mini|hochkant|Titelseite der 1. Auflage mini|hochkant|Titelseite der 2. Auflage De frugum historia ist ein 1552 in Antwerpen erschienenes „Kräuterbuch“ von Rembert Dodoens. Es ist Dodoens’ erste botanische Schrift und zugleich ein Vorläufer seines 1554 fertiggestellten Cruijdeboeck. In De frugum historia werden Getreidearten sowie Hülsenfrüchte beschrieben und dargestellt.
Werk De frvgum historia, liber unvs. Ejvsdem epistolae dvae, vna de farre, chondro, trago, ptisana, crimino, & alica. Altera de zytho, & cereuisia wurde von Jan Vander Loe (ca. 1542–1563) im Oktavformat gedruckt. Das Werk ist in 31 Kapitel unterteilt und umfasst 93 paginierte Blätter, von denen 34 ganzseitige Holzstiche sind, die 35 Pflanzendarstellungen enthalten. Drei der Holzstiche werden zweimal verwendet.
Die meisten Illustrationen sind dem 1545 im Oktavformat erschienenen Werk Läbliche abbildung vnd contrafaytung aller kreüter von Leonhart Fuchs entnommen. Diese wiederum sind verkleinerte, seitenverkehrte Darstellungen aus Fuchs’ Folianten De historia stirpium commentarii insignes von 1542.
Die Schrift enthält noch zwei Briefe. Der erste ist an Joachim Roelants (1496–1558), Arzt in Mechelen und einem Freund von Vesalius, gerichtet. Der zweite ist an Johannes Visschaven, Arzt in Breda, adressiert und behandelt den Unterschied zwischen „Zythum“, einem Getränk aus der Antike, und Bier.
De frugum historia ist Gerhard van Veltwyck (1505–1555) gewidmet.
Auflagen 1552 erschienen zwei Auflagen, die sich durch die Titelseite und die Kapitelüberschriften unterscheiden lassen. Für die zweite Auflage wurde der Text der ersten 40 Blätter neu gesetzt.
Gliederung (2. Auflage) Carolvs Qvintvs Divina prouidentia Romanorum Imperator semper Auguftus, &c. Splendidissimo mvltisque modis ornatßimo vrro, D. Gerardo a Velt Wijck […] (Widmungsepistel)
Qvid frvges, et qvot earum genera. Cap. Primvm. De Tritico. Cap. II. De Zea. Cap. III. De Olyra. Cap. IIII. De Typha Cereali. Cap. V. De Seopyro. Cap. VI. De Thracica Briza. Cap. VII. De Secali. Cap. VIII. De Oriza. Cap. IX. De Hordeo. Cap. X. De Milio. Cap. XI. De Milio Indico. Cap. XII. De Panico. Cap. XIII. De Avena. Cap. XIIII. De Tragotropho. Cap. XV.
De Faba. Cap. XVI. De Phaselo. Cap. XVII. De Phaseolis sive Dolichis. Cap. XVIII. De Piso. Cap. XIX. De Ochro sive Ervilia. Cap. XX. De Lathyro. Cap. XXI. De Araco sive Cicera. Cap. XXII. De Erebinthis sive Ciceribvs. Cap. XXIII. De Lvpinis. Cap. XXIIII. De Ervo. Cap. XXV. De Vicia. Cap. XXVI. De Aracho. Cap. XXVII. De Apace. Cap. XXVIII. De Lente. Cap. XXIX. De Secvridaca. Cap. XXX. De Ornithopodio. Cap. XXXI.
Errata sic corrigito primus numerus folium, alter paginam tertius lineam significat Epistolae duae. Vna ad D. Iochimvm Rolandum de Farre, Chondro, Trago, Prisana, Crimno & Alica Altera ad D. Ioannem Vischauium de Zytho & Cereuisia Catalogvs Avthorvm
Übersicht über die Illustrationen
Vergleich der abgebildeten Pflanzen Tafel Lib. IV Cruijdeboeck Fuchs 1545 Fuchs 1542 NameDe herkende planten in dit boek (Deel 4). II, S. 5vrahmenlos|hochkant|Triticum I, S. 494: Triticum, Terwe S. 372rahmenlos|hochkant|Tritici primum genusGemeiner Weytzen S. 648rahmenlos|hochkant|Tritici primvm genvsWeyssen Weichweizen (Triticum aestivum) III, S. 16rrahmenlos|hochkant|Zea II, S. 495: Zea, Spelte S. 160rahmenlos|hochkant|Zeae privm genusSpeltz S. 283rahmenlos|hochkant|Zeae privm genvsSpeltz Dinkel (Triticum spelta) IIII, S. 18rrahmenlos|hochkant|Olyra, Arinca III, S. 497: Olyra, Amelcoren S. 373rahmenlos|hochkant|Tritici tertivm genvsWelscher Weyssen S. 649rahmenlos|hochkant|Tritici tertium genusWelscher Weytzen Emmer (Triticum dicoccum) V, S. 19vrahmenlos|hochkant|Typha IV, S. 498: Typha cerealis, Roomsche Terwe Rauweizen (Triticum turgidum) VI, S. 22rrahmenlos|hochkant|Seopyron V, S. 499: Zeopyron, Keerensaet Hordeum vulgare var. nudum = Gerste (Hordeum vulgare) VII, S. 23vrahmenlos|hochkant|Briza VI, S. 500: Briza, Eencoren S. 161rahmenlos|hochkant|Zeae altervm genvsEinkorn S. 284rahmenlos|hochkant|Zeae altervm genvsEinkorn Einkorn (Triticum monococcum) VIII, S. 25rrahmenlos|hochkant|Secale, Rogghe VII, S. 502: Secale, Rogghe S. 445rahmenlos|hochkant|SecaleRocken S. 768rahmenlos|hochkant|SecaleRocken Roggen (Secale cereale) X, S. 29rrahmenlos|hochkant|Hordeum Polystichum VIII, S. 503: Hordeum polystichum, Winter Gerste S. 247rahmenlos|hochkant|Hordeum polystichumGrosse Gerst S. 438rahmenlos|hochkant|Hordevm PolystichvmGrosse Gerst Hordeum hexastichon = Gerste (Hordeum vulgare) S. 29vrahmenlos|hochkant|Hordeum Distichum VIII, S. 503, Hordeum dystichum, Zoomer Gerste S. 248rahmenlos|hochkant|Hordeum distichumKleine Gerst S. 439rahmenlos|hochkant|Hordevm DistichvmKleine Gerst Hordeum polystichon = Gerste (Hordeum vulgare) XI, S. 32vrahmenlos|hochkant|Milium IX, S. 505: Milium, Milie oft Hirs S. 232rahmenlos|hochkant|MiliumHirß S. 411rahmenlos|hochkant|MilivmHirß Rispenhirse (Panicum miliaceum) XII, S. 34vrahmenlos|hochkant|Milium Indicum X, S. 506: Milium Indicum, Torcksch Coren S. 476rahmenlos|hochkant|Tvrcicum frumentumTürckisch Korn S. 825rahmenlos|hochkant|Tvrcicvm FrvmentvmTurckisch korn Mais (Zea mays) XIII, S. 36rrahmenlos|hochkant|Panicum XI, S. 507 (linke Abb.): Panicum, Panickcoren S. 141rahmenlos|hochkant|PanicumPfenich S. 253rahmenlos|hochkant|PanicvmPfenich Grüne Borstenhirse (Setaria viridis) S. 36rrahmenlos|hochkant|Sorghi XI, S. 507 (rechte Abb.): Sorghi, Sorgsaet S. 447rahmenlos|hochkant|SorgiWelcher Hirß S. 771rahmenlos|hochkant|SorgiWelcher Hirß Sorghumhirse (Sorghum bicolor) XIIII, S. 39rrahmenlos|hochkant|Auena XII, S. 509: Auena, Hauer S. 103rahmenlos|hochkant|AuenaHabern S. 185rahmenlos|hochkant|AvenaHabern Saat-Hafer (Avena sativa) XV, S. 40vrahmenlos|hochkant|Thragotrophon XIII, S. 510: Tragotrophon, Bockweydt ohne Abb. Echter Buchweizen (Fagopyrum esculentum) XVI, S: 46rrahmenlos|hochkant|Phaselus, Satiuus XVI, S. 513: Phaselus satuus, Ghemeyn Boonen S. 220rahmenlos|hochkant|Faba uulgarisGemein Bonen S. 389rahmenlos|hochkant|FabaBonen Ackerbohne (Vicia faba) XVII, S. 46vrahmenlos|hochkant|Phaselus, Syluestris XVI, S. 513: Phaselus syluestris, Wilde Boonen ohne Abb. Zaun-Wicke (Vicia sepium) XVIII, S. 50rrahmenlos|hochkant|Phaseolus XVII, S. 515: Phaseolus, Roomsche Boonkens S. 407rahmenlos|hochkant|Smilax hortensisWelsch Bonen S. 708rahmenlos|hochkant|Smilax HortensisWelsch Bonen Gartenbohne (Phaseolus vulgaris) XIX, S. 52rrahmenlos|hochkant|Pisum XVIII, S. 516 (linke Abb.): Pisum, Groote Erwten S. 360rahmenlos|hochkant|Pisum maiusGroß Erbiß S. 627rahmenlos|hochkant|PisvmGroß Erbß Erbse (Pisum sativum) XX, S. 54rrahmenlos|hochkant|Eruilia XVIII, S. 516 (rechte Abb.): Ochros Euilia, Middelbaere ende cleyne Erwten ohne Abb. Erbse (Pisum sativum) XXI, S. 55vrahmenlos|hochkant|Cicercula XIX, S. 518: Lathyrus Cicercula, Platte Erwten S. 328rahmenlos|hochkant| Eruum album satuumWeiß zam Gruen S. 571rahmenlos|hochkant|Ervvm SativvmWeiß Gruen Saat-Platterbse (Lathyrus sativus) XXII, S. 57vrahmenlos|hochkant|Cicera Kichererbse (Cicer arietinum) XXIII, S. 59rrahmenlos|hochkant|Stiuum XX, S. 519 (linke Abb.): Cicer satiuum, Tamme oft ronde Ciceren ohne Abb. Linsen-Wicke (Vicia ervilia) S. 59vrahmenlos|hochkant|Arietinum Cicer XX, S. 519 (rechte Abb.): Cicer Arietinum, Ghehoeckte Ciceren S. 149rahmenlos|hochkant|Cicer nigrumSchwartz Zysern S. 267rahmenlos|hochkant|Cicer NigrvmSchwartz zyßern Kichererbse (Cicer arietinum) S. 60vrahmenlos|hochkant|Cicer Syluestre XX, S. 520 (linke Abb.): Cicer Syluestre, Wilde Ciceren S. 329rahmenlos|hochkant|Eruum syluestreWild Gruen S. 572rahmenlos|hochkant|Ervvm SativvmRot oder wild Gruen Kicher-Tragant (Astragalus cicer) S. 61rrahmenlos|hochkant|Cicercula Plinij XX, S. 520 (rechte Abb.): Cicercula Plinij, Cleyn Ciceren ohne Abb. XXIIII, S. 64rrahmenlos|hochkant|Lupinus, Satiuus XXI, S. 521 (linke Abb.): Lupini satiui, Tamme Lupinen S. 176rahmenlos|hochkant| Lupini albiWeiß Feigbonen S. 309rahmenlos|hochkant|LvpinvsFeigbon Weiße Lupine (Lupinus albus) XXV, S. 64vrahmenlos|hochkant|Lupini, Syluestres XXI, S. 521 (rechte Abb.): Lupini syluestres, Wilde Lupinen ohne Abb. Gelbe Lupine (Lupinus luteus) XXVI, S. 70rrahmenlos|hochkant|Vicia XXIII, S. 524: Vicia, Vitsen S. 61rahmenlos|hochkant|AphaceWild wicken S. 110rahmenlos|hochkant|AphaceWild wicken Futterwicke (Vicia sativa) XXVII, S. 71vrahmenlos|hochkant|Arachus XXIV, S. 525: Arachus, Crock S. 96rahmenlos|hochkant|ViciaWicken S. 172 (linke Abb.)rahmenlos|hochkant|ViciaWicken Rauhaarige Wicke (Vicia hirsuta) XXVIII, S. 72vrahmenlos|hochkant|Aphace XXVI, S. 527: Aphace ohne Abb. Heide-Wicke (Vicia orobus) XXIX, S. 74rrahmenlos|hochkant|Lens XXVIII, S. 529: Lens, Linsen S. 497rahmenlos|hochkant|LensLinsen S. 859rahmenlos|hochkant|LensLinsen Linse (Lens culinaris) XXX, S. 77rrahmenlos|hochkant|Securidaca XXIX, S. 531: Hedysaron, Securidaca ohne Abb. Bunte Kronwicke (Securigera varia) XXXI, S. 78rrahmenlos|hochkant|Ornithopodion XXVII. S. 528: Ornithopodium, Vogelvoet ohne Abb. Kleiner Vogelfuß (Ornithopus perpusillus)
Einzelnachweise
Weblinks
De frugum historia liber unus im Project Rembert Dodoens (Rembertus Dodonaeus) stcv:7039200 und stcv:12926199 im Kurztitelkatalog Flanderns (STCV) Druckstöcke MPM.HB.07308 und MPM.HB.07304 im Bestand des Plantin-Moretus-Museums
1. Auflage Scan des Münchener Digitalisierungszentrums
2. Auflage Scan der Österreichischen Nationalbibliothek Scan bei CSIC Scan der Biodiversity Heritage Library
Kategorie:Literarisches Werk Kategorie:Literatur (Latein) Kategorie:Literatur (16. Jahrhundert) Kategorie:Sachliteratur (Botanik)