mini|Frederik Ruysch, 1702 gemalt von seinem Schwiegersohn Juriaen Pool mini|Ruysch bei einer Anatomie-Vorlesung, Gemälde von Adriaen Backer (1670) mini|Ruysch bei einer Anatomie-Vorlesung, Gemälde von Jan van Neck (1634–1714), 1683, rechts sein Sohn Hendrik Frederik Ruysch (* 23. März 1638 in Den Haag; † 22. Februar 1731 in Amsterdam) war ein niederländischer Anatom und Botaniker sowie Geburtshelfer und Gerichtsmediziner. Er entwickelte spezielle Injektionsverfahren für anatomische Präparate. Sein offizielles botanisches Autorenkürzel lautet „“.
Leben und Wirken Frederik Ruysch war ein Sohn des Staatsbeamten Hendrik Ruysch († 1654) und dessen Frau Anna van Berchem. Er absolvierte eine Apothekerlehre. 1661 kaufte Ruysch in Den Haag eine Apotheke. Er stellte anatomische Untersuchungen an für ihn von Totengräbern beschafften Leichen an und entschloss sich, Mediziner zu werden.
Im Dezember 1661 heiratete Ruysch die 18-jährige Maria Post, eine Tochter des Architekten Pieter Post. Mit ihr hatte er zahlreiche Kinder darunter der Sohn Hendrik (1663–1727) sowie die Töchter Rachel und Anna.
Ruysch studierte dann Medizin an der Universität Leiden bei Jan van Horne (1621–1670), Franz de le Boë und Florentius Schuyl. Mit der Schrift De pleuritide wurde er am 28. Juli 1664 zum Doktor der Medizin promoviert. Er betrieb anschließend eine Arztpraxis in Den Haag, wo er zahlreiche an der Pest Erkrankte behandelte.
Von der Amsterdamer Chirurgenzunft wurde er 1666 zum „praelector anatomiae“ ernannt, unterrichtete in diesem Amt Chirurgen und führte öffentliche anatomische Leichenöffnungen durch. Von 1672 bis 1712 war er zudem als Stadtgeburtshelfer und ab 1679 als Gerichtsmediziner in Amsterdam tätig.Barbara I. Tshisuaka: Ruysch, Frederik. In: Werner E. Gerabek, Bernhard D. Haage, Gundolf Keil, Wolfgang Wegner (Hrsg.): Enzyklopädie Medizingeschichte. De Gruyter, Berlin / New York 2005, ISBN 3-11-015714-4, S. 1276–1277.
1685 wurde er Professor für Botanik am Athenaeum Illustre Amsterdam und damit erster Direktor des Hortus Medicus Amstelodamensis. Er hielt Vorlesungen für Chirurgen und Apotheker. Dem angehenden Wissenschaftler Lorenz Heister konnte Ruysch die für dessen Ausbildung in Anatomie und Chirurgie erforderlichen Leichen beschaffen.Georg Fischer: Chirurgie vor 100 Jahren. F. C. W. Vogel, Leipzig 1876, S. 158.
Ruysch war Mitglied der Amsterdamer Chirurgen- und Barbierzunft, die ihr Zunfthaus in der De Waag hatte. Dort gab es ein Anatomischen Theater. Für das Sezieren wurde ein heller, kühler Raum mit guter Belüftung benötigt. Daher stockte die Chirurgenzunft von 1690 bis 1691 einen großen Saal mit einer Kuppel auf, der von einem achteckigen Turm gekrönt ist. Die treibende Kraft hinter dem Kuppelsaal war Frederik Ruysch. Der Kuppelsaal war zum Experimentieren, Beobachten, Lernen und als Hörsaal gedacht.The Waag on Nieuwmarkt, Marjolein de Cleen, 16. April 2023 Die Kuppeldecke ist mit den Wappen von Mitgliedern der Amsterdamer Chirurgenzunft. Ruyschs Wappen ist im Zentrum der Kuppel zu sehen.Coats of arms restored in the Waag, auf waag.org, 24. Juli 2019
Ruysch beschäftigte sich auch mit Fragen der Leichenkonservierung und der Herstellung anatomischer Präparate. Er injizierte eine Mischung von Talg, weißem Wachs und Zinnober ins Gefäßsystem und legte seine Präparate dann in Alkohol ein, dem schwarzer Pfeffer zugefügt wurde. Der durch Alkohol präparierte Körper war so lange vor Fäulnis geschützt, bis der Alkohol verdunstet war.Magdalena Hawlik-van de Water: Der schöne Tod. Zeremonialstrukturen des Wiener Hofes bei Tod und Begräbnis zwischen 1640 und 1740. Freiburg/Wien 1989, S. 203–211 (über „Die Methoden des Einbalsamierens vom Altertum bis zur Neuzeit“). Er machte sich auch um die Erforschung des Lymphsystems verdient und entdeckte die Klappen im Lymphsystem.Christoph Weißer: Chirurgenlexikon. Springer, 2019, ISBN 978-3-662-59237-3, S. 279.
Ehrungen 1699 wurde Ruysch korrespondierendes Mitglied der Académie des sciences und 1727 als Nachfolger von Isaac Newton auswärtiges Mitglied (associé étranger). Am 1. August 1705 wurde er mit dem akademischen Beinamen Philotimus zum Mitglied (Matrikel-Nr. 266) der Leopoldina gewählt.Johann Daniel Ferdinand Neigebaur: Geschichte der kaiserlichen Leopoldino-Carolinischen deutschen Akademie der Naturforscher während des zweiten Jahrhunderts ihres Bestehens. Friedrich Frommann, Jena 1860, S. 204 (online). Auf Vorschlag von Richard Bradley wurde Ruysch am 9. Juni 1715 als Mitglied („Fellow“) in die Royal Society gewählt.
Nikolaus Joseph von Jacquin benannte ihm zu Ehren die Gattung Ruyschia aus der Pflanzenfamilie der Marcgraviaceae.Umberto Quattrocchi: CRC World Dictionary of Plant Names: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology. CRC Press, 2000, ISBN 0-8493-2676-1, S. 2356. Auch der Nordische Drachenkopf (Dracocephalum ruyschiana) aus der Familie der Lippenblütler (Lamiaceae) trägt seinen Namen.Lotte Burkhardt 2022: Eine Enzyklopädie zu eponymischen Pflanzennamen: Von Menschen & ihren Pflanzen – Berlin: Botanic Garden and Botanical Museum Berlin, Freie Universität Berlin. – , Berlin 2022.
Schriften (Auswahl) Disputatio medica inauguralis de pleuritide. Dissertation, Leiden 1664. Dilucidatio valvularum in vasis lymphaticis, et lacteis. H. Gael, Den Haag 1665 (Digitalisat). Jacob Moukee, Leiden 1687 (Digitalisat). Jansoons van Waesberge, Amsterdam 1720 (Digitalisat). Jansoons van Waesberge, Amsterdam 1727 (Digitalisat). Jansoons van Waesberge, Amsterdam 1732 (Digitalisat).
Musaeum anatomicum Ruyschianum, sive Catalogus rariorum. Amsterdam 1691 (Digitalisat). [2. Auflage] Jansoons van Waesberge, Amsterdam 1721 (Digitalisat). [3. Auflage] In: Opera omnia anatomico-medico-chirurgica. Amsterdam 1737, S. 105–108 (Digitalisat). Observationum anatomico-chirurgicarum centuria. Boom, Amsterdam 1691 (Digitalisat). [2. Auflage] Jansoons van Waesberge, Amsterdam 1721 (Digitalisat). [3. Auflage] Jansoons van Waesberge, Amsterdam 1737 (Digitalisat). Observations anatomiques et chirurgicales, au nombre de cent par Mr. Frédéric Ruysch. Guillaume Cavelier, Paris 1734. The celebrated Dr. Frederic Ruysch's practical observations in surgery and midwifry. T. Osborne, London 1751 (Digitalisat). Epistolae anatomicae problematicae. 15 Bände, Johannes Wolters, Amsterdam, 1696–1704. Joannis Gaubii Epistola problematica prima […] De pilis, pinguedine, septoque scroti; Nec non de papillis pyramidalibus; ut et de corpore reticulari, sub cuticula sito, &c. Johannes Wolters, Amsterdam 1696 (Digitalisat) – Johannes Gaubius. Joannis Gaubii Epistola anatomica, problematica secunda […] De artificiosa scroti humani induratione, ejusque vasorum sanguiferorum cursu ac copia; ut et de arteriis per costarum periostium, spatia costarum intercartilaginea, pericardium etc. disseminatis. Johannes Wolters, Amsterdam 1696 (Digitalisat) – Johannes Gaubius. Joannis Gaubii Epistola anatomica, problematica tertia […] De arteriis per cordis substantiam, ejusque auriculas dispersis ut de egressu arteriae aortae è cordis thalamo sinistro. Johannes Wolters, Amsterdam 1696 (Digitalisat) – Johannes Gaubius. Epistola anatomica, problematica quarta […] De glandulis, fibris, cellulisque lienalibus &c. Johannes Wolters, Amsterdam 1696 (Digitalisat) – Johannes Jacobus Campdomercus.
Epistola anatomica, problematica quinta […] De vasis sanguiferis periostii tibiae ut et viis, per quas vesicula fellea sarcinam acquirit. Johannes Wolters, Amsterdam 1696 (Digitalisat) – Gerardus Frentz.
Epistola anatomica, problematica sexta […] De arteria & vena bronchiali, nec non de polypis bronchiorum ejectis, venae & arteriae pulmonalis ramos mentientibus. Johannes Wolters, Amsterdam 1696 (Digitalisat) – Johannes Henricus Graetz.
Epistola anatomica, problematica, septima […] De pia matre, ejùsque processibus. Johannes Wolters, Amsterdam 1696 (Digitalisat) – Johannes Henricus Graetz.
Epistola anatomica, problematica, octava […] De structura nasi cartilaginea, vasis sanguiferis arteriosis membranae & cavitatis tympani & ossiculorum auditus eorumque periostio. Johannes Wolters, Amsterdam 1697 (Digitalisat) – Johannes Henricus Graetz.
Epistola anatomica, problematica nona […] De arteria & vena bronchiali, nec non de polypis bronchiorum ejectis, venae & arteriae pulmonalis ramos mentientibus. Johannes Wolters, Amsterdam 1697 (Digitalisat) – Andreas Ottomar Goelicke.
Epistola anatomica, problematica decima […] De auriculum cordis, earumque fibrarum motricum structura. Johannes Wolters, Amsterdam 1697 (Digitalisat) – Bartholomaeus Keerwolff.
Epistola anatomica, problematica undecima […] De intestinorum tunicis, glandulis, &c. Johannes Wolters, Amsterdam 1698 (Digitalisat) – Johann Christian Wolf (1683–1739).
Epistola anatomica, problematica, duodecima […] De cerebri corticali substantia, &c. Johannes Wolters, Amsterdam 1699 (Digitalisat) – Michael Ernst Ettmüller.
Epistola anatomica, problematica tertia & decima […] De oculorum tunicis. Johannes Wolters, Amsterdam 1700 (Digitalisat) – Christian Wedel (1678–1714).
Epistola anatomica, problematica, quarta & decima […] De nova artuum decurtandorum methodo. Johannes Wolters, Amsterdam 1701 (Digitalisat) – Maurits van Reverhorst (1666–1722).
Epistola anatomica, problematica, quinta & decima […] De vasorum sanguineorum extremitatibus, placentae uterinae, mammarumque structura, &c. Johannes Wolters, Amsterdam 1704 (Digitalisat) – Albrecht Heinrich Graetz (1681–1713).
Jansoons van Waesberge, Amsterdam 1722 (Digitalisat). Responsio ad Godefridi Bidloi libellum, quem vindicias inscripsit. Johannes Wolters, Amsterdam 1697 (Digitalisat) – an Govard Bidloo. Jansoons van Waesberge, Amsterdam 1721 (Digitalisat). Jansoons van Waesberge, Amsterdam 1738 (Digitalisat). Thesaurus anatomicus. 10 Teile, Amsterdam 1701–1716. Thesaurus anatomicus primus / Het eerste Anatomisch Cabinet. Johan Wolters, Amsterdam 1701 (Digitalisat). Thesaurus anatomicus secundus / Het twede Anatomisch Cabinet. Johan Wolters, Amsterdam 1702 (Digitalisat). Thesaurus anatomicus tertius / Het derde Anatomisch Cabinet. Johan Wolters, Amsterdam 1703 (Digitalisat). Thesaurus anatomicus quartus / Het vierde Anatomisch Cabinet. Johan Wolters, Amsterdam 1704 (Digitalisat). Thesaurus anatomicus quintus / Het vyfde Anatomisch Cabinet. Johan Wolters, Amsterdam 1705 (Digitalisat). Thesaurus anatomicus sextus / Het sesde Anatomisch Cabinet. Johan Wolters, Amsterdam 1705 (Digitalisat). Thesaurus anatomicus septimus / Het sevende Anatomisch Cabinet. Johan Wolters, Amsterdam 1707 (Digitalisat). Thesaurus anatomicus octavus / Het achtste Anatomisch Cabinet. Johan Wolters, Amsterdam 1709 (Digitalisat). Thesaurus anatomicus nonus / Het negende Anatomisch Cabinet. Johan Wolters, Amsterdam 1714 (Digitalisat). Thesaurus magnus & regius qui est decimus thesaurorum anatomicorum, in quo praecipuae corporis humani partes, ceu in statu vivo, nitidissime praeparatae, reservantur […]. Jansoons van Waesberge, Amsterdam 1716 (Digitalisat). Jansoons van Waesberge, Amsterdam 1729 (Digitalisat). Thesaurus animalium primus / Het eerste cabinet der dieren. Johan Wolters, Amsterdam 1710 (Digitalisat). Thesaurus animalium primus. Jansoons van Waesberge, Amsterdam 1725 (Digitalisat). Adversariorum anatomico-medico-chirurgicarum. 3 Teile, Jansoons van Waesberge, Amsterdam 1717–1723: Adversarium anatomico-medico-chirurgicorum decas prima. Jansoons van Waesberge, Amsterdam 1717 (Digitalisat). Jansoons van Waesberge, Amsterdam 1729 (Digitalisat). Adversariorum anatomico-medico-chirurgicarum decas secunda. Jansoons van Waesberge, Amsterdam 1720 (Digitalisat). Adversariorum anatomico-medico-chirurgicarum decas tertia. Jansoons van Waesberge, Amsterdam 1723 (Digitalisat).