thumb|260px|TON 618 afgeneem deur die Digitale Sloan-lugopname. Die kwasar is die helder blouwit kol in die middel.
TON 618 (die afkorting van Tonantzintla 618) is ’n uiters helder, breë-absorpsielyn- radioluid kwasar en ’n Lyman-alfa-kol wat naby die grens van die sterrebeelde Jaghonde en Berenike se Hare geleë is, met ’n geprojekteerde saambewegende afstand van sowat 18,2 miljard ligjare van die Aarde af (of 'n ligreisafstand van 10,8 miljard ligjare). Dit bevat een van die massiefste swartkolke wat nog gevind is, met ’n massa van ongeveer 40,7 miljard sonmassas (M☉).
Waarnemingsgeskiedenis Aangesien kwasars eers in 1963 erken is, was die aard van dié voorwerp onbekend toe dit die eerste keer opgemerk is in ’n 1957-opname van dowwe blou sterre (hoofsaaklik witdwerge) wat weg van die vlak van die Melkweg lê. Op fotografiese plate wat met die Schmidt-teleskoop van 0,7 m by die Tonantzintla-sterrewag in Mexiko geneem is, het dit “duidelik violet” voorgekom en is dit deur die Mexikaanse sterrekundiges Braulio Iriarte en Enrique Chavira gelys as inskrywing nommer 618 in die Tonantzintla-katalogus ('n lys sterre van dié sterrewag).
In 1970 het ’n radio-opname in Bologna, Italië, 'n radio-uitstraling van TON 618 ontdek wat aangedui het dit is ’n kwasar. Marie-Hélène Ulrich het daarna optiese spektra van TON 618 verkry wat emissielyne getoon het wat tipies van ’n kwasar is. Uit die hoë rooiverskuiwing van die lyne het Ulrich afgelei TON 618 is baie ver, en gevolglik een van die ligkragtigste kwasars wat bekend is.
Komponente Supermassiewe swartkolk thumb|220px|links|'n Vergelyking tussen die groottes van die waarnemingshorisonne van die swartkolke TON 618 en Phoenix A. Die wentelbaan van Neptunus word ook aangedui ter vergelyking.
As ’n kwasar word TON 618 beskou as die aktiewe sterrestelselkern in die middel van ’n sterrestelsel, waarvan die dryfkrag ’n supermassiewe swartkolk is wat voed op uiters warm gas en materie in ’n akkresieskyf. Vanweë die skitterende helderheid van die sentrale kwasar word die omliggende sterrestelsel daardeur oorskadu en is dit gevolglik nie van die Aarde af sigbaar nie. Met ’n absolute magnitude van 30,7 skyn dit met ’n ligkrag van , of sowat 140 biljoen keer die ligkrag van die Son. Dit maak TON 618 een van die helderste voorwerpe in die waarneembare heelal.
Soos ander kwasars het TON 618 ’n spektrum wat emissielyne bevat van koeler gas wat veel verder as die akkresieskyf lê, in die breëlyngebied. Die grootte van die breëlyngebied kan bereken word uit die helderheid van die kwasarstraling wat dit verlig. Shemmer en medeskrywers het beide N- en C-emissielyne gebruik om die breedte van die H-spektraallyn van minstens 29 kwasars, insluitend TON 618, te bereken as ’n direkte maatstaf van hulle akkresietempo’s en gevolglik die massa van die sentrale swartkolk.
Daar is bevind die emissielyne in die spektrum van TON 618 is ongewoon breed, wat aandui dat die gas baie vinnig beweeg. Die massa van die sentrale swartkolk van TON 618 is op 66 miljard M☉ geraam. Dit word beskou as een van die grootste massas wat nog vir so ’n voorwerp aangeteken is; hoër as die massa van al die sterre in die Melkweg saam, wat 64 miljard M☉ is, en 15 300 keer swaarder as Sagittarius A*, die Melkweg se sentrale swartkolk. Met so ’n groot massa kan TON 618 moontlik in ’n voorgestelde nuwe klassifikasie van "ultramassiewe swartkolke" val. ’n Swartkolk van dié massa het ’n Schwarzschild-radius van 1 300 AE (194 miljard km), wat meer as 40 keer die afstand tussen Neptunus en die Son is.
Lyman-alfa-newel thumb|250px|'n Gesimuleerde nabyskoot van 'n Lyman-alfa-kol. 'n Soortgelyke gasnewel is by TON 618 teenwoordig.
Die aard van TON 618 as 'n Lyman-alfa-uitstraler is reeds sedert die 1980's goed aangeteken. Lyman-alpha-uitstralers word gekenmerk deur hulle aansienlike emissies van die Lyman-alfa-lyn, 'n ultraviolet golflengte wat deur neutrale waterstof uitgestraal word.
Sulke voorwerpe is egter moeilik om te bestudeer omdat die Lyman-alfa-lyn baie deur lug in die aardatmosfeer geabsorbeer word. Dus kan Lyman-alfa-uitstralers net bestudeer word as hulle 'n groot rooiverskuiwing het. TON 618, met sy helder emissie van Lyman-alfa-straling en groot rooiverskuiwing, is een van die belangrikste voorwerpe in die bestudering van Lyman-alfa-uitstralers.
Waarnemings wat in 2021 met die teleskoop ALMA gemaak is, het die skynbare bron van die Lyman-alfa-uitstraling onthul: 'n enorme wolk gas wat die kwasar en sy gasheersterrestelsel omhul. Dit sou dit 'n Lyman-alfa-kol (LAB) maak, een van die grootste sodanige voorwerpe bekend.
LAB's is groot versamelings gas, of wolke, wat ook as Lyman-alfa-uitstralers geklassifiseer word. Dié enorme wolke, so groot soos sterrestelsels, is van die grootste newels bekend, en hulle kan tot honderdduisende ligjare breed wees.
Die enorme Lyman-alfa-wolk wat TON 618 omring, het 'n deursnee van minstens 330 000 ligjare, twee keer so groot soos die Melkweg. Die uiterse uitstraling van TON 618 af wek die waterstof in die newel in so 'n mate op dat dit die waterstof helder in die Lyman-alfa-lyn laat gloei. Omdat kwasars en LAB's voorlopers van moderne sterrestelsels is, gee die waarneming van TON 618 en sy enorme LAB insig in die prosesse wat die evolusie van massiewe sterrestelsels aandryf, veral wat betref hulle ionisasie en vroeë ontwikkeling.
Verwysings
Skakels
Kategorie:Kwasars