Na Etienne Leroux se opspraakwekkende vierde roman, Sewe Dae by die Silbersteins, wat in 1964 met die Hertzogprys vir prosa bekroon is, was Een vir Azazel sy boeiende vervolg daarop. Die boek word uitgegee deur die Human & Rousseau uitgewersmaatskappy, en is opgevolg deur Die derde oog.
Verhaal Een vir AzazelLeroux, Etienne. 1964. Een vir Azazel. Kaapstad: Human & Rousseau is 'n komplekse en hoogs simboliese roman wat afspeel by Welgevonden, 'n plek wat beide as 'n fisiese plek en 'n sielkundige ruimte bestaan. Die verhaal ontvou met 'n droomagtige, dikwels surrealistiese kwaliteit, wat die werklikheid en die onderbewussyn vermeng op 'n manier wat lineêre begrip uitdaag. Die openingsbladsye vestig Welgevonden as 'n plek waar die skepper, Jock Silberstein, saam met sy vrou, mev. Silberstein, en hul goed gevoede patryshond, Fido, stap. Die hond se optrede en die ontdekking van 'n plastiekswaan wat van die fontein weggewaai is, dien as vroeë simbole, wat dui op verplasing, kunsmatige daad en die indringing van die onverwagte in 'n geordende wêreld.
Die bekendstelling van die Italiaanse krygsgevangenes wat uitgebreide, tragies-maskervormige dreineringstelsels gebou het, voeg nog 'n laag betekenis by. Hierdie maskers, nou oorgroei met mos en wat soos antieke Mediterreense beeldhouwerke lyk, stel die temas van tyd, verval en verborge lae van geskiedenis en emosie bekend. Die maskers word sentrale simbole, hul uitdrukkings verander met die lig en weer, wat die veranderende gemoedstemming en onderstrome van Welgevonden weerspieël. Die fontein, met sy waterlelies en plastiekswane, dien as 'n fokuspunt, 'n plek van beide skoonheid en misleiding, waar dinge nie altyd is wat hulle lyk nie.
Die hond se ontdekking van "iets" in die fontein lei tot Jock Silberstein se ontsteltenis. Hierdie "iets" word aanvanklik nie eksplisiet genoem nie, maar word geleidelik onthul as 'n dooie liggaam. Silberstein se reaksie is visceraal en oorweldigend. Hy dra die druppende voorwerp deur Welgevonden, verby mense wat hom deur vensters en spieëls dophou, wat 'n gevoel van gebroke persepsie en veelvuldige standpunte skep. Hy daal af in die kelders waar sy "fino's" (vermoedelik wyn) verouder word, 'n plek wat sy lewenswerk, sy prestasies en sy teleurstellings verteenwoordig. In hierdie ondergrondse heiligdom lê hy die liggaam neer, ondersoek dit noukeurig en onthou vorige oomblikke van vreugde en verbintenis.
Silberstein se hartseer en verwarring is diepgaande. Hy bevraagteken die aard van waarheid, werklikheid en wat gebeur het. Hy word verteer deur die gevoel dat sy lewe 'n punt van geen terugkeer bereik het nie, 'n punt waar verlede en hede saamsmelt, en betekenis ontwykend is. Hy ervaar 'n soort ineenstorting, hardloop na die stoomkamer en skree in 'n poging om verligting of antwoorde te vind. Sy optrede word toenemend wisselvallig, en hy keer uiteindelik terug na die kelder, waar hy 'n swaar stok vind en begin harde, vernietigende geluide maak, 'n "vergete ritueel van 'n Jood van Tripoli", 'n "noises sub magiae fugiendae praetextu" (geluide onder die voorwendsel van vlugtende magie), 'n aanval teen die dood self.
Die aankoms van Speurdersersant Demosthenes H. de Goede stel 'n ondersoekende element bekend. Dr. Johns verduidelik die "tegniese volgorde" van Quintilius, 'n metode om die "heptagonale probleem" te ontrafel deur te vra: Wie? Wat? Waar? Met wie? Hoekom? Met wat? En wanneer? Hierdie benadering dui op 'n poging om orde en rede te bring in die chaotiese gebeure by Welgevonden. Die narratief skuif dan na die begrafnis van Lila, die "oorlede voorwerp", wat 'n geleentheid bied om meer karakters bekend te stel en die verhoudings en dinamika binne die gemeenskap te verken.
Die begrafnistoneel is gevul met ironie en onderliggende spanning. Pastoor Williams, wat min van Lila geweet het, lewer 'n blomryke, generiese lofrede, terwyl verskeie deelnemers hul eie private, dikwels teenstrydige gedagtes en herinneringe aan haar het. Die teenwoordigheid van "Madam Ritchie en haar twee dogters, Hope en Prudence", wat luidkeels oor Lila treur, ten spyte daarvan dat hulle oor haar geskinder het, beklemtoon die skynheiligheid en performatiwiteit van rou. Die aankoms van die "Reus" aan die einde van die begrafnis voeg nog 'n laag misterie by. Hy laat noukeurig roosblare in die graf vry, sy optrede beide doelbewus en simbolies.
Dr. Johns gaan voort om Sersant de Goede te onderrig en beklemtoon die belangrikheid daarvan om die oppervlak waar te neem en by die "oppervlakkige waarheid" te bly. Hoe dieper 'n mens delf, hoe meer verlore raak hulle in die "newels". Hy herhaal die noodsaaklikheid om te fokus op die "persoon, die feit, die plek, die middel, die motief, die wyse en die tyd." Dit dui op 'n poging om 'n rasionele raamwerk op 'n omgewing af te dwing wat inherent irrasioneel lyk. Die nag na die begrafnis bring 'n swaar reënstorm, en die maskervormige dreineringstelsels word luidrugtig, amper lewendig, wat die deurdringende en ontstellende atmosfeer van Welgevonden verder beklemtoon.
Die narratief neem dan 'n wending en betree 'n bewussynstroom-gang wat in 'n karakter se innerlike wêreld delf. Hierdie gedeelte is gevul met gefragmenteerde beelde, sensasies en herinneringe, wat die lyne tussen werklikheid, droom en hallusinasie vervaag.
Oor die algemeen is "Een vir Azazel" 'n ryk gelaagde en hoogs simboliese roman wat temas van geheue, identiteit, skuld, verlies en die ontwykende aard van waarheid ondersoek. Dit stel die skynbaar geordende wêreld van Welgevonden teenoor die chaotiese en irrasionele dieptes van die menslike psige. Die narratief meng realisme en surrealisme en skep 'n droomagtige atmosfeer wat tradisionele idees van storievertelling uitdaag. Die dooie liggaam in die fontein word 'n katalisator wat 'n ketting van gebeure aan die gang sit wat die karakters dwing om hul verlede, hul vrese en die verborge aspekte van hulself te konfronteer. Die roman se komplekse struktuur, simboliese beeldspraak en verskuiwende perspektiewe dra by tot sy raaiselagtige en diep evokatiewe kwaliteit.
Bronnelys studies van Een vir Azazel Bornman, M. (1990) Die alter ego in die romans van Etienne Leroux. Universiteit van Kaapstad. Botha, W. (1987) Die pikareske grondpatroon in enkele werke van Etienne Leroux. Universiteit van die Vrystaat. Hauptfleisch, H. (1980) Enkele terugkerende motiewe in die romankuns van Etienne Leroux. UNISA. Jacobs, J. (1985) Die begrip Satire in die Etienne Leroux-kritiek. RAU. Jacobs, J.F. (1992) Die karikatuur in die romankuns van Etienne Leroux. Universiteit van Pretoria. Lindenberg, A. (1975) ‘n Kentering in die Afrikaanse prosa rondom 1960-mite-ontginning en vertelpatrone by Etienne Leroux en Dolf van Niekerk. Universiteit van die Wes-Kaap. Marais, R. (2004) ‘n Knolskrywer? Aspekte van die ars poëtika van Etienne Leroux’, Stilet, 16(1), pp. 119–139. Mouton, M. (1976) Enkele sikliese aspekte in die Welgevonden-trilogie deur Etienne Leroux. Universiteit van KwaZulu-Natal. Pottas, C. (1984) Destruksie in die romans van Etienne Leroux. Universiteit van Noordwes. Roos, H. (1990) ‘Etienne Leroux (S.P.D. le Roux - 13 Junie 1922) - Bestekopname, 1977’, Tydskrif vir Letterkunde, 28(2), pp. 119–130. Steyn, I. (1980) Visioenere perspektiefverruiming in Etienne Leroux se tweede trilogie. Universiteit van die Vrystaat. Steyn, R. (1992) Humor in die algemeen en met spesifieke verwysing na die romans van Etienne Leroux. Universiteit van Kaapstad. Swanepoel, P.H. (1974) Ruimtelike plasing as struktuurmoment in die romankuns van Etienne Leroux. Universiteit van Noordwes. Van den Berg, L.D. (1988) Omskrywingskontruksies in die oeuvre van Etienne Leroux. RAU. Venter, L. (1973) Satire en verskyningsvorme daarvan in die verhaalkuns van C.J. Langenhoven en Etienne Leroux. Universiteit van Noordwes. Viljoen, H. (2004) ‘Jock Silberstein, Boris Gudenov - die tycoons van Etienne Leroux se tweede siklus’, 'Stilet', 16(1), pp. 88–104. Wessels, H. (1998) Aspekte van die verhouding tussen primordialiteit en simbolisering met spesiale verwysing na werke van DJ Opperman en Etienne Leroux. Universiteit van Kaapstad.
Verwysings
Kategorie:Afrikaanse romans