mini|Armadillidium arcangeli mini|Armadillidium atticum mini|Armadillidium depressum mini|Armadillidium frontirostre mini|Armadillidium gestroi mini|Armadillidium granulatum mini|Armadillidium klugii mini|Armadillidium versicolor
Armadillidium ist eine Gattung von Asseln innerhalb der Familie der Armadillidiiae (Rollasseln). Bei Störung rollen sie sich zu einer Kugel zusammen. Die 189 Arten sind in Europa und angrenzenden Teilen des Mittelmeerraums verbreitet, jedoch wurden mehrere Arten auch weltweit verschleppt.
Merkmale Adulte Tiere der Gattung erreichen eine Körperlänge von 8 and 23 mm. Die Arten können sich zu einer geschlossenen, zitronenförmigen Kugel zusammenrollen, dabei sind die Antennen im Inneren des eingerollten Tieres verborgen („endo-antennal“). Die Augen sind aus 10 bis 30 Einzelaugen (Ommatidien) zusammengesetzt. Die Antennengeißeln (Flagella) bestehen aus zwei Segmenten. An den ersten und zweiten Pleopoden befinden sich bei den Exopoditen mehrere Stigmen. Der Uropoden Exopodit ist abgeflacht und abgestutzt und füllt den Raum zwischen dem Epimeron des fünften Pleonsegmentes und dem dreieckigen oder trapezförmigen Telson. Die Höhe des dreieckigen Schildes am vorderen Teil des Kopfes reicht bis zur Kopfoberfläche oder darüber hinaus.
Verbreitung Die meisten Arten der Gattung Armadillidium leben im europäischen Mittelmeerraum. Aber auch im übrigen Europa sowie im afrikanischen und asiatischen Teil des Mittelmeerraums kommen zahlreiche Arten vor. Mehrere Arten wie Armadillidium vulgare, Armadillidium nasatum, Armadillidium versicolor und Armadillidium depressum wurden darüber hinaus in andere Regionen der Welt verschleppt, wo sie sich stark ausbreiten konnten. So vor allem in Amerika von Nord- bis Südamerika, in Ostasien, Südafrika, Australien und Neuseeland.
Systematik Die Gattung wurde 1833 von Johann Friedrich von Brandt (1802–1879) aufgestellt. Ein Synonym lautet Haloarmadillidium , 1929.
Derzeit gibt es 189 anerkannte Arten in dieser Gattung. Diese sind:
Armadillidium absoloni Strouhal, 1939 Armadillidium aegaeum Strouhal, 1929 Armadillidium aelleni Caruso & Ferrara, 1982 Armadillidium alassiense Verhoeff, 1910 Armadillidium albigauni Arcangeli, 1935 Armadillidium albomarginatum Verhoeff, 1901 Armadillidium album Dollfus, 1887 Armadillidium ameglioi Arcangeli, 1914 Armadillidium amicorum Rodríguez & Vicente, 1993 Armadillidium anconanum Verhoeff, 1928 Armadillidium apenninigenum Verhoeff, 1936 Armadillidium apenninorum Verhoeff, 1928 Armadillidium apfelbecki Dollfus, 1895 Armadillidium apuanum Taiti & Ferrara, 1995 Armadillidium arcadicum Verhoeff, 1902 Armadillidium arcangelii Strouhal, 1929 Armadillidium argentarium Verhoeff, 1931 Armadillidium argolicum Verhoeff, 1907 Armadillidium artense Strouhal, 1956 Armadillidium assimile Budde-Lund, 1885 Armadillidium atticum Strouhal, 1929 Armadillidium azerbaidzhanum Schmalfuss, 1990 Armadillidium badium Budde-Lund, 1885 Armadillidium baldense Verhoeff, 1902 Armadillidium banaticum Verhoeff, 1907 Armadillidium beieri Strouhal, 1937 Armadillidium bensei Schmalfuss, 2006 Armadillidium bicurvatum Verhoeff, 1901 Armadillidium bosniense Strouhal, 1939 Armadillidium boukorninense Hamaied, Charfi-Cheikhrouha & Lombardo, 2018 Armadillidium brentanum Verhoeff, 1931 Armadillidium bulgaricum Frankenberger, 1941 Armadillidium calabricum Verhoeff, 1908 Armadillidium canaliferum Verhoeff, 1908 Armadillidium capreae Verhoeff, 1944 Armadillidium carniolense Verhoeff, 1901 Armadillidium carynthiacum Verhoeff, 1939 Armadillidium cavannai Arcangeli, 1960 Armadillidium cephalonicum Strouhal, 1929 Armadillidium chazaliei Dollfus, 1896 Armadillidium clausi Verhoeff, 1901 Armadillidium clavigerum Verhoeff, 1928 Armadillidium corcyraeum Verhoeff, 1901 Armadillidium cruzi Garcia, 2003 Armadillidium cythereium Strouhal, 1937 Armadillidium dalmaticum Strouhal, 1939 Armadillidium decorum Brandt, 1833 Armadillidium delattini Verhoeff, 1943 Armadillidium depressum Brandt, 1833 Armadillidium djebalensis Vandel, 1958 Armadillidium dollfusi Verhoeff, 1902 Armadillidium elysii Verhoeff, 1936 Armadillidium epiroticum Strouhal, 1956 Armadillidium espanyoli Cruz, 1990 Armadillidium esterelanum Dollfus, 1887 Armadillidium etruriae Ferrara & Taiti, 1978 Armadillidium euxinum Verhoeff, 1929 Armadillidium fallax Brandt, 1833 Armadillidium ficalbii Arcangeli, 1911 Armadillidium flavoscutatum Strouhal, 1927 Armadillidium fossuligerum Verhoeff, 1902 Armadillidium frontemarginatum Strouhal, 1927 Armadillidium frontetriangulum Verhoeff, 1901 Armadillidium furcatum Budde-Lund, 1885 Armadillidium galiciense Schmölzer, 1955 Armadillidium germanicum Verhoeff, 1901 Armadillidium gestroi Tua, 1900 Armadillidium ghardalamensis Caruso & Hili, 1991 Armadillidium gionum Schmalfuss, 2012 Armadillidium granulatum Brandt, 1833 Armadillidium grimmi Schmalfuss, 2006 Armadillidium hauseni Schmalfuss, 1985 Armadillidium herzegowinense Verhoeff, 1907 Armadillidium hessei Verhoeff, 1930 Armadillidium hirtum Budde-Lund, 1885 Armadillidium humectum Strouhal, 1937 Armadillidium ichkeuli Hamaied & Charfi-Cheikhrouha, 2017 Armadillidium insulanum Verhoeff, 1907 Armadillidium irmengardis Strouhal, 1956 Armadillidium janinense Verhoeff, 1902 Armadillidium jaqueti Dollfus, 1897 Armadillidium jerrentrupi Schmalfuss, 2008 Armadillidium jonicum Strouhal, 1927 Armadillidium justi Strouhal, 1937 Armadillidium kalamatense Verhoeff, 1907 Armadillidium kalamium Strouhal, 1956 Armadillidium klaptoczi Verhoeff, 1908 Armadillidium klugii Brandt, 1833 Armadillidium kochi Dollfus, 1887 Armadillidium kossuthi Arcangeli, 1929 Armadillidium kuehnelti Schmalfuss, 2006 Armadillidium laconicum Strouhal, 1938 Armadillidium lagrecai Vandel, 1969 Armadillidium laminigerum Verhoeff, 1907 Armadillidium lanzai Taiti & Ferrara, 1996 Armadillidium littorale Taiti & Ferrara, 1996 Armadillidium lobocurvum Verhoeff, 1902 Armadillidium lymberakisi Schmalfuss, Paragamian & Sfenthourakis, 2004 Armadillidium maccagnoae Arcangeli, 1960 Armadillidium maculatum Risso, 1816 Armadillidium maniatum Schmalfuss, 2006 Armadillidium mareoticum Budde-Lund, 1885 Armadillidium marinense Verhoeff, 1902 Armadillidium marinensium Verhoeff, 1928 Armadillidium marmoratum Strouhal, 1929 Armadillidium marmorivagum Verhoeff, 1934 Armadillidium mateui Vandel, 1953 Armadillidium messenicum Verhoeff, 1902 Armadillidium meteorense Schmalfuss, 2012 Armadillidium mohamedanicum Verhoeff, 1929 Armadillidium nahumi Garcia, 2020 Armadillidium narentanum Verhoeff, 1907 Armadillidium nasatum Budde-Lund, 1885 Armadillidium niger Kortshagin, 1887 Armadillidium nigrum Arcangeli, 1956 Armadillidium obenbergi Frankenberger, 1941 Armadillidium odhneri Verhoeff, 1930 Armadillidium oglasae Ferrara & Taiti, 1978 Armadillidium omblae Verhoeff, 1900 Armadillidium opacum (C. Koch, 1841) Armadillidium ormeanum Verhoeff, 1931 Armadillidium paeninsulae Ferrara & Taiti, 1978 Armadillidium pallasii Brandt, 1833 Armadillidium pallidum Verhoeff, 1907 Armadillidium pangaionum Schmalfuss, 2008 Armadillidium panningi Strouhal, 1937 Armadillidium pardoi Vandel, 1956 Armadillidium pelionense Strouhal, 1928 Armadillidium peloponnesiacum Verhoeff, 1901 Armadillidium peraccae Tua, 1900 Armadillidium petralonense Schmalfuss, 2008 Armadillidium phalacronum Schmalfuss, 2008 Armadillidium pictum Brandt, 1833 Armadillidium pieperi Schmalfuss, 2008 Armadillidium pilosellum Dollfus, 1896 Armadillidium ponalense Verhoeff, 1934 Armadillidium portofinense Verhoeff, 1908 Armadillidium pretusi Cruz, 1990 Armadillidium pseudassimile Taiti & Ferrara, 1980 Armadillidium pseudovulgare Verhoeff, 1902 Armadillidium pulchellum (Zenker, 1798) Armadillidium quinquepustulatum Budde-Lund, 1885 Armadillidium rhodopinum Verhoeff, 1936 Armadillidium rojanum Verhoeff, 1936 Armadillidium rosai Arcangeli, 1913 Armadillidium ruffoi Arcangeli, 1940 Armadillidium rupium Verhoeff, 1928 Armadillidium sanctum Dollfus, 1892 Armadillidium savonense Verhoeff, 1931 Armadillidium saxivagum Verhoeff, 1901 Armadillidium scaberrimum Stein, 1859 Armadillidium scabrum Dollfus, 1892 Armadillidium schmalfussi Caruso & Lombardo, 1982 Armadillidium serrai Cruz & Dalens, 1990 Armadillidium serratum Budde-Lund, 1885 Armadillidium sfenthourakisi Schmalfuss, 2008 Armadillidium siculorum Verhoeff, 1908 Armadillidium silvestrii Verhoeff, 1931 Armadillidium simile Strouhal, 1937 Armadillidium simoni Dollfus, 1887 Armadillidium sordidum Dollfus, 1887 Armadillidium stagnoense Verhoeff, 1902 Armadillidium steindachneri Strouhal, 1927 Armadillidium stolikanum Verhoeff, 1907 Armadillidium storkani Frankenberger, 1941 Armadillidium strinatii Vandel, 1961 Armadillidium stymphalicum Schmalfuss, 2006 Armadillidium sulcatum Milne-Edwards, 1840 Armadillidium tabacarui Gruia, Iavorschi & Sarbu, 1994 Armadillidium teramense Verhoeff, 1933 Armadillidium tigris Budde-Lund, 1885 Armadillidium tirolense Verhoeff, 1901 Armadillidium torchiai Taiti & Ferrara, 1996 Armadillidium traiani Demianowicz, 1932 Armadillidium tripolitzense Verhoeff, 1902 Armadillidium tuberculatum Schmalfuss, 2008 Armadillidium tunisiense Hamaïed & Charfi-Cheikhrouha, 2007 Armadillidium tyrrhenum Taiti & Ferrara, 1980 Armadillidium vallombrosae Verhoeff, 1907 Armadillidium valonae Arcangeli, 1952 Armadillidium verhoeffi Rogenhofer, 1915 Armadillidium versicolor Stein, 1859 Armadillidium versluysi Strouhal, 1937 Armadillidium virgo Caruso & Bouchon, 2011 Armadillidium vulgare (Latreille, 1804) Armadillidium werneri Strouhal, 1927 Armadillidium xerovunense Strouhal, 1956 Armadillidium zangherii Arcangeli, 1923 Armadillidium zenckeri Brandt, 1833
Weblinks
Einzelnachweise in GBIF Secretariat (2022). GBIF Backbone Taxonomy. Checklist dataset doi:10.15468/39omei, abgerufen via GBIF.org am 20. Dezember 2022. Armadillidium auf inaturalist.org, abgerufen am 20. Dezember 2022
Helmut Schmalfuss (2013): The species of the genus Armadillidium (Isopoda: Oniscidea) known from Greece. In: Stuttgarter Beiträge zur Naturkunde A, Neue Serie 6, S. 13–20. (Online) Helmut Schmalfuss (2006): The terrestrial isopods (Isopoda: Oniscidea) of Greece. 23rd contribution: The genus Armadillidium (Armadillidiidae) on the Peloponnese. In: Stuttgarter Beiträge zur Naturkunde Serie A (Biologie), Nr. 685, S. 1–102. (Online)
Kategorie:Asseln Kategorie:Isopoda