mini|Glanzkopfsalangane fliegend
Die Glanzkopfsalangane (Collocalia esculenta, Syn. Hirundo esculenta) ist eine Vogelart aus der Familie der Segler (Apodidae).
Der Vogel kommt von Sulawesi ostwärts bis Neuguinea, dem Bismarck-Archipel und den Salomonen vor, auch auf Selayar und den Tanimbarinseln.
Das Verbreitungsgebiet umfasst eine Vielzahl an Lebensräumen, gern in der Nähe menschlicher Behausungen, eher feucht als trocken, auch Wälder und Waldränder bis in Lagen von 3600, in Neuguinea bis 4500 m. ü. M.
Der e Artzusatz kommt von .
Merkmale Die Art ist 9–10 cm groß und wiegt 5–11 g, eine kleine Salangane mit rechteckigem Schwanz, ausgeprägt blau glänzender Oberseite, brauner Kehle und weißem Bauch, gefleckten Flanken und dunkler Schwanzunterseite.
Geografische Variation Es werden folgende Unterarten anerkannt: C. e. minuta , 1925E. Stresemann: Collocalia esculenta minuta. In: Mitteilungen aus dem Zoologischen Museum in Berlin, Band 12, Heft 1, S. 189, note 3, 1925 – Jampea und Kalao-Insel (in der Floressee südlich Sulawesis), Steuerfedern einfarbig C. e. esculenta (, 1758), Nominatform – Mitte und Süden Sulawesis bis Banggai und Sula-Inseln bis mittlere und südliche Molukken, Steuerfedern einfarbig C. e. manadensis , 1983F. Salomonsen: Collocalia esculenta manadensis. In: Biologiske Skrifter. Kongelige Danske Videnskabernes Selskab, Band 23, Nummer 5, S. 30, 1983, Royal Academy.dk – Nordsulawesi bis Sangihe-Inseln und den Talaudinseln, Unterseite sehr dunkel, kein Weiß am Bauch, Steuerfedern einfarbig C. e. spilura , 1866G. R. Gray: Collocalia spilura. In: The Annals and Magazine of Natural History including Zoology, Botany, and Geology Serie 3, Band 17, Nummer 98, S. 120, 1866, Biodiversity Library – Nordmolukken, Unterseite sehr dunkel, kein Weiß am Bauch, Steuerfedern einfarbig, enthält als Synonym Collocalia esculenta nubila , 1959 C. e. amethystina , 1983F. Salomonsen: Collocalia esculenta amethystina. In: Biologiske Skrifter. Kongelige Danske Videnskabernes Selskab, Band 23, Nummer 5, S. 44, 1983, Royal Academy.dk – Waigeo, Steuerfedern einfarbig C. e. numforensis , 1983F. Salomonsen: Collocalia esculenta numforensis. In: Biologiske Skrifter. Kongelige Danske Videnskabernes Selskab, Band 23, Nummer 5, S. 44, 1983, Royal Academy.dk – Numfor-Insel, Steuerfedern einfarbig C. e. nitens , 1914W. R. Ogilvie-Grant: Collocalia nitens. In: Bulletin of the British Ornithologists' Club, Band 35, S. 34, 1914, Biodiversity Library – Neuguinea, westliche Papua Inseln, Yapen (in der Cenderawasih-Bucht) und Karkar-Insel, Steuerfedern mit weißen Flecken C. e. misimae , 1983,F. Salomonsen: Collocalia esculenta misimae. In: Biologiske Skrifter. Kongelige Danske Videnskabernes Selskab, Band 23, Nummer 5, S. 46, 1983, Royal Academy.dk – Louisiade-Archipel, Trobriand-Inseln und Woodlark-Inseln, Steuerfedern mit weißen Flecken C. e. tametamele , 1921E. Stresemann: Collocalia esculenta tametamele. In: Anzeiger der Ornithologische Gesellschaft in Bayern, Band 1, Nummer 5, S. 37, 1921, Biodiversity Library – Neubritannien, Long Island, Vitu-Inseln und Tolokiwa im (Bismarck-Archipel), etwas Weiß am Bürzel, Steuerfedern mit weißen Flecken C. e. stresemanni & , 1914W. Rothschild und E. Hartert: Collocalia esculenta stresemanni. In: Novitates Zoologicae, Band 21, S. 293, 1914, Biodiversity Library – Admiralitätsinseln, etwas Weiß am Bürzel, Steuerfedern mit weißen Flecken C. e. heinrothi , 1919O. Neumann: Collocalia uropygialis heinrothi. In: Ornithologische Monatsberichte, Band 27, S. 110, 1919, Biodiversity Library – Neuirland, Lavongai und Dyaul, Steuerfedern mit weißen Flecken; enthält als Synonym Collocalia esculenta kalili , 1983 C. e. spilogaster , 1983F. Salomonsen: Collocalia esculenta spilogaster. In: Biologiske Skrifter. Kongelige Danske Videnskabernes Selskab, Band 23, Nummer 5, S. 53, 1983, Royal Academy.dk – Tabar und Lihir-Inseln, Steuerfedern mit weißen Flecken C. e. hypogrammica , 1983F. Salomonsen: Collocalia esculenta hypogrammica. In: Biologiske Skrifter. Kongelige Danske Videnskabernes Selskab, Band 23, Nummer 5, S. 55, 1983, Royal Academy.dk – Nissan-Insel bei Neuguinea, Steuerfedern mit weißen Flecken C. e. lagonoleucos , & , 2017R. Schodde et al.: Collocalia esculenta lagonoleucos. In: Zootaxa, 4250, Heft 5, S. 426, 2017, Researchgate – Buka, Bougainville, Alus (nordwestliche Salomonen), Steuerfedern mit weißen Flecken C. e. becki , 1931E. Mayr: Collocalia esculenta becki. In: American Museum Novitates, Nummer.486, S. 19, 1931, Digitallibrary – mittlere und nordöstliche Salomonen, Steuerfedern mit weißen Flecken C. e. makirensis , 1931E. Mayr: Collocalia esculenta makirensis, In: American Museum Novitates, Nummer 486, S. 19, 1931, Digitallibrary – Makira, Steuerfedern mit weißen Flecken C. e. desiderata , 1931E. Mayr: Collocalia esculenta desiderata. In: American Museum Novitates, Nummer 486, S. 19, 1931, Digitallibrary – Rennell (südliche Salomonen), Steuerfedern mit weißen Flecken
Nachstehende Arten wurden früher gleichfalls als Unterarten (Ssp.) der Glanzkopfsalangare geführt, nach einer eingehenden Analyse im Jahre 2017 jedoch als eigenständig abgespalten: IOC Version 7.3 (Juli 2017) Flaumfußsalangane (Collocalia affinis) Graubürzelsalangane (Collocalia marginata) Luzonsalangane (Collocalia isonota) Tenggarasalangane (Collocalia sumbawae) Sundasalangane (Collocalia neglecta) Samtsalangane (Collocalia uropygialis) Weihnachtsinselsalangane (Collocalia natalis)
Stimme Die eher selten zu hörende Rufe werden als wiederholtes, kehliges „krrr“ oder „churrr“ beschrieben, auch kommen längere, mehrsilbige Rufe vor auf gleicher Tonhöhe wie ein kurzes kratziges Lied und auch als hoher Triller.
Lebensweise Die Art ist ein Standvogel, außerhalb der Brutzeit kann der Vogel in Südbrunei und auf Inseln der Torres-Straße auftauchen.
Die Nahrung besteht hauptsächlich aus Insekten wie Hautflüglern (Hymenoptera) 55 %, Ameisen (Formicidae) 30 %, Taillenwespen (Apocrita) 3 %, Stachellose Bienen (Meliponini) 14 %, Zweiflügler (Diptera) 2 %, Käfer (Coleoptera) 34 %, mittlere Größe der Beute liegt bei 4 mm. Oft kommen lockere Schwärme zusammen zur Jagd.
Die Brutzeit liegt hauptsächlich zwischen Februar und März auf den Andamanen und Nikobaren, zwischen März und August in Kuala Lumpur und der Malaiischen Halbinsel, zwischen Februar und November in Selangor, zwischen März und Juni auf Sumatra, auf Flores zwischen März und September, auf Sumbawa zwischen April und Mai, auf Sumba im May, auf Sulawesi im November, auf Buru im September, auf Vanuatu zwischen Juni und Februar. In Neuguinea brütet die Art sowohl während der Regen- als auch der Trockenzeit. In den Niah-Höhlen auf Sarawak kommt es zu drei Bruten von März bis April, Mitte Juni bis Mitte Juli und Oktober bis November. Das oft breite Nest wird einzeln oder in Kolonien angelegt, aus Moos, kleinen Wurzeln, Flechten mit Speichel an eine steile Wand geklebt, aber auch in Baumhöhlen oder Felslöchern. Der Nestbau benötigt 19–36 Tage. Das Gelege besteht aus 2 Eiern, die mit einem Abstand von 2 Tagen gelegt werden. Beide Elternvögel brüten über 19–24 Tage. Der mittlere Bruterfolg beträgt 57 % mit 1,1 Jungvögel pro Brutversuch.
Gefährdungssituation Der Bestand gilt als nicht gefährdet (Least Concern).
Literatur C. Linnaeus: Hirundo esculenta. In: Systema Naturae per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis Tomus I. Editio decima, reformata. Holmiæ: impensis direct. Laurentii Salvii. i–ii, Band 1, S. 191, 1758, Biodiversity Library
Weblinks
Macaulay Library
Einzelnachweise P. H. Barthel, C. Barthel, E. Bezzel, P. Eckhoff, R. van den Elzen, Ch. Hinkelmann & F. D. Steinheimer: Die Vögel der Erde - Arten, Unterarten, Verbreitung und deutsche Namen, 3. ergänzte Auflage, 2022, PDF P. Chantler und P. F. D. Boesman: Glossy Swiftlet (Collocalia esculenta), version 1.0. In: S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald und T. S. Schulenberg (Herausgeber): Birds of the World. 2020, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, Collocalia esculenta J. A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press. 1991. ISBN 0-19-854634-3. AviList Core Team. 2025. AviList: The Global Avian Checklist, v2025. AviList.v2025 IOC World Bird List 15.2 Owlet-nightjars, treeswifts, swifts
F. E. Rheindt, L. Christidis, J. A. Norman, J. A. Eaton, K. R. Sadanandan, R. Schodde: Speciation in Indo-Pacific swiftlets (Aves: Apodidae): integrating molecular and phenotypic data for a new provisional taxonomy of the complex. In: Zootaxa. Band 4250, Nummer 5, April 2017, S. 401–433, doi:10.11646/zootaxa.4250.5.1, PMID 28609999. Q. Phillipps und K. Phillipps: Phillipps' Field Guide to the Birds of Borneo: Sabah, Sarawak, Brunei, and Kalimantan, 3. Auflage, S. 182, 2014, Princeton University Press, ISBN 978-0-691-16167-9.
Kategorie:Salanganen Kategorie:Endemisches Tier Indonesiens