrere 10 μm. An’t bövere Enn vun dit Gröttenrebeet leegt to’n Bispeel de grötteren Pollen.
Vun en sünnere Luftfuchtigkeit an, fangt de Aerosolpartikels an Drapens to billn. Dat Water in de Luft kondenseert an de Partikels. Je grötter de Luftfuchtigkeit is, ümso grötter warrt ok de Drapens, un wenn se noch wieter stiegen deit, künnt de Drapens ok tosamenstöten un Wulken billn. Opletzt kann dat to’n Regen kamen. Ut den Grund warrt Aerosolpartikels ok as Wulkenkondensatschoonskemen betekent. De Kunzentratschoon vun de Partikels is an jeden Oort anners.
Mit de Hööch nimmt ok de Kunzentratschoon vun en Aerosol af. In 10 km över de Eerdböverflach warrt normalerwies blots noch en Teihndusendstel vun den Weert an’n Bodden meten. Dor liggt de bi ruchweg 2 mg Aerosolpartikels op een Kilogramm Luft. Vör allen Vulkanutbröök künnt aver de Kunzentratschoon vun Aerosolen in de Atmosphäär bannig anstiegen laten un dormit ok dat Weder ännern. De Influss vun Stoff ut de Wööst is noch nich gott utforscht. Eerste Meten över de Sahara wiest to’n Bispeel en dämpen Klimawirken dör de vergliekswies groten Partikels un en kloor afgrenzte fief Kilometer dicke Aerosolschicht.
De Wind kann – sünners wenn he Turbulenzen utbillt – Bodden dör äoolsche Boddenerosion in de Luft drägen un jüst so ok Aerosolpartikel, de op de Böverflach afsackt sünd, wedder nee mobiliseeren. Dordör kann de Wind afhangig vun de Windricht, Stärk un de meteorologischen Samtsituatschoon Aerosolen över en grote Flach verdelen un so ok mit Schaadstoffen belaste Flachen utdehnen un ne’e Rebeden kontamineeren. Sünners dramaatsch wiest sik disse Effekt bi radioaktive Wulken, de bannig gefährliche Aerosolen bargt un denn in Folg vun radioaktiven Nedderslag grote Landflachen belasten kann. So, as dat to’n Bispeel in’n Rahmen vun de Katastrooph vun Tschernobyl an’n 26. April 1986 un de nafolgen Weken in Europa passeert is.
Partikelorden un jemehr Afkumst duum|En Sandstorm bargt vör allen mineraalsche Aerosolpartikels Aerosolpartikels künnt vele verscheden Tosamensetten opwiesen, wat ok op de Egenschoppen vun’t Aerosol sluten lett un woneem de Partikels herkamt. De lüttsten Partikels ünd enkelte Molekülen, de blots in bannig roor Fäll grötter as 1 nm sünd. Se sünd tomeist dat Produkt vun Verbrennen, aver ok Stoffwesselprodukten vun Planten un Beester,as to’n Bispeel Terpenen. In de Eerdatmosphäär reageert se gau mit annere Molekülen oder gröttere Partikels. Man, Molekülen warrt eerst denn to de Aerosolpartikels tellt, wenn se groot noog sünd, üm de Egenschoppen vun en faste Phaas optowiesen. Dorto mööt sik mehrere Molekülen an sik eerst to en Partikel verbinnen.
Afgas ut Hoochavens bargt en düchtigen Andeel vun Sott, aver ok Sulfaten un Nitraten. Vun de Grött her leegt disse Partikels twüschen 1 un 1.000 nm. Se sünd dat Produkt vun’t Verhütten vun Metallen oder warrt vun Kohlenkraftwarken utstött. Man, ok in Autoafgas sünd disse Partikels to finnen. De Partikels sünd so groot, vun wegen dat en Verbennen nienich rein is un dorüm ok teemlich grote Sottpartikels entstaht. Jüst bargt ok Rook, de to’n Bispeel bi apen Füer oder bi’n Wooldbrand freesett warrt, en groten Andeel Sott.
Mineralstoff-Partikels entstaht vör allen dör Erosion vun Stenen. Vele vun disse Partikels kamt to’n Bispeel bi Sandstörm in de Wööst tostannen. Aerosolpartikels ut Seesolt entstaht, wenn de Wind lütte Soltwaterdrapens ut de See opweihn deit. Dat Water verdunst dorna un dat Solt blifft as Partikel torüch.
Bioloogsche Aerosolpartikels sünd Pollen, Pilzsporen, Bakterien, Viren, Zellorganellen oder Utscheden. Disse Oort verdeelt sik över en wiet Gröttenrebeet. Wiel eenige Pollen so groot sünd, dat se mit bloot Oog to sehn seünd, sünd eenige Mikroviren sogor lütter as 10 nm. Wohrhaftig gifft dat bannig lütte Viren un Baktieren, de as Aerosolpartikels in de Luft verdeelt sünd. Man, jemehr Tall is eher lütt. Ob disse Mikrobakterien un -viren de Gesundheit vun’n Minschen schaden doot, warrt ünnersöcht.
Butendem gifft dat noch vele annere Orden vun Aerosolpartikels. Eenige dorvun sünd radioaktiv, annere bestaht ut Eddelmetallen un wedder annere kamt noch nich mol vun uns egen Planet. Üm nipp un nau fasttostellen, woneem sünnere Deelken herkamen doot, mööt de Inholtstoffen bannig nau ünnersöcht un bestimmt warrn. Wiel de Tiet as Aerosol ännert sik de Partikels ok jümmer wedder. Wenn Water an de Partikels kondenseert un de velen lütten Drapens jümmer gröttere billt, künnt de Aerosolpartikels ok mitenanner reageeren oder deent as Katalysater för cheemsche Aflööp in de Luft, de opletzt de Tosamensetten vun de Partikels ännert.
Egenschoppen Dat lütte Partikels längere Tiet mit en Gas transporteert warrn künnt, liggt doran, dat se sik jümmer mehr as Gas-Molekülen verhollen doot, je lütter jemehr Dörmeter warrt. Dör den Luftwedderstand hebbt Aerosolen en höchste Afsacksnelligkeit, de bi’n Gliekgewicht vun Gravitatschoonskraft un Luftrieven tostannen kummt. In Betog op de hööchste Afsacksnelligkeit bedüüt de halve Dörmeter vun en Partikel, dat sien Masse un dormit de GRavitatschoonskraft üm den Fakter 8 afnimmt un de Luftrieven in dat Gesett vun Stoke, dat hier en Rull speelt, üm den Fakter 2. De Luftrieven hangt in’t Stokes-Rebeet linear vun de Snelligkeit af, so dat de hööchste Afsacksnelligkeit bi’n halven Dörmeter blots noch en Veerdel is.
Disse quadraatsche Tosamenhang gellt aver blots, solang de Partikels düütlich grötter sünd as de middlere fre’e Wegläng vun’t Gas ümto – dat is in Luft 68 nm. Bi lüttere Partikelgrötten gifft dat en Övergang vun’t Kontinuum in’t Rebeet vun en molekularen Strömen, wodör de Ströömwedderstand vun en Partikel langsamer fallt as na’t Gesett vun Stokes to vermoden weer. De Afsacksnelligkeit is doröm grötter, as dat na den baven verkloren Tosamenhang wesen müss. Üm de uttoreken, mutt een de Cunnigham-Korrektur inbetehn.
Meten duum|Aerosol Optische Deep vun de Eer bi 550nm Bülgenläng; Dörsnitt vun Januar 2005 bit Januar 2010 De Kunzentratschoon vun en Aerosol bestimmt man mit so nöömte Karnteller. In en eenfachen Fall lett man dorbi en sünnere Mengde Luft op en Vaselineschicht inwirken un weert de dorna ünner’t Mikroskop ut. In Afhangigkeit vun de Koorngrött warrt dorbi ünnerscheedt na Aitken-Karns vun 0,01 bit 0,1 µm Grote Karns vun 0,1 bit 2 µm Resenkarns grötter as 10 µm
Annere Meetmethoden, bi de de Deelken to’n Wägen afscheedt warrt, sünd Zentrifugen oder Impakters. Man kann Aerosolpartikels in en Luftstroom aver ok mit Help vun en radioaktiven Born (Tomeist Krypton-85 oder Americium-241) defineert elektrisch opladen un in en DMA (Differential Mobility Analyser) na Gröttenklassen sorteert opteken. As Detekters künnt dorbi Kondensatschoonskarntellers (Condensation Particle Counter – CPC) bruukt warrn, de de Partikels dör heterogene Kondensatschoonsvörgäng vergröttert un dorna optisch detekteert, oder elektrische Detekers as dat Faraday Cup Electrometer (FCE).
Butendem künnt Aerosolpartikels över optische Methoden vermeten warrn. Dat integreeren Nephelometer kann dat hele vun Aerosolpartikels in en Betogsvolumen streite Licht (vun en sünnere Bülgenläng) detekteeren, dat polare Nephelometer analyseert dat streite Licht butendem na Streiwinkel. Enkeltpartikelteller ünnersöökt dat Streilicht vun enkelte Aerosolpartikels in en Luftstroom un künnt so en Gröttenverdelen angeven.
LIDAR-Systemen ünnersöökt dat „Lichtecho“ vun Laserpulsen, de in de Atmosphäär sennt warrt. Na de Inetensität un de Tietduer na dat Utsennen vun den Lichtpuls kann de Schichtfolg vun de Aerosolen in de Atmosphäär över mehrere Kilometer faststellt warrn.
De över de hele Atmosphäär integreerte Aerosol Optische Deep (Ångström Koeffizienten) laat sik dör verschedene feernutforschen Verfohren in jemehr Utbreden in Ruum un Tiet in Koorten tosamenfaten. Dorto warrt Annahmen över de Reflekschoonegenschoppen vun de Eerdböverflach maakt – to’n Bispeel is de Reflekschoon vun deepe, kloore Waterflachen in’t nege Infraroot glieks null. Verfohren vun disse Oort warrt in de Feernutkundschopen insett, üm Biller to korrigeeren, de vun Satelliten opnahmen worrn sünd.
Bedüden un Wirkung Weder un Klima För dat Weder speelt vör allen hygroskoopsche Aerosolpartikels en Rull. Se deent as Kondensatschoonskarns un reegt dat Billn vun Drapens und dormit ok vun Wulken an. Bito gifft dat Aerosolpartikels, de as Ieskemen deent un to’n Billn vun Ieskristallen föhrt. Dat künnt PArtikel ut sünnere Bakterien wesen, as se to’n Bispeel in Sneekanonen insett warrt. Ieskristallen regt in Wulken dat Billn vun Nedderslag an. Dat Prinzip dorvun warrt dör den Bergeron-Findeisen-Vörgang beschreven. Ut den Grund hett man lange Tiet Sülveriodid un annere cheemsche Stoffen insett, üm dör künstliche Ieskemen Wulken to’n Afregen to bringen. Hagelflegers schüllt op disse Wies „gefährliche“ Wulkenformatschonen to’n Afregen bringen, wenn de Gefohr vun Hagel besteiht. In Nevelkamern warrt utnütt, dat keen Aerosolen dor sünd, wodör en Översättigen vun’n Waterdamp vun bit to 800 % möglich is.
Wovun Rull Aerosolen bi’t Klima speelt oder nauer bi’n Klimawannel, is noch nich kloor. De Emisschonen dör den Minschen laat deelwies de öörtlichen Kunzentratschonen bannig stiegen un sorgt för en dulle Ümweltversmudden (t. B. Smog). Dat kann den Strahlenhuusholt vun de Eer direkt stören oder ok indirekt dör dat Billn vun Wulken. Dorüm is dat en Swoorpunkt vun de aktuellen Forschung.