Frère Jacques ist ein französisches Kinderlied aus dem 18. Jahrhundert, das im deutschen Sprachraum unter dem Titel Bruder Jakob oder Meister Jakob bekannt ist. Es handelt sich um einen vierstimmigen Kanon, der durch seine einprägsame Melodie bei Kindern lange Zeit beliebt war.
Melodie
Text mini|Frère Jacques in dem Kinderbuch Vieilles Chansons pour les Petits Enfants von 1910 Die Übersetzungen des Textes in andere Sprachen – auch die ins Deutsche – sind oft sinnentstellend. Der französische Originaltext handelt von einem Mönch, der Nachtwache hat und zum Nachtgebet (der Matutin) hätte läuten müssen, der aber eingeschlafen ist, das Läuten verpasst hat und nun von jemandem geweckt wird.
Wörtliche Übersetzung aus dem Französischen:
Bruder Jakob, Bruder Jakob, Schlafen Sie? Schlafen Sie? Läuten Sie zur Frühmette, läuten Sie zur Frühmette, Bim bam bum, bim bam bum!
(Im Original wird der Mönch wie in Frankreich üblich gesiezt.)
Autor mini|Frère Jacques, Handschriftliche Einfügung von Louis-Joseph Francœur in sein Werk Diapason Général de Tous les Instruments a Vent Die früheste bekannte Niederschrift des Kanons ist eine handschriftliche Ergänzung von Louis-Joseph Francœur (1738–1804), die dieser einem Exemplar seines Werks Diapason Général de Tous les Instruments a Vent hinzugefügt hat, vermutlich im Hinblick auf eine geplante, aber nicht verwirklichte Neuauflage. In dieser Niederschrift ist das Stück in G-Dur geschrieben.Das Exemplar mit den Ergänzungen steht in der Bibliothèque nationale de France, département Musique, MS-1843 und ist online verfügbar. Frère Jacques findet sich auf dem Ergänzungsblatt 5v° im Werk bzw. auf S. 109 im PDF.
Die Ergänzung enthält unter dem Titel Différens Canon de Me. Rameau (Verschiedene Kanons von Meister Rameau) vier Kanons. Franœur schreibt nicht, welcher der vielen Rameaux gemeint ist; da aber zwei dieser Kanons bekanntermaßen aus der Feder von Jean-Philippe Rameau (1683–1764) stammen, darf man annehmen, dass auch die anderen beiden von ihm sind. Einer dieser beiden anderen Kanons ist Frère Jacques. Somit darf Jean-Philippe Rameau als Autor von Frère Jacques gelten.In einem Film des Fernsehsenders Arte France aus dem Jahr 2014 erläutert Silvie Bouisson, Forschungsleiterin am cnrs, ihre Entdeckung. Der Film auf YouTube, Minuten 30–34 (französisch, optional mit englischen Untertiteln).
In dieser Niederschrift lautet der Text:
frere jacque frere jacque, levez vous levez vous sonnez les matines sonnez les matines bi, bon, bon. bi, bon, bon.
Hier wird der Mönch also nicht gefragt, ob er eingeschlafen sei, sondern er wird aufgefordert, aufzustehen.
Verschiedenes Frère Jacques ist nicht nur in deutscher und französischer Sprache, sondern in allen europäischen Sprachen bekannt sowie in vielen Sprachen außerhalb Europas, darunter: Afrikaans, Spanisch-Argentinisch, Berberisch, Chinesisch, (Haitianisch-Kreolisch), Tamil, Hebräisch, Vietnamesisch, Türkisch, Thailändisch, Swahili, Latein, Japanisch, Indonesisch, Esperanto.
Ein bekanntes Zitat des Liedes findet sich im 3. Satz der 1. Sinfonie von Gustav Mahler. Der Komponist, der als Titel für seine Vorlage „Bruder Martin“ angibt, zitiert das Lied nicht in Dur, sondern in Moll, was dem Stück einen Trauermarsch-artigen Charakter verleiht. Die Mollvariante scheint allerdings entgegen landläufiger Meinung keine Erfindung Mahlers zu sein; vielmehr war dies die im 19. und frühen 20. Jahrhundert verbreitete Fassung in Österreich.
In anderen Sprachen Afrikaans Vader Jakob, Vader Jakob Slaap jy nog? Slaap jy nog? ||: Hoor hoe lui die kerkklok :|| Ding dong del, ding dong del.
Albanisch Arbër vlla, Arbër vlla A po flen, a po flen? Kumbona ka ra, Kumbona ka ra Ding dang dong, Ding dang dong.
Arabisch خوي حسن, خوي حسن زيد نعسو, زيد نعسو حتى يضرب ناقوسنا, حتى يضرب ناقوسنا عاد نفيقو, عاد نفيقو
Chūī hasanin, Chūī hasanin Zaīdu nʿsū, Zaīdu nʿsū Hattā īdriba nāqūsunā, Hattā īdriba nāqūsunā ʿāda nfīqū, ʿāda nfīqū
Berberisch Khou ya Hassan, khou ya Hassan, Naas mezian, naas mezian? Fiksbah bakri, fiksbah bakri Khalik men lemsah, khalik men lemsah.
Bulgarisch Сутрин рано, сутрин рано в неделя, в неделя камбаните бият, камбаните бият бим бам бум, бим бам бум.
Sutrin rano, sutrin rano v nedelja, v nedelja kambanite bijat, kambanite bijat bim bam bum, bim bam bum!
Chinesisch
liǎng zhī lǎo hǔ, liǎng zhī lǎo hǔ pǎo dé kuài,pǎo dé kuài yì zhī méi yǒu yǎn jing,(yì zhī méi yǒu ěr duo,) yì zhī méi yǒu wěi ba, zhēn qí guài!zhēn qí guài!
Zwei Tiger, Zwei Tiger, rennen sehr schnell, rennen sehr schnell, einer hat keine Augen, (einer hat keine Ohren,) einer hat keinen Schwanz, Sehr seltsam! Sehr seltsam!
Dänisch Mester Jakob, Mester Jakob sover du, sover du? ||: Hører du ej klokken: :|| Bim bam bum, bim bam bum
(Selten: Ringe tolv, Ringe tolv.)
Deutsch Bruder Jakob, Bruder Jakob, Schläfst du noch? Schläfst du noch? ||: Hörst du nicht die Glocken? :|| Ding dang dong, ding dang dong.
Englisch Are you sleeping? Are you sleeping? Brother John, Brother John! ||: Morning bells are ringing :|| Ding, dang, dong. Ding, dang, dong.
Esperanto Frat’ Jakobo, Frat’ Jakobo, Ĉu en dorm’? Ĉu en dorm’? Iru sonorigu, Iru sonorigu, Tin, tin, tin. Tin, tin, tin.
Estnisch Sepa poisid, sepa poisid teevad tööd, teevad tööd! ||: Taovad tulist rauda, taovad tulist rauda :|| päeval, ööl, päeval, ööl.
Färöisch Dovni Jákup, dovni Jákup Svevur tú, svevur tú? Klokkan hon er átta, klokkan hon er átta Ding-ding-dong, ding-ding-dong.
Finnisch Jaakko kulta! Jaakko kulta Herää jo, herää jo ||: Kellojasi soita :|| Pim, pam, pom. Pim, pam, pom.
Flämisch Broeder Jakob, broeder Jakob, Slaapt gij nog, slaapt gij nog? ||: Hoort de klokken luiden, :|| Bim bam bom, bim bam bom.
Französisch Frère Jacques, Frère Jacques Dormez-vous, dormez-vous? ||: Sonnez les matines, :|| Ding ding dong, ding ding dong.
Griechisch Αδελφέ Ιάκωβε, αδελφέ Ιάκωβε κοιμάσαι, κοιμάσαι σημάνετέ τον όρθρο, σημάνετέ τον όρθρο, Ντιν, ντιν, ντονγκ, ντιν, ντιν, ντονγκ,
Adelfe Iakove, adelfe Iakove kimase, kimase simanete ton orthro, simanete ton orthro, Din, din, dong, din, din, dong
Grönländisch Piitaq uumaa, Piitaq uumaa Makigit, makigit, ||:Sianerpaluppoq, :|| arfineq, arfineq.HebräischAchinu Jaacov, Achinu Jaacov al tischaan, al tischaan ||: hapa-amon mezalzäl, :|| ding dang dong, ding dang dong.Indonesisch Papa Jakob, Papa Jakob! Bangunlah, bangunlah! Hari sudah siang, hari sudah siang Ding Ding Dong, Ding Ding Dong.
oder
Bapak Jakob, Bapak Jakob, Masih tidur? Masih tidur? ||: Dengar lonceng bunyi :|| Bim, bam, bum, bim, bam, bum.
Isländisch Meistari Jakob, meistari Jakob! Sefur þú, sefur þú? Hvað slær klukkan, hvað slær klukkan? Hún slær þrjú, hún slær þrjú.
Italienisch Fra Martino, campanaro, Dormi tu? Dormi tu? ||: Suona le campane! :|| Din don dan, din don dan.
Japanisch 眠いの?眠いの? 起きなさい、起きなさい。 朝の鐘が、鳴っているよ。 キンコンカン、キンコンカン。
Nemui no? Nemui no? Okinasai, okinasai. Asa no kane ga, natte iru yo. Kin kon kan, kin kon kan.
Katalanisch Germà Jaume, germà Jaume Desperteu!, desperteu! oder (Que dormiu! Que dormiu!) ||: Sonen les campanes, :|| Ding dang dong, ding dang dong.
Ketschua Wayki Jacob, wayki Jacob! Puñurinki? Puñurinki? Kampanan takinmi, kampanan takinmi Ding, dang, dong! Ding dang, dong!
Koreanisch 우리서로 학교길에 만나면 만나면 웃는얼굴 하고 인사나눕시다 얘들아 안녕.
uriseoro hakkyogire mannamyeon mannamyeon unneuneolgul hago insananupssida yaedeura annyeong
Kroatisch Bratec Martin, Bratec Martin Kaj još spiš, kaj još spiš Već ti vura tuče, već ti vura tuče Ding dang dong, ding dang dong.
Kurdisch Birayê keşê, Birayê keşê hîn tu raketî? hîn tu raketî? dengê zingil nakê?, dengê zingil nakê? ding ding ding, ding ding ding
Latein Quare dormis, o Iacobe, Etiam nunc, etiam nunc? ||: Resonant campanae, :|| Din din dan, din din dan.
Oder: O Martine, o Martine: Surge iam! Surge iam! Pelle tu campanam! Pelle tu campanam! Din, don, dan. Din, don, dan.
Lettisch Brāli Jēkab, brāli Jēkab, Celties laiks. Celties laiks. ||: Pulkstenis jau zvana. :|| Bing bong bing, bing bong bing!
Litauisch Broli Žakai, broli Žakai, Dar miegi? Dar miegi? ||: Skamba varpeliukai: :|| Din, dan, don, din, dan don!
Niederländisch Vader Jakob, vader Jakob, Slaapt gij nog, slaapt gij nog? ||: Alle klokken luiden, :|| Bim bam bom, bim bam bom.
Norwegisch (Bokmål) Fader Jakob, Fader Jakob Sover du? Sover du? ||: Hører du ej klokka? :|| Ding, Dang, Dong. Ding, Dang, Dong.
Mongolisch Унтаж байна уу, Унтаж байна уу Сэрээрэй, Сэрээрэй! ||: Босох цаг боллоо, Босох цаг боллоо :|| Дин, дин, дон. Дин, Дин, Дон.
Persisch برادر یعقوب، برادر یعقوب خوابیدی؟ خوابیدی؟ این صدای زنگه! این صدای زنگه دینگ دانگ دونگ، دینگ دانگ دونگ
Plattdeutsch Lütt Jan-Hinnerk, lütt Jan-Hinnerk, dröömst du noch, dröömst du noch? ||: Fix na School, dat bimmelt :|| Ding dang dong, ding dang dong.oderLeve Hanna, leve Hanna dröömst du noch, dröömst du noch? ||: Rut ut't Bett, de Sünn schient :|| bing, bang, bong, bing bang bong
Polnisch Panie Janie! Panie Janie! Rano wstań! Rano wstań! ||: Wszystkie dzwony biją, :|| Bim, bam, bom, bim, bam, bom.
Portugiesisch Por que dormes, irmãozinho? Vem brincar, vem brincar! Ouve o sininho, longe crepitando Din din don, din din don
oder
Irmão Jorge, irmão Jorge, dormes tu, dormes tu? Já soam os sinos, já soam os sinos. Ding ding dong, ding ding dong.
Rumänisch Dormi întruna, dormi întruna Frate Ion, frate Ion! Este dimineaţă, clopotele sună Ding, dang, dong! Ding, dang, dong!
oder
Frate Ioane, frate Ioane Dormi tu dormi, dormi tu dormi Este dimineata, clopotele suna Ding, dang dong! Ding, dang, dong!Russisch Брат Иван! Эй! Брат Иван! Эй! Спишь-ли ты? Спишь-ли ты? ||: Звонят в колокольчик, :|| Динь-динь-динь, динь-динь-динь.
Brat Iwan! Ei! Brat Iwan! Ei! Spisch-li ty? Spisch-li ty? ||: Swonjat w kolokoltschik, :|| Din-din-din, din-din-din.
oder
Братец Яков, Братец Яков, Что ты спишь, Что ты спишь? ||: колокол уж звонит, :|| Дин-дон-дон, дин-дон-дон.
Bratez Jakow, Bratez Jakow! Tschto ty spisch, Tschto ty spisch? ||: kolokol usch swonit, :|| Din-don-don, din-don-don.
Schwedisch Broder Jakob, Broder Jakob sover du, sover du? ||: Hör du inte klockan, :|| ding ding dong, ding ding dong.
Schweizerdeutsch Brueder Jakob, Brueder Jakob Schlafsch du no, Schlafsch du no? Ghörsch du nid die Glogge, Ghörsch du nid die Glogge? bim bam bom, bim bam bom.
oder
S Vreni schnagget, s Vreni schnagget S Bärgli uf, s Bärgli uf Äne wieder abe, äne wieder abe Uff em Buuch, uff em Buuch
Serbisch Брате Јово, Брате Јово Спаваш ли, Спаваш ли? ||: Зар не чујеш звона :|| Динг данг донг. Динг данг донг.
Brate Jovo, brate Jovo Spavaš li, Spavaš li? ||: Zar ne čuješ zvona :|| Ding dang dong. Ding dang dong.
Slowenisch Mojster Jaka, mojster Jaka, al'že spiš, al'že spiš, al'ne slišiš zvona, al'ne slišiš zvona, bim bam bom, bim bam bom.
Somali Mahurdeeysaa mahurdeeysaa Abowe caaqil abowe caaqil Gambaleladi subaxaa yeray Gambaleladi subaxaa yeray Din dan don din dan don
Spanisch Martinillo, martinillo ¿Dónde está, dónde está? ||: Toca la campana, :|| Din, don, dan, din, don, dan.
Spanisch (Argentinien) Fray Santiago, Fray Santiago, Duermes ya, duermes ya? Suenan las campanas, Suenan las campanas Din, don, dan; din, don, dan.
Spanisch (Paraguay) Santiago, Santiago, Duermes tú, duermes tú? Tocan las campanas, Tocan las campanas Din, don, dan; din, don, dan.
Spanisch (Venezuela) La lechuza, la lechuza dice shhh, dice shhh todos calladitos, todos calladitos a dormir, a dormir
Swahili Kaka Johni, kaka Johni, unalala, unalala? Husikii kengele, husikii kengele, din, din, don, din, din, don.
Tamil சின்னத் தம்பி, சின்னத் தம்பி, நித்திரையோ? நித்திரையோ? ||: மணி அடிக்கிது! மணி அடிக்கிது! :|| டிங் டிங் டாங், டிங் டிங் டாங்.
Chinna Thambi, Chinna Thambi, Nithiraiyo? Nithiraiyo? ||: Mani adikithu! :|| Ding ding dong, ding ding dong.
Tschechisch Bratře Kubo, Bratře Kubo, Ještě spíš, ještě spíš? Venku slunce září, ty jsi na polštáři, vstávej již, vstávej již.
Türkisch Tembel çocuk, tembel çocuk, Haydi kalk, haydi kalk!