mini|Kachel sw 301b (Ausschnitt) rund um das Neue Rathaus am Trammplatz

Der historische Plan der Hauptstadt Hannover im Maßstab 1:1000 wurde ab 1918 von der Stadtverwaltung durch das Stadtvermessungsamt Hannovers hergestellt. Dabei entstanden insgesamt 427 zusammenhängende und bis zum Jahr 1939 teils aktualisierte, „mit außerordentlicher Sorgfalt und Genauigkeit“ gezeichnete Karten. Diese wurden ursprünglich auf Zeichenplatten im Format 100 × 60 cm² aufgetragen, teils mit einer Zwischenschicht aus Aluminium, und anschließend koloriert.o. V.: Open GeoData / Plan der Hauptstadt Hannover 1:1000 (Historisch) auf der Seite hannover.de in der Version vom 15. Dezember 2017, zuletzt abgerufen am 1. Februar 2024

Während der Luftangriffe auf Hannover im Zweiten Weltkrieg wurden die Originale durch Fliegerbomben vernichtet. Erhalten blieben lediglich die zuvor auf transparentes Ölpapier aufgebrachten Arbeitskopien im Format 50 × 60 cm². Diese Kopien stellte die Landeshaupstadt Hannover, Fachbereich Planen und Stadtentwicklung, Bereich Geoinformation, Ende 2017 auf ihrem Portal Open GeoData als online-Digitalisate unter der Freien Lizenz Creative Commons mit Namensnennung (= CC BY 4.0 Deed = Namensnennung 4.0 International) der Allgemeinheit zur Verfügung.

Geschichte und Daten

mini|Koordinatennullpunkt: Kirchturmspitze der Stadtkirche Celle

Nach der Annexion des Königreichs Hannover 1866 durch Preußen traten preußische Gesetze in der neuen Provinz Hannover in Kraft. Diese erforderten zwecks Erhebung von Grundsteuern zunächst den Aufbau einer „straff organisierten Katasterverwaltung“. Im Rahmen einer von 1893 bis 1895 umgesetzten Finanzreform gingen die Grundsteuereinnahmen schließlich in die von den Kommunen erhobenen Steuern über. Etwa zur gleichen Zeit wuchs Hannover zu einer Großstadt an; die Stadtfläche und die Bevölkerungszahl vergrößerten sich insbesondere durch zahlreiche Eingemeindungen umliegender Ortschaften. In dem vergrößerten Stadtgebiet existierten jedoch „Katasterkarten [...] in vielen unterschiedlichen Maßstäben und Genauigkeiten“. Für die Stadtplanung und -verwaltung waren daher neue, einheitliche Planungsunterlagen erforderlich, für die vollständige Neuvermessungen vorgenommen wurden.

Für den zu erstellenden neuen Stadtplan bestimmte der Magistrat den Maßstab 1:1000 und wählte als Koordinatennetz das damals gebräuchliche Soldnersche System. Als Koordinatennullpunkt die Spitze des Kirchturms der Stadtkirche St. Marien in Celle; ähnlich wie dies rund ein Jahrhundert zuvor schon der Geodät Carl Friedrich Gauß entschieden hatte.Ingo von Stillfried: Ausstellung “Die wahre Vermessung der Welt” in Celle auf der Seite vom Förderkreis Vermessungstechnisches Museum e.V. vom 11. April 2023, zuletzt abgerufen am 5. Februar 2024

Blattschnitt + Plan der Hauptstadt Hannover 1:1000 (Historisch) 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 A 33x33px|NW 1001a 33x33px|No 1004b 33x33px|No 1005a 33x33px|No 1005b A B 33x33px|Nw 901a 33x33px|Nw 901b 33x33px|No 901a 33x33px|No 901b 33x33px|No 902a 33x33px|No 902b 33x33px|No 903a 33x33px|No 903b 33x33px|No 904a 33x33px|No 904b 33x33px|No 905a 33x33px|No 905b 33x33px|No 906a 33x33px|No 906b B C 33x33px|Nw 808a 33x33px|Nw 808b 33x33px|Nw 807a 33x33px|Nw 807b 33x33px|Nw 806a 33x33px|Nw 806b 33x33px|Nw 805a 33x33px|Nw 805b 33x33px|Nw 804a 33x33px|Nw 804b 33x33px|Nw 803a 33x33px|Nw 801a 33x33px|Nw 801b 33x33px|No 801a 33x33px|No 801b 33x33px|No 802a 33x33px|No 802b 33x33px|No 803a 33x33px|No 803b 33x33px|No 804a 33x33px|No 804b 33x33px|No 805a 33x33px|No 805b 33x33px|No 806a 33x33px|No 806b 33x33px|No 807a C D 33x33px|Nw 708a 33x33px|Nw 708b 33x33px|Nw 707a 33x33px|Nw 707b 33x33px|Nw 706a 33x33px|Nw 706b 33x33px|Nw 705a 33x33px|Nw 705b 33x33px|Nw 704a 33x33px|Nw 704b 33x33px|Nw 703a 33x33px|Nw 703b 33x33px|Nw 702a 33x33px|Nw 702b 33x33px|Nw 701a 33x33px|Nw 701b 33x33px|No 701a 33x33px|No 701b 33x33px|No 702a 33x33px|No 702b 33x33px|No 703a 33x33px|No 703b 33x33px|No 704a 33x33px|No 704b 33x33px|No 705a 33x33px|No 705b 33x33px|No 706a 33x33px|No 706b 33x33px|No 707a 33x33px|No 707b D E 33x33px|Nw 608a 33x33px|Nw 607b 33x33px|Nw 606a 33x33px|Nw 606b 33x33px|Nw 605a 33x33px|Nw 605b 33x33px|Nw 604a 33x33px|Nw 604b 33x33px|Nw 603a 33x33px|Nw 603b 33x33px|Nw 602a 33x33px|Nw 602b 33x33px|Nw 601a 33x33px|Nw 601b 33x33px|No 601a 33x33px|No 601b 33x33px|No 602a 33x33px|No 602b 33x33px|No 603a 33x33px|No 603b 33x33px|No 604a 33x33px|No 604b 33x33px|No 605a 33x33px|No 605b 33x33px|No 606a 33x33px|No 606b 33x33px|No 607a 33x33px|No 607b E F 33x33px|Nw 506a 33x33px|Nw 506b 33x33px|Nw 505a 33x33px|Nw 505b 33x33px|Nw 504a 33x33px|Nw 504b 33x33px|Nw 503a 33x33px|Nw 503b 33x33px|Nw 502a 33x33px|Nw 502b 33x33px|Nw 501a 33x33px|Nw 501b 33x33px|No 501a 33x33px|No 501b 33x33px|No 502a 33x33px|No 502b 33x33px|No 503a 33x33px|No 503b 33x33px|No 504a 33x33px|No 504b 33x33px|No 505a 33x33px|No 505b 33x33px|No 506a 33x33px|No 506b F G 33x33px|Nw 406b 33x33px|Nw 405a 33x33px|Nw 405b 33x33px|Nw 404a 33x33px|Nw 404b 33x33px|Nw 403a 33x33px|Nw 403b 33x33px|Nw 402a 33x33px|Nw 402b 33x33px|Nw 401a 33x33px|Nw 401b 33x33px|No 401a 33x33px|No 401b 33x33px|No 402a 33x33px|No 402b 33x33px|No 403a 33x33px|No 403b 33x33px|No 404a 33x33px|No 404b 33x33px|No 405a 33x33px|No 405b 33x33px|No 406a 33x33px|No 406b G H 33x33px|Nw 306b 33x33px|Nw 305a 33x33px|Nw 305b 33x33px|Nw 304a 33x33px|Nw 304b 33x33px|Nw 303a 33x33px|Nw 303b 33x33px|Nw 302a 33x33px|Nw 302b 33x33px|Nw 301a 33x33px|Nw 301b 33x33px|No 301a 33x33px|No 301b 33x33px|No 302a 33x33px|No 302b 33x33px|No 303a 33x33px|No 303b 33x33px|No 304a 33x33px|No 304b 33x33px|No 305a 33x33px|No 305b 33x33px|No 306a 33x33px|No 306b H I 33x33px|Nw 205b 33x33px|Nw 204a 33x33px|Nw 204b 33x33px|Nw 203a 33x33px|Nw 203b 33x33px|Nw 202a 33x33px|Nw 202b 33x33px|Nw 201a 33x33px|Nw 201b 33x33px|No 201a 33x33px|No 201b 33x33px|No 202a 33x33px|No 202b 33x33px|No 203a 33x33px|No 203b 33x33px|No 204a 33x33px|No 204b 33x33px|No 205a 33x33px|No 205b 33x33px|No 206a 33x33px|No 206b I J 33x33px|Nw 105a 33x33px|Nw 105b 33x33px|Nw 104a 33x33px|Nw 104b 33x33px|Nw 103a 33x33px|Nw 103b 33x33px|Nw 102a 33x33px|Nw 102b 33x33px|Nw 101a 33x33px|Nw 101b 33x33px|No 101a 33x33px|No 101b 33x33px|No 102a 33x33px|No 102b 33x33px|No 103a 33x33px|No 103b 33x33px|No 104a 33x33px|No 104b 33x33px|No 105a 33x33px|No 105b 33x33px|No 106a 33x33px|No 106b J K 33x33px|Sw 106b 33x33px|Sw 105a 33x33px|Sw 105b 33x33px|Sw 104a 33x33px|Sw 104b 33x33px|Sw 103a 33x33px|Sw 103b 33x33px|Sw 102a 33x33px|Sw 102b 33x33px|Sw 101a 33x33px|Sw 101b 33x33px|So 101a 33x33px|So 101b 33x33px|So 102a 33x33px|So 102b 33x33px|So 103a 33x33px|So 103b 33x33px|So 104a 33x33px|So 104b 33x33px|So 105a 33x33px|So 105b 33x33px|So 106a 33x33px|So 106b K L 33x33px|Sw 206b 33x33px|Sw 205a 33x33px|Sw 205b 33x33px|Sw 204a 33x33px|Sw 204b 33x33px|Sw 203a 33x33px|Sw 203b 33x33px|Sw 202a 33x33px|Sw 202b 33x33px|Sw 201a 33x33px|Sw 201b 33x33px|So 201a 33x33px|So 201b 33x33px|So 202a 33x33px|So 202b 33x33px|So 203a 33x33px|So 203b 33x33px|So 204a 33x33px|So 204b 33x33px|So 205a 33x33px|So 205b 33x33px|So 206a 33x33px|So 206b L M 33x33px|Sw 305a 33x33px|Sw 305b 33x33px|Sw 304a 33x33px|Sw 304b 33x33px|Sw 303a 33x33px|Sw 303b 33x33px|Sw 302a 33x33px|Sw 302b 33x33px|Sw 301a 33x33px|Sw 301b 33x33px|So 301a 33x33px|So 301b 33x33px|So 302a 33x33px|So 302b 33x33px|So 303a 33x33px|So 303b 33x33px|So 304a 33x33px|So 304b 33x33px|So 305a 33x33px|So 305b 33x33px|So 306a 33x33px|So 306b 33x33px|So 307a 33x33px|So 307b M N 33x33px|Sw 406A 33x33px|Sw 406b 33x33px|Sw 405a 33x33px|Sw 405b 33x33px|Sw 404a 33x33px|Sw 404b 33x33px|Sw 403a 33x33px|Sw 403b 33x33px|Sw 402a 33x33px|Sw 402b 33x33px|Sw 401a 33x33px|Sw 401b 33x33px|So 401a 33x33px|So 401b 33x33px|So 402a 33x33px|So 402b 33x33px|So 403a 33x33px|So 403b 33x33px|So 404a 33x33px|So 404b 33x33px|So 405a 33x33px|So 405b 33x33px|So 406a 33x33px|So 406b 33x33px|So 407a 33x33px|So 407b N O 33x33px|Sw 506a 33x33px|Sw 506b 33x33px|Sw 505a 33x33px|Sw 505b 33x33px|Sw 504a 33x33px|Sw 504b 33x33px|Sw 503a 33x33px|Sw 503b 33x33px|Sw 502a 33x33px|Sw 502b 33x33px|Sw 501a 33x33px|Sw 501b 33x33px|So 501a 33x33px|So 501b 33x33px|So 502a 33x33px|So 502b 33x33px|So 503a 33x33px|So 503b 33x33px|So 504a 33x33px|So 504b 33x33px|So 505a 33x33px|So 505b 33x33px|So 506a 33x33px|So 506b 33x33px|So 507a 33x33px|So 507b O P 33x33px|Sw 606a 33x33px|Sw 606b 33x33px|Sw 605a 33x33px|Sw 605b 33x33px|Sw 604a 33x33px|Sw 604b 33x33px|Sw 603a 33x33px|Sw 603b 33x33px|Sw 602a 33x33px|Sw 602b 33x33px|Sw 601a 33x33px|Sw 601b 33x33px|So 601a 33x33px|So 601b 33x33px|So 602a 33x33px|So 602b 33x33px|So 603a 33x33px|So 603b 33x33px|So 604a 33x33px|So 604b 33x33px|So 605a 33x33px|So 605b 33x33px|So 606a 33x33px|So 606b P Q 33x33px|Sw 704b 33x33px|Sw 703a 33x33px|Sw 703b 33x33px|Sw 702a 33x33px|Sw 702b 33x33px|Sw 701a 33x33px|Sw 701b 33x33px|So 701a 33x33px|So 701b 33x33px|So 702a 33x33px|So 702b 33x33px|So 703a 33x33px|So 703b 33x33px|So 704a Q R 33x33px|Sw 804a 33x33px|Sw 804b 33x33px|Sw 803a 33x33px|Sw 803b 33x33px|Sw 802a 33x33px|Sw 802b 33x33px|Sw 801a 33x33px|Sw 801b 33x33px|So 801a 33x33px|So 801b 33x33px|So 802a 33x33px|So 802b 33x33px|So 803a 33x33px|So 803b 33x33px|So 804a 33x33px|So 804b R S 33x33px|Sw 903a 33x33px|Sw 903b 33x33px|Sw 902a 33x33px|Sw 902b 33x33px|Sw 901a 33x33px|Sw 901b 33x33px|So 901b 33x33px|So 902a 33x33px|So 902b 33x33px|So 903a 33x33px|So 903b 33x33px|So 904a 33x33px|So 904b 33x33px|So 905a 33x33px|So 905b S T 33x33px|Sw 1003a 33x33px|Sw 1003b 33x33px|Sw 1002a 33x33px|Sw 1002b 33x33px|Sw 1001a 33x33px|Sw 1001b 33x33px|So 1002a 33x33px|So 1002b 33x33px|So 1003a 33x33px|So 1003b 33x33px|So 1004a 33x33px|So 1004b T U 33x33px|So 1102b 33x33px|So 1103a 33x33px|So 1103b 33x33px|So 1104a U V 33x33px|So 1202b 33x33px|So 1203a 33x33px|So 1203b 33x33px|So 1204a V W 33x33px|So 1304a W 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30

Siehe auch Liste von Kartenwerken Paul Siedentopf

Weblinks

Holger Meuel (Red.): Plan der Hauptstadt Hannover 1:1000 (historisch, Download, Open GeoData) auf der Seite der Koordinierungsstelle Geodateninfrastruktur Niedersachsen (GDI-NI) beim Landesamt für Geoinformation und Landesvermessung Niedersachsen (LGLN) Open GeoData / Plan der Hauptstadt Hannover 1:1000 (Historisch) auf der Seite hannover.de

Einzelnachweise

Kategorie:Kartografisches Werk (Deutschland) Kategorie:Geographie (Hannover) Kategorie:Gegründet 1918 Kategorie:Aufgelöst 1939 Kategorie:Geschichte (Hannover) Kategorie:Planen und Bauen (Hannover)