Gerhart Hauptmann

Gerhart Johann Robert Hauptmann (* 15. November 1862 in Obersalzbrunn in Slesien; † 6. Juni 1946 in Jagniątków in Slesien) weer en düütsch Dramatiker un Schriever. He gellt as de bedüüdenste düütsch Vertreder vun den Naturalismus, hett aber ok anner andere Stilrichten in sien Wark integreert. 1912 kreeg Hauptmann den Nobelpries för Literatur. miniatur|Gerhart Hauptmann, Fotografie vun Nicola Perscheid (1914) miniatur|Hauptmanns Ünnerschrift

miniatur|hochkant|Hauptmann 1898 miniatur|hochkant|Robert Hauptmann mit sien Söhn Gerhart Leven Gerhart Hauptmann wurr an 15. November 1862 in dat nedderslesischen Obersalzbrunn boren. Sien Öllern weern de Eheleute Robert (1824–1898) un Marie Hauptmann, boren Straehler (1827–1906), de an de Oort en Hotel bedreeven. Hauptmann harr dree öllere Geschwister: Georg (1853–1899), Johanna (1856–1943) un Carl (1858–1921). Sien Roopnaam Gerhard änner he later henn in Gerhart.

Af 1868 hett he de Dörpschool besöcht un af den 10. April 1874 de Realschool in Breslau, för de he man so eben de Eegnungsprüfung schafft harr. Hauptmann harr Schwierigkeiten, sück in de nee Umgebung vun de Grootstadt intoleven; gemeensam mit sien Bröer Carl hett he anfangs in en rünnerkommen Schölerpension wohnt, ehe se bi en Pastor ünnerkeemen. Hauptmann harr ok Probleme mit de preußisch präägten Schoolalldag. Hüm hebbt vör allen de Härte vun de Schoolmeesters un dat Beterbehanneln vun adlig Mitschölers stört. En sück dorut entwickeln Afneegen un tallriek Krankheiten hebbt dorto führt, dat he dat eerste Johr noch mal maken muss. Mit de Tiet hett he aber Breslau wegen de Mögelkeit Theater to besöken, denn doch schätzen lehrt.

In' Fröhjohr 1878 hett Hauptmann de Realschool verlaaten, um Landwertschaps-Eleve up den Gootshoff vun sien Unkel Gustav Schubert in Lohnig (hüüd Łagniewniki Średzkie bi Udanin) to wurrn, af Harvst in dat dicht bi liggend Lederose (hüüd Różana). Nah eenenhalf Johren muss he de Lehr aber afbreeken. He weer de Arbeit pgysisch nich wussen un harr sück en Lungenlieden totrucken, dat hüm in de folgend twintig Johr mehrmals in Levensgefohr brocht hett.

Studium un Tiet as Bildhauer Nahdem sien Versöök scheitert weer, dat Eenjohrigen-Examen to maken, is Hauptmann in’ Oktober 1880 in de Bildhauerklass vun de Königliche Kunst- un Gewarfschool in Breslau intreden. Hier is he up Josef Block drapen, mit de hüm tietlevens en deep Früendschap verbunn. Nah en vörovergahnd Utsluss wegen „schlechten Betragens und unzureichenden Fleißes“ un naldig Wedderupnahm (up Empfehlung vun Perfesser Robert Härtel) hett Hauptmann de Hoochschool 1882 verlaaten. För de Hochtiet vun sien Bröer Georg mit de ut Radebeul stammen Koopmannsdochter Adele Thienemann schreev he dat lütt Festspeel Liebesfrühling, dat an’ Pulterabend upführt wurrn is. Bi de Hochtiet hett he ok de Süster vun de Bruut, Marie Thienemann, kennenlehrt. Mit de hett he sück stillkens verlobt. Marie hett hüm af denn finanziell ünnerstütt un hett hüm dat mögelk makt, dat he to dat Wintersemester 1882/83 en Studium vun de Philosophie un de Literaturgeschichte an de Universität Jena antofangen, dat he aber ok bald weer afbraken hett.

Dornah finanzeer hüm Marie en Middelmeerreis, de he mit Carl ünnernehmen dee. He hett denn beslooten, sück in Rom as Bildhauer daaltolaaten, harr aber kien Spood. Sien Versöök in de düütsch Gemeend in Rom Foot to faaten, gungen scheef, un sien överlevensgroot Toonplastik vun en germaanschen Krieger full in sück tosommen. Hauptmann kehr enttäuscht nah Düütschland torüch un fung en Tekenstudium an de Königliche Akademie Dresden an, dat he aber ebenso wenig to’n Enn’ broch as en ansluutend Geschichtsstudium an de Universität Berlin. He hett sück mehr för dat Theater interesseert as för dat Studium.

Ehe mit Marie Thienemann – »Die Weber« miniatur|links|De Villa Lassen in Erkner, 2009 An’ 5. Mai 1885 hett Hauptmann Marie Thienemann vun’ Hohenhaus in Radebeul heiraadt. In’ Juli hebbt se tosommen mit Hauptmann sien Bröer Carl un de sien Fru Martha (en wiedere Süster vun Marie, Hochtiet 1884) hör Hochtietsreis nah Rügen nahhalt. Se hebbt eerstmals de Insel Hiddensee besöcht, de in Tokunft en geern nommen Reiseteel vun Hauptmann wurrn dee. Wiel dat Stadtleben hüm Lungenprobleme bereit hett, hebbt Hauptmann un sien Fru de nächst veer Johr in Erkner in de Villa Lassen wahnt. Dor keemen hör dree Söhns Ivo (1886–1973), Eckart (1887–1980) un Klaus (1889–1967) to Welt. 1889 truck Hauptmann in de Schlüterstraße 78 in Charlottenburg bi Berlin. Dor nehm he Verbinnen mit den naturalistischen Literaturvereen „Durch“ up, to de ünner annern Karl Bleibtreu un Wilhelm Bölsche hörrn deen.

miniatur|Plakat to Die Weber, Farblithografie vun Emil Orlik (1897) miniatur|Gerhard Hauptmann, Gemälde vun Lovis Corinth (1900) In disse Tiet entstunnen de „novellistische Studie“ Bahnwärter Thiel (1888) un de Dramen Vor Sonnenaufgang (1889) un Die Weber (1892), de Hauptmann – in den Upführungen vun Otto Brahms „Free Bühne“ – to’n Dörbröök verhulpen un vun Theodor Fontane leevhaft begrööt wurrn.

Mit dat Drama Das Friedensfest. Eine Familienkatatrophe (1890) hett Hauptmann angeblich Frank Wedekind argert, de in dat Stück Anspeelen up Ereignisse ut sien eegen Leven weerkennt hemm will, vun de he den Schriever wat vertellt harr. Wedekind Replik bestunn ut den Upträe vun en Dichters mit Naam Franz Ludwig Meier, de beständig de Äußerungen vun sien Frünnen protokolleeren deiht, in sien Kummedie Die junge Welt.Verlag Felix Bloch Erben GmbH . Afroopen an’ 5. März 2011

De Inholt vun „Das Friedensfest“ is as folgt. An en Wiehnachtsabend in de 1880er Johren kummt Wilhelm Scholz to’n eersten Mal weer in sien Öllernhuus. En Striet mit sien Vader, Fritz Scholz, hett hüm vör Johren ut’ Huus dreven. Sien Verlobte, Ida Buchner, un de hör Moder hebbt hüm to de Besöök överredt. Unverwacht kummt ok der johrenlang verschullen Vader dorto, de herünnerkommen un vun Krankheit un Alkohol tekent is. Wilhelm will den Vader nich sehn. Liekers gifft he sück Mühe, den Abend versöhnlich hentokriegen. Doch sien zynisch Bröer Robert maakt hüm en Streek dör de Reken. Fritz Scholz starvt. Ida is vertwiefelt. Wilhelm wennd sück vun hör af. Liekers gifft se Hoopen nich up, ut hüm en glückelgen Minsch to maken.

Mit dat Drama Einsame Menschen (1891) öövt Hauptmann nah Utkunft vun Konstantin Stanislawski starken Infloot up Anton Tschechow un de russisch Dramatik ut. Hauptmann greep dorför up en Konflikt vun sien Bröer Carl torüch, de sien Beziehung to en jung poolsch Fru de ganze Familie in Upruhr broch. Marie Hauptmann, boren Thienemann weer dat Vörbild för de Figur vun de Käthe Vockerat, ok wenn dat dormals in de Ehe vun de Schriever nich kriseln dee.Verlag Felix Bloxh Erben GmbH . Afroopen an’ 5. März 2011

Dat Stück speelt um 1890 in en Landhuus an' Müggelsee. De jung Gelehrte Johannes Vockerat un sien Fru Käthe hebbt hör eerst Kind kreegen. Johannes kummt mit sien wetenschaplich Arbeit nich so recht vöran. As sien Früend, de Maler Braun, Besöök vun de russischen Studentin Anna Mahr kriggt, is Johannes bannig andaan vun de intelligent, sülvstbewusst jung Fru un hett hör inlaaden, för en paar Week bi hüm un sien Familie to wahnen. In Anna find he eerstmals en ebenbörtig Gesprächspartnerin. Sien Familie dorgegen kiekt sück de immer grötter wurrn Vertrootheit tüshen Johannes un Anna mit Sörg an. Käthe lidd dorünner, wiel se sück de kloog Anna ünnerleegen föhlt. Hör Öllern, de düchtig fromm sünd, ütern moralisch Bedenken. Johannes un Anna gestaht sück an'nanner hör gegensiedig Leev, mooten aber faststellen, dat disse Leev kien Tokunft hett. Anna reist af, Johannes rudert up den See rut, üm sück um't Leven to bringen.

Die Weber harrn as Grundlaag de Slesisch Weverupstände vun 1844. Hauptmann hett för de Recherche gröttere Reisen dör dat Riesengebirge ünnernommen. Enn' 1891 hett he dat Wark tonächst in' slesischen Dialekt fardigstellt, dat somit ok De Waber heet. De dat Hoochdüütsch angenäherte Faaten wurr in' März 1892 afslooten. De preußisch Zensur hett de Inszeneeren dör de „Freie Bühne“ünnerseggt, wiel se in dat Stück en Uproop to'n Klassenkamp sehn dee un man in Breslau – in de Dialektfaaten – schlecht Erfohrungen mit sien stark Wirken maakt harr.Hans Schwab-Felisch: Gerhart Hauptmann: Die Weber. 3. Uplaag, Ullstein, Berlin 1998, ISBN 3-548-24047-X Um en Inszeneeren an dat Düütsch Theater mögelk to maken, leet Hauptmann dör sien Anwalt verklooren, dat dat Drama nich as sozialdemokraatsch Parteischrift, sonnern as dichterisch Uproop an dat Mitleed vun de Besittenden to verstahn weer.Kurt Rothmann: Kleine Geschichte der deutschen Literatur, Stuttgart 1980, S. 212 Sozialdemokraatsch Krinken weern vun dat Stück – nah de Oorupführen an' 2. Oktober 1893 – begeistert, aber Kaiser Wilhelm II. hett sien Loge in dat Düütsch Theater künndigt.

Der Biberpelz kreeg schlecht Kritiken. Hauptmann hett sück doruphenn vun de naturalistischen Dorstellenswies afwennd un hett sück mit mythisch-religiöös un Märkenstoffen befaat. In disse Schaffenstiet fallen Hanneles Himmelfahrt, Die versunkene Glocke as ok Und Pippa tanztVerlag Felix Bloch Erben GmbH Inhaltsangabe. Afroopen an' 5. März 2011. 1893 wurr Margarete Marschalk Hauptmann sien Leevste. Um Afstand to winnen, is Marie mit hör Söhns in de Vereenigte Staaten fohren. Hauptmann hett in Paris de franzöösch Eerstupführen vun Hanneles Himmelfahrt vörbereit un is Marie nahreist, ahn de Premiere aftowachten. De Reet weer aber nich mehr to överbrücken.Nah mehreren Johren vun Trennung wurr de Ehe in' Juli 1904 scheedt. Marie hett aber noch bit 1909 in de 1899 vun Hauptmann baut Villa Rautendelein in Dresden-Blasewitz wahnt.

Ehrungen un Insetten för den Weltkrieg miniatur|links|hochkant|Karikatur vun Arpad Schmidhammer (um 1900) miniatur|Dat Huus Wiesenstein in Jagniątków, 2005 Af 1901 wahn Hauptmann mit Margarete Marschalk dat Huus Wiesenstein in Agnetendorf (hüüd Jagniątków); he hett dat „die mystische Schutzhülle meiner Seele.“ nömmt. In dat Vörjohr harr Margarete den gemeensamen Söhn Benvenuto (1900–1965) to Welt brocht. In' September 1904 hebbt de beid heiraadt; de tweete Ehe hull bit to sien Dood un keem blots kört, 1905/06, dör sien Liaison mit de 16-johrig Schauspelerin Ida Orloff in en eernst Krise.

1910 keem Hauptmann sien eerst Roman Der Narr in Christo Emanuel Quint, de Geschichte vun en Wannerprediger, de Sünnkult un Jesusnahfolge mitnanner verbunn. 1912 folg de Roman Atlantis, de 1913 verfilmt wurr. Vun de Mögelkeiten vun dat nee Medium anreegt, schreev Hauptmann sülvst eenig Filmszenarien (to'n Bispeel Apollonius von Tyrus), de aber nich umsett wurrn sünd.

Um Jorhunnertwennen keemen denn ok de offiziell Ehrungen. Dreemal kreeg Hauptmann den öösterriekschen Grillparzer-Pries, dorto de Ehrendokterwürde vun de Universität Leipzig (1909) un vun dat Worcester College vun de University of Oxford (1905). 1912 wurr he „vor allem als Anerkennung für sein fruchtbares und vielseitiges Wirken im Bereich der dramatischen Dichtung“ mit den Nobelpries för Literatur uttekent.

Kaiser Wilhelm II. smuch den „sozialdemokratischen“ Dichter nich. Gegen dat Verlehn vun den Schillerpries an Hauptmann (för Hanneles Himmelfahrt) legg he 1896 sien Veto in. Up Bedrieven vun sien Söhn, den Kronprinzen Wilhelm, wurr 1913 in Breslau Hauptmann sien Festspiel in deutschen Reimen afsett, wiel dorin dat hunnertjohrig Jubiläum vun de Befreeenskriege nich mit Hurrapatriotismus begahn, sonnern mit pazifistischen Akzenten versehn wurr. De sülvige Gerhart Hauptmann aber, de in dat Festspiel den Popanz vun den Militarismus bookstoovenoordig begraven harr, hörr en Johr later ok to de völ Lüüd, de den Eersten Weltkrieg för good hollen deen. He hett dat Manifest vun de 93 mit ünnerschreven un hett entsprekend Gelegenheitsverse schreven (de sück as unfreewillig Satiren lesen un de he in dat Manuskript later eegenhännig dörstreek). 1915 hett Wilhelm II. hüm den Root Adleroorden IV. Klass – de leegste Stuuf vun dissen Oorden - tospraaken.