Belgrado (Servysk: Београд, Beograd, letterlik "Wite Stêd") is de haadstêd fan Servje (sûnt 1404). Yn 2002 hie de stêd 1.281.801 ynwenners, it hiele distrikt Belgrado hie op dat stuit 1.670.000 ynwenners. Belgrado leit oan 'e súdrâne fan 'e Pannoanyske flakte, dêr't de Sava mûnet yn 'e Donau. De stêd omfiemet 3,6% fan Servje en 15% fan 'e befolking fan it lân wennet dêr. Belgrado is it finansjeel sintrum fan Servje.
Mei likernôch 1,2 miljoen ynwenners yn it stedsgebiet en mear as 1,6 miljoen yn de gruttere stedsregio is Belgrado de grutste stêd fan it eardere Joegoslaavje en ien fan de grutste stêden fan Súdeast-Jeropa. De stêd is it politike, ekonomyske, kulturele en wittenskiplike hert fan Servje en is de sit fan de Servyske regearing, it parlemint en de presidinsjele ynstellingen.
De skiednis fan Belgrado giet mear as twa milennia werom. Troch syn lizzing oan wichtige rivier- en hannelsrûtes wie de stêd faak it striidtoaniel fan ferskate machten, wêrûnder de Romeinen, it Byzantynske Ryk, it Ottomaanske Ryk en it Habsburchske Ryk. De Belgradyske festing, dy't boppe de gearrin fan de Donau en de Sava leit, tsjûget fan it grutte strategyske belang dat de stêd troch de skiednis hinne hân hat.
Yn de 20e iuw waard Belgrado de haadstêd fan Joegoslaavje en spile it in sintrale rol yn de politike ûntwikkelingen fan de regio. De stêd waard yn de Twadde Wrâldoarloch swier troffen en yn de jierren njoggentich op 'e nij beynfloede troch de oarloggen yn it eardere Joegoslaavje. Nei de ein fan dy perioade ûntwikkele Belgrado him ta in moderne Europeeske haadstêd mei in groeiende ekonomy en in hieltyd gruttere ynternasjonale oriïntaasje.
Tsjintwurdich is Belgrado in dynamyske stêd mei in rike kulturele sêne, in grut tal musea, teaters en universiteiten. De stêd stiet bekend om syn histoaryske arsjitektuer, it libbene nachtlibben, de rivieroevers fan de Donau en de Sava, en de kombinaasje fan Midden-Europeeske en Balkanyske ynfloeden dy't it karakter fan de stêd foarmje. Tusken 1 jannewaris en 31 maart wurdt yn Belgrado elts jier it filmfestival FEST holden.
Geografy Belgrado leit yn it noarden fan Servje, oan de gearrin fan de rivieren de Donau en de Sava. Troch dy strategyske lizzing op it krúspunt fan de Balkan en de Pannonyske Flakte hat de stêd sûnt de Aldheid in wichtige rol spile as hannels- en militêr sintrum. De rivieren foarmje in karakteristyk ûnderdiel fan it stedslânskip en hawwe in grutte ynfloed hân op de ûntwikkeling fan de stêd.
De stêd leit op it noardlike part fan it Balkan-skiereilân, op de grins tusken ferskate geografyske gebieten. Oan de noardkant leit de flakke en fruchtbere Pannonyske Flakte, wylst it súdlike part fan Belgrado mear heuvelich is en oanslút by de Balkanberchtme. Dy oergong tusken leechlân en heuvelgebiet jout de stêd in ôfwikseljend reliëf.
It sintrum fan Belgrado leit op it plak dêr't de Sava en de Donau byinoar komme. De histoaryske Belgradyske festing leit op in heech klif boppe dy gearrin en men hat dêrboppe wiid sicht oer de omkriten mei de beide rivieren. Oan de oare kant fan de Sava leit it moderne diel fan de stêd, Nij Belgrado, dat benammen yn de 20e iuw ûntwikkele waard op in earder sompich gebiet.
De gemeente Belgrado beslacht in grut gebiet fan sa'n 3.200 km² en omfiemet njonken it stedsgebiet ek tal fan foarstêden, doarpen en plattelânsgebieten. It gebiet bestiet út ferskate gemeenten, wêrûnder Stari Grad, Savski Venac, Vračar, Novi Beograd, Zemun en Palilula. Troch dy grutte bestjoerlike omfang omfettet Belgrado sawol ticht beboude stedskearnen as griene en agraryske gebieten.
Stedsyndieling thumb|300px|De gemeenten fan 'e Stêd Belgrado De "Stêd Belgrado" is in aparte bestjoerlike ienheid fan Servje en bestiet út 17 gemeenten. Tsien gemeenten foarmje it eigentlike stedsgebiet, wylst de oare sân in mear foarstedsk en plattelânsk karakter hawwe.
Ta de wichtichste stedske gemeenten hearre Stari Grad, Savski Venac, Vračar, Novi Beograd en Zemun. Stari Grad bestiet út it histoaryske sintrum fan Belgrado mei de Fort fan Belgrado en it Kalemegdanpark. Novi Beograd is it moderne diel fan 'e stêd, mei grutte wenwiken en kantoargebouwen, wylst Zemun bekend is om syn âlde stedskearn oan 'e Donau.
De sân gemeenten oan 'e râne fan 'e stêd besteane ûnder oaren út gebieten mei doarpen en gruttere natuergebieten.
Klimaat Belgrado hat in fochtich subtropysk lânklimaat (Cfa neffens de klimaatklassifikaasje fan Köppen) mei waarme simmers en relatyf kâlde winters. Troch de lizzing yn it binnenlân is de ynfloed fan de see beheind, wêrtroch temperatuersferskillen tusken simmer en winter grutter binne as yn kustgebieten.
De simmers binne ornaris waarm, mei trochsneed temperatueren fan om de 25 °C yn july en augustus. Hitteweagen mei temperatueren boppe de 35 °C komme geregeld foar. De winters binne koel, mei trochsneed temperatueren om it friespunt hinne. Snie komt yn de wintermoannen geregeld foar, hoewol't de hoemannichten sterk ferskille.
De measte delslach falt yn de lette maitiid en iere simmer. Troch de gearrin fan de Donau en de Sava kin hege wetterstân in risiko foarmje, benammen yn leechlizzende gebieten oan de rivier.
Skiednis De skiednis fan Belgrado giet werom oant de Aldheid. De geunstige lizzing fan Belgrado by de gearrin fan 'e Sava en de Donau wie al yn 'e Aldheid bekend. Dy lokaasje spilet ek in rol yn ferskate âlde myten en leginden, ûnder oare yn it ferhaal fan Jason en de Argonauten. It gebiet waard earst bewenne troch Paleo-Balkanfolken, lykas de Traasjers en Daasjers. Om 279 f.Kr. feroveren de Keltyske Scordisci de delsetting en joegen har de namme Singidūn ("fêsting"). Om 34–33 f.Kr. berikten de Romeinen de stêd, dy't ûnder de namme Singidunum útgroeide ta in wichtige Romeinske stêd. Yn 395 kaam Belgrado ûnder it Eastromeinske Ryk. Oan 'e oare kant fan 'e Sava lei de Keltyske stêd Taurunum (it hjoeddeiske Zemun), dy't mei in brêge ferbûn wie mei Singidunum.
Midsiuwen Yn 'e Midsiuwen waard Belgrado ferskate kearen ferovere. De Hunnen ûnder Attila fernielden de stêd yn 442, dêrnei folgen ûnder oaren de Ostrogoaten, Gepiden en Byzantinen. Sûnt de sechsde iuw setten grutte groepen Slaven har yn 'e regio nei wenjen. De Avaren feroveren it gebiet yn 582.
De namme Belograd ferskynde foar it earst yn in pauslike brief út 878. De stêd wie dêrnei iuwenlang in striidtoaniel tusken it Byzantynske Ryk, Bulgarije en it letter it Keninkryk Hongarije.
Yn 1284 krige de Servyske kening Stefan Dragutin Belgrado yn hannen; hy wie de earste Servyske hearsker fan 'e stêd. Under despoat Stefan Lazarević waard Belgrado yn 'e fyftjinde iuw de haadstêd fan it Servyske Despotaat. Hy liet de fêsting fersterkje, wêrtroch de stêd hast santich jier lang ferset biede koe tsjin 'e Ottomanen. Yn dy tiid flechten ek in protte Balkanbewenners nei Belgrado, dat nei alle gedachten 40.000 oant 50.000 ynwenners hie. thumb|left|Untset fan Belgrado op 21 july 1456. Yn 1427 kaam Belgrado wer yn Hongaarske hannen. De Ottomanen besochten de stêd yn 1440 en 1456 te feroverjen, mar sûnder súkses. Benammen it belis fan 1456 einige yn in grutte oerwinning foar it kristlike leger ûnder lieding fan 'e Hongaarske fjildhear Jehannes Hunyadi. Ta oantinken oan dy oerwinning liet paus Kalikstus III de middeisklok liede, in tradysje dy't yn in grut part fan 'e kristlike wrâld noch altyd fuortlibbet.
Ottomaanske oermastering Santich jier nei it earste belis waard de fêsting op 28 augustus 1521 dochs noch ferovere troch sultan Süleyman de Prachtige, mei in leger fan 250.000 Turkske soldaten en mear as 100 skippen. Dêrnei waard it grutste part fan 'e stêd mei de grûn lyk makke en waard de hiele otterdoks-kristlike befolking deportearre nei Konstantinopel, nei in gebiet dat sûnt bekend stiet as it Belgrado-bosk. De stêd waard dêrnei op 'e nij befolke mei minsken út oare dielen fan it Ottomaanske Ryk, ûnder oaren Turken, moslims út 'e Balkan, Griken, Armeenjers, Joaden en oare groepen. Dêrtroch feroare it karakter fan Belgrado yn 'e sechtjinde iuw fan in kristlike stêd yn in wichtige Ottomaanske stêd mei in grutte moslimbefolking.
Belgrado waard de sit fan it Pasjalik (in Ottomaanske bestjoerlike ienheid) fan Belgrado en groeide al rillegau út ta de op ien nei grutste Ottomaanske stêd yn Europa. Under it Ottomaanske bewâld krige de stêd in dúdlik Ottomaansk karakter, mei tal fan moskeeën en in sterke oriïntaalske ynfloed op 'e arsjitektuer.
Yn 1594 sloegen de Ottomanen in grutte Servyske opstân del. As wraak joech grutfizier Sinan Pasja opdracht om de reliken fan 'e hillige Sava iepenbier te ferbaarnen op it Vračar-plato. Op dat plak waard yn 'e tweintichste iuw de Sint-Savakatadraal boud. thumb|260px|Belgrado yn 1717(op in fresko yn 'e Fischergasse 40, Ulm. Belgrado waard tusken 1688 en 1791 trije kear beset troch de Habsburgers, mar elke kear wer troch de Ottomanen weromferovere en swier fernield. Yn 'e selde tiid flechten hûnderttûzenen Servjers nei it Habsburchske Ryk. thumb|left|Belgrado yn 1865. Oan it begjin fan 'e njoggentjinde iuw hie Belgrado benammen in islamityske befolking en wie it stedsbyld noch dúdlik Ottomaansk, mei moskeeën en bazaars. Ek nei't Servje yn 1830 selsbestjoer krige, bleaune dy ynfloeden noch jierren sichtber.
Servyske opstân By de Earste Servyske Opstân (1807–1813) waard Belgrado koart troch de Servjers ynnommen, mar de Ottomanen feroveren de stêd werom. Yn dy tiid waarden tûzenen moslims en joaden fermoarde of twongen har ta it kristendom te bekearen. Nei de Twadde Servyske Opstân (1815) krige Servje in grutte mjitte fan selsstannigens, dy't yn 1830 offisjeel erkend waard.
Yn 'e rin fan 'e njoggentjinde iuw feroare Belgrado fan in Ottomaanske yn in Europeeske haadstêd. Nije tsjerken, iepenbiere gebouwen, parken en brede strjitten ferskynden, wylst de measte Ottomaanske gebouwen ferdwûnen. Yn 1841 waard Belgrado op 'e nij de haadstêd fan it foarstedom Servje. Nei it fertrek fan it lêste Ottomaanske garnizoen yn 1867 waard de Servyske ûnôfhinklikens yn 'e praktyk in feit.
Nei de folsleine ûnôfhinklikens fan Servje yn 1878 en de oprjochting fan it Keninkryk Servje yn 1882 groeide Belgrado hurd út ta in wichtich sintrum op 'e Balkan. De befolking naam ta fan sa'n 70.000 ynwenners yn 1900 nei mear as 100.000 krekt foar de Earste Wrâldkriich. Yn 1896 waard yn Belgrado ek de earste bioskoopfoarstelling fan 'e Balkan en Sintraal-Europa holden.
20e iuw thumb|left|Loftfoto fan it fort fan Belgrado yn 1914. By it útbrekken fan 'e Earste Wrâldoarloch yn 1914 lei Belgrado tichteby de frontliny. By it útbrekken fan 'e Earste Wrâldoarloch yn 1914 lei Belgrado oan 'e frontliny. De stêd waard ferskate kearen besketten en wiksele yn koarte tiid meardere kearen fan besetter. Nei't Eastenryk-Hongarije Belgrado yn desimber 1914 ynnommen hie, waard de stêd noch dyselde moanne troch it Servyske leger weromferovere. Yn 1915 foel Belgrado op 'e nij yn Dútsk-Eastenrykske hannen, mar op 1 novimber 1918 waard de stêd befrijd troch Servyske en Frânske troepen.
Nei de oarloch waard Belgrado de haadstêd fan Joegoslaavje. De stêd groeide hurd, krige in fleanfjild, in radiostjoerder en nije brêgen en ûntjoech him ta in modern bestjoerlik en ekonomysk sintrum.
Yn maart 1941 brieken yn Belgrado grutte demonstraasjes út tsjin it beslút fan it Joegoslavyske regear om him by de As-mogendheden oan te sluten en sa bûten de oarloch te bliuwen. Nei in steatsgreep troch ofsieren joech Adolf Hitler opdracht ta in oanfal op Joegoslaavje, wêrby't Belgrado op 6 april 1941 swier bombardearre waard. Dêrby foelen tûzenen slachtoffers. De stêd waard beset troch de Dútsers en ûnder de besetting waarden in protte Servjers en hast alle Joaden fermoarde. Yn april 1944 waard Belgrado op 'e nij bombardearre, mar no troch de Alliëarden. Op 20 oktober 1944 waard de stêd befrijd troch it Reade Leger en de Joegoslavyske partisanen. Yn 1945 rôp Josip Broz Tito yn Belgrado de Federale Folksrepublyk Joegoslavië út.
thumb|260px|Earste sitting fan 'e Net-Bûne Lannen yn 1961.