duimnael|347x347px|Begijn van Gent. Uittreksel uit 'n manuskrip van die Begeunehof van Sint-Aubertus, Gent, c. 1840. Die Begeune (/beˈχəi̯ːnə, ˈbɛχəi̯ːnə/) en die Beghards (/ˈbɛɡərdz, bəˈɡɑːrdz/) is godsdienstige ordes wat in Wes-Europa, veral in die Lae Lande, in die 13de–16de eeue aktief was. Hul lede het in semi-kloostergemeenskappe gewoon, maar het nie formele godsdienstige geloftes afgelê nie. Alhoewel hulle belowe het om nie te trou "solank hulle as Begeune leef nie" (om 'n vroeë Lewensreël aan te haal) was hulle vry om te eniger tyd te vertrek. Begeune was deel van 'n groter geestelike herlewingsbeweging van die 13de eeu wat die nabootsing van Jesus se lewe deur vrywillige armoede, die versorging van die armes en siekes, en godsdienstige toewyding beklemtoon het.
Etimologie Die term 'Beguine' (; ) is van onsekere oorsprong en kon moontlik 'n neerhalende term gewees het. Geleerdes erken nie meer die teorie wat in die Encyclopædia Britannica Elfde Uitgawe (1911) uiteengesit word dat die naam afgelei is van Lambert le Bègue, 'n priester van Luik nie. Ander teorieë, soos afleiding van die naam van St. Begga en van die beweerde, gerekonstrueerde Oud-Saksiese woord , "om te smeek" of "om te bid", is ook in betwyfeling gebring. Die oorsprong van die beweging se naam bly dus onseker, asook die presiese datums vir die begin van die beweging self.
Begeune (lekevroue)
Gemeenskappe en status duimnael|424x424px|Afdruk van 'n Begeune in van Matthäus Brandis, Lübeck 1489|links Aan die begin van die 12de eeu het sommige vroue in die Lae Lande alleen gewoon en hulself aan gebed en goeie werke toegewy, maar egter sonder om geloftes af te lê. Aanvanklik was daar slegs 'n paar begeune, maar deur die loop van die eeu het hul getalle toegeneem. In die Middeleeue was daar meer vroue as mans as gevolg van die struktuur van stedelike demografie en huwelikspatrone in die Lae Lande. Hierdie vroue het in dorpe gewoon waar hulle na die armes omgesien het. Gedurende die 13de eeu het sommige van hulle huise gekoop wat aan mekaar gegrens het. Hierdie klein gemeenskappe van vroue het gou die aandag van sekulêre en geestelike owerhede getrek. Geïnspireer deur die vroue se toewyding aan gebed, die sakramente en liefdadigheidsdiens in die wêreld, het plaaslike geestelikes gepoog om die vroue se geestelike roem te kanaliseer en te ontplooi in reaksie op kontemporêre probleme, veral die institusionele kerk se oorlog teen kettery. Verskeie geestelikes het gepoog om hierdie mulieres religiosae (godsdienstige vroue of 'heilige' vroue) as heiliges te verklaar na hul dood. Die bekendste voorbeeld hiervan was waarskynlik die verhouding tussen Jakobus van Vitry en Marie d'Oignies, wat soms die prototipiese Begeune genoem word, in die vroeë 13de eeu. Marie d'Oignies het Jakobus geïnspireer. Sy het sy prediking aangemoedig en verbeter en baie van haar wonderwerke het gedien om die sakramentele program van Lateranus IV te bevorder. Na Marie se dood het Jakobus na Rome gereis namens die "godsdienstige vroue" in die Bisdom Luik, op soek na pouslike toestemming vir die vroue om saam te leef en mekaar aan te spoor om goeie Christelike lewens te lei.
Begeune was nie nonne nie, maar hulle word soms met nonne verwar. Begeune het persoonlike, informele geloftes van kuisheid afgelê. Geïnspireer deur die ideale van die vita apostolica – dieselfde ideale wat gelei het tot die vorming van die bedelordes – het Begeune 'n lewe van kontemplatiewe gebed en aktiewe diens in die samelewing nagestreef. As vroue is Begeune verbied om te preek en te onderrig, maar hulle het hul mede-Christene aktief aangemoedig om lewens van boetedoening, diensbaarheid en gebed te lei.
Begeune het nooit die status van amptelike, pouslik goedgekeurde godsdienstige orde beklee nie. Hulle het nie goedgekeurde orde reëls gevolg nie, hulle het nie in kloosters gewoon nie, en hulle het nie hul persoonlike eiendom prysgegee nie. Trouens, Begeune was vry om hul godsdienstige roeping te eniger tyd te laat vaar, aangesien dit nie deur enige bindende kloosterbelofte afdwingbaar was nie. In baie gevalle het die term "Begeune" verwys na 'n vrou wat nederige klere gedra het en weens 'n godsdienstige lewe wat bo en behalwe die praktyke van gewone leke, uitgestaan het.duimnael|335x335px|'n Huis in Bad Cannstatt wat voorheen as 'n begijnhof gebruik is. Dit is in 1463 gebou en in 1983 gerestoureer.In stede soos Cambrai, Valenciennes en Liège het plaaslike amptenare formele gemeenskappe vir hierdie vroue gestig wat bekend geword het as begijnhoven. Begijnhowe (Begijnhoven in Nederlandssprekende gebiede) was geneig om naby aan of binne dorpsentrums geleë te wees en was dikwels naby die riviere wat water vir hul werk in die tekstielbedryf voorsien het.
Sommige vroue het by gemeenskappe van eendersdenkende leke-godsdienstige vroue aangesluit en die etiket "Begeune" aangeneem op grond van die betreding van 'n begijnhof, terwyl baie vroue alleen of saam met een of twee ander eendersdenkende vroue gewoon het. Begijns het verskeie beroepe beoefen om hulself te onderhou. Vroue in die Lae Lande was geneig om in die stede se winsgewende wolbedryf te werk. Paryse Begeune was weer belangrike bydraers tot die stad se ontluikende sybedryf.
Begeune was invloedryk in terme van die verspreiding van skryfwerk en manuskripte. Aangesien Begeune in die omgangstaal kon lees en skryf, het hulle status verleen aan die gebruik van omgangstaalskrif vir godsdienstige doeleindes. Hulle het 'n belangrike rol gespeel in die vorming en oordrag van die omgangstaal en die verhoging van algemene geletterdheid deur spirituele en mistieke tekste in hul eie plaaslike tale te vertaal. Dit het weer komplekse teologiese idees toeganklik gemaak vir 'n groter en meer diverse gehoor. Nie net het hulle bestaande godsdienstige tekste vertaal nie, maar hulle het ook hul eie oorspronklike manuskripte geskryf. Hierdie geskrewe werke van Begeune was nie net aanvaar nie, maar ook baie gewild. Sommige tekste is na voltooiing vinnig in Latyn vertaal, wat aan dit breë aantrekkingskrag en gesag verleen het. Een voorbeeld hiervan was die werk van Mechthild van Magdeburg, getiteld Die Bloeiende Lig van die Godheid, wat kort na die samestelling daarvan vertaal is. Gegewe die Latyn-geletterde en manlik-gedomineerde godsdienstige elite van die tyd, dui die vertaling van Begijntekste na die gesaghebbende Latyn op die agting wat aan hulle toegeken is. Baie Begeune is uit adellike families gebore, wat dui op hul vertroudheid met hoflike literatuur wat gewoonlik rondom romantiese ideale soos hoflike liefde en ridderlikheid gesentreer het. Hierdie begrip is prominent in hul geskrifte wat dikwels Bybelse temas met meer sekulêre, romantiese beeldspraak gekombineer het. Hierdie skryfstyl kan ook beskou word as 'n metafoor vir hul breër teenwoordigheid in die samelewing wat godsdienstige toewyding met sekulêre aksie verbind het. Skribas wat tot die klooster beperk was, het bygedra tot die verspreiding van geletterdheid en Bybelse tekste tussentyds, deur middel van hul inskripsies, terwyl Begeune op hulle beurt dit 'n stap verder geneem deur ook die verspreiders van hul eie werke te wees. Daarbenewens het hulle bygedra tot die oordrag van volkstaal godsdienstige en sekulêre tekste deur hul skryfwerk, onderrig en wyer netwerk van godsdienstige en sekulêre beskermhere.
Begeunehowe was nie kloosters nie. Daar was geen oorkoepelende struktuur soos 'n 'moederhuis' nie. Elke begijnhof het sy eie reëls geskep. Die biskop van Luik het 'n reël vir Begeune in sy bisdom geskep. Elke gemeenskap was egter op sigself volledig en het sy eie lewensorde vasgestel. Later het verskeie begijnhowe die reël van die Derde Orde van Sint Franciskus aangeneem.
Begeunegemeenskappe het gewissel in terme van die sosiale status van hul lede; sommige van hulle het slegs dames van hoë sosiale status toegelaat; ander was uitsluitlik gereserveer vir persone in nederige omstandighede; ander het vroue van elke stand verwelkom. Laasgenoemde was die gewildste begijnhowe. Verskeie, soos die root Begeunehof van Gent, het duisende inwoners gehad. Die Begeunehof van Parys, wat voor 1264 gestig is, het soveel as 400 vroue gehuisves. Douceline van Digne (c. 1215–1274) het die Begeunese beweging in Marseille gestig; haar hagiografie, wat deur 'n lid van haar gemeenskap saamgestel is, werp lig op die beweging in die algemeen.
Hierdie semi-monastieke instellings het by die era aangepas en het vinnig versprei. Sommige Begeune het bekend geword as "heilige vroue" (), en hul toewyding het die godsdienstige lewe in die streek beïnvloed. Die Begijnse godsdienstige lewe was deel van die mistisisme van daardie era. Daar was 'n begijnhof in Mechelen so vroeg as 1207, in Brussel in 1245, in Leuven voor 1232, in Antwerpen in 1234, en in Brugge in 1244. Teen die einde van die eeu het die meeste kommunes in die Lae Lande 'n begijnhof gehad; verskeie van die groot stede het twee of meer gehad.
Invloedryke Begeunehowe was ondermeer Begijnhof (Amsterdam), Begijnhof (Breda) en Begijnhof (Utrecht).
Kritiek en sosiale reaksie Soos die 13de eeu gevorder het, het sommige Begeune kritiek ontlok weens hulle dubbelsinnige sosiale en wetlike status. As 'n bewuste keuse om in die wêreld te leef, maar op 'n manier wat effektief (ten minste in vroomheid) oortref het of van die meeste leke uitgestaan het, het Begeune sowel afkeuring as bewondering uitgelok. In sommige streke het die term Begeune self 'n ostentatief, selfs 'onaangename godsdienstige' vrou aangedui; 'n beeld wat vinnig gelei het tot beskuldigings van skynheiligheid (dink byvoorbeeld aan die Begeune bekend as "Beperkte Onthouding" in die ). Sommige verklaarde godsdienstiges het aanstoot geneem deur die aanname van "godsdienstige" status sonder die verbintenis tot 'n enige reëls, terwyl leke die implisiete afkeuring van die huwelik en ander sekulêre instellings gekritiseer het. Die vroue se regsposisie in verhouding tot kerklike en leke-owerhede was onduidelik. Begeune het blykbaar die beste van beide wêrelde geniet: om aan hul eiendom vas te hou en as leke in die wêreld te leef, terwyl hulle die voorregte en beskerming van die verklaarde godsdienstiges opgeëis het.
Aan die ander kant het bewonderaars soos die sekulêre geestelike Robert de Sorbon (oorlede in 1274) opgemerk dat Begeune heelwat meer toewyding aan God getoon het as selfs die gekloosterdes, aangesien hulle vrywillig 'n godsdienstige lewe sonder geloftes en mure nagestreef het, terwyl hulle omring was deur die wêreld se versoekings.
Die krag van die Begeunese identiteit is duidelik in die 'waterskeidingsmomente' van die Begeunese geskiedenis, van die eerste verskyning daarvan in die preke van Jakobus van Vitry (die Begijnse beweging se vroegste en miskien bekendste ondersteuner), tot die verwysing daarna in die verhoor van die verdoemde mistikus Marguerite Porete (wat in 1310 in Par op aanklagte van ketteryop die brandstapel verbrand is), tot die sentrale rol daarvan in die veroordeling van leke-godsdienstige vroue by die Raad van Vienne in 1311–1312.
Marguerite Porete Gedurende die vroeë tot middel-1290's het Marguerite Porete 'n mistieke boek geskryf, met die titel Die Spieël van Eenvoudige Siele. Die boek beskryf in Oud-Frans die vernietiging van die siel, spesifiek die afdaling na 'n toestand van niksheid - van vereniging met God sonder onderskeid. Alhoewel die boek duidelik gewild was dwarsdeur die Middeleeue en daarna (dosyne eksemplare het deur die laat-Middeleeuse in Wes-Europa versprei), het die boek kontroversie veroorsaak. 'n Stellings soos "'n Siel wat vernietig is in die liefde van die Skepper, kan, en behoort, aan die natuur alles te gee wat dit begeer", is beskou as 'n soort immoraliteit teenoor die Kerk, sy sakramente of sy kanons. Porete se lering was dat siele in so 'n toestand slegs die goeie begeer en nie in staat sou wees om te sondig nie.